Elimizdiń soltústik óńirleri úshin ońtústikten teriskeıge jalǵasqan kóshtiń úzilmeýi asa mańyzdy. Keıingi jyldar dereginde Kerekýge myńdaǵan otbasy qonys aýdaryp, turaq tapty desek te keıbir azamattar ózderine tıesili kómekke ýaqtyly qol jetkize almaı nemese jumysqa turýda qıyndyqqa kezigip júrgenderi baıqalady.
Jalpy, kóshi-qon baǵdarlamasynyń qaǵıdalary men talaptary qonys aýdaryp kelip jatqandardyń kóńilinen shyǵatyndaı-aq. Jergilikti jumyspen qamtý organdary eńbekpen qamtyp, bir jylǵa baspanasyn jaldap berip, tipti ıpotekaǵa páter alsa, alǵashqy jarnasyn da tólep, túrli kómek qoldaryn sozyp otyr. Alaıda osy tıesili qoldaýdy merziminde resimdeı almaı, óz aqshasyna páter jaldap júrgender de bar kórinedi. Oǵan Jambyl oblysynyń Qordaı aýdanynan jýyqta kóship kelgen Jánibek Qoshanáliniń jaǵdaıy mysal bola alady. Jas otbasy bıyl tamyz aıynda Kereký qalasyna taban tirepti. Jánibektiń sózinshe, ózi zańgerlik oqýdy bitirgen, al áıeliniń pedagogtik salada 5 jyldyq eńbek ótili bar.
– Kóshi-qon baǵdarlamasyna arqa súıep, shilde aıynyń sońynda Pavlodarǵa kóship keldik. Tamyz aıynda jergilikti mansap ortalyǵyna baryp, olardan qandaı kómek bolatyndyǵy týraly suradym. Eń áýeli jol shyǵyndarymyz úshin ár otbasy múshesine 241,5 myń teńgeden tólenip, alǵashqy jyly jaldaǵan páterimizdiń aqysy da memleket tarapynan óteledi dedi. Bul kómekterdi alý úshin resmı túrde jumysqa turý kerek eken, birden oblys ortalyǵyndaǵy jedel járdem stansasyna kólik júrgizýshi bolyp kirdim. Alatyn jalaqym – 150 myń teńge. Páter jaldaǵan edik, soǵan aı saıyn 110 myń teńgesin tóleımiz. Al kelinshegime jumys tabylar emes. Ol kelgen kúnnen-aq mektepterdi jaǵalap, óz mamandyǵy (bastaýysh synyp muǵalimi) boıynsha jumys izdestirdi. Barǵan oqý uıymdarynyń barlyǵy kúzge qaraı habarlasamyz dep shyǵaryp salypty. Onyń ústine testileý baǵdarlamasy aıaqtalyp qalyp, jumysqa qabyldaý konkýrstaryna ilige almady. Sóıtip, ekeýmiz nebári 40 myń teńgege jan baǵyp otyrmyz. Bul aqsha kúndelikti tamaǵymyzdan artylmaıdy. Qalada ne tanys, ne týys joq. Kimnen, qaıdan kómek surarymyzdy bilmeımiz. Memleket tarapynan tólenetin qarjylaı qoldaýlardy alýǵa aı buryn ótinish jazǵan edim. Alaıda ondaǵylarǵa qansha barsam da «sizdiń ótinishińizdi oblystyq komıssııa qaraǵan joq, kvota bólingenshe shydaı turyńyz» dep shyǵaryp salady. Munda kelgen soń qandaı jumys bolsa da isteý kerek boldy. Áıtpese dalada qalyp qoıatyndaı ekenbiz. Biz Qordaıda turyp jatqan ýaqytta Pavlodar oblysyndaǵy jaýapty qyzmetkerler: «Kóship kelseńder birden jataqhana beremiz, jumysqa ornalastyramyz» degen. Saıyp kelgende, bergen ýádeleri oryndalmady, – dedi Jánibek qynjylyp.
Maqala jazylyp jatqan ýaqytta bul máselemen oblystyq máslıhattyń depýtaty Asylbek Týǵanbaı shuǵyldanyp, Jánibektiń jubaıyna Aqsý qalasynan is júrgizýshi mamandyǵy boıynsha jumys taýyp berýge yqpal etken. Otaǵasynyń ózi de sol shaharǵa jumysqa aýysyp úlgeripti. Al tıesili tólemder jaqyn ýaqytta qolyna tıe qoıatynǵa uqsamaıdy.
Máseleniń izimen óńirlik jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Almıra Dısıýpovaǵa habarlastyq. Mekeme basshysy Jánibek Baǵdatqanulynyń jaǵdaıy nazarymyzda tur dep sendirdi. «Jánibek Qoshanáli bıylǵy 21 tamyz kúni Pavlodar qalasynyń mansap ortalyǵyna júginip, qonys aýdarý boıynsha keńes aldy. Ortalyq mamandary ony erikti túrde qonys aýdarý baǵdarlamasynyń sharttarymen tolyǵymen tanystyryp, shahardaǵy bos jumys oryndarynyń tizimin usynǵan. Al azamattyń óńirlik kvotaǵa qosylý týraly ótinishi tamyz aıynyń 28-inde qabyldandy. Búginde ol óńirlik komıssııanyń qaraýynda jatyr, sheshim osy aıdyń sońyna deıin qabyldanady. Komıssııa sheshim qabyldaǵan soń aldaǵy qazan aıynda erikti túrde qonys aýdarý baǵdarlamasy sheńberindegi materıaldyq kómekter tólenedi», dep jaýap berdi Almıra Amanqyzy.
Bul bir ǵana mysal. Buǵan deıin oblystyń Aqtoǵaı jáne Tereńkól aýdandarynda muǵalimdik qyzmetinen shettetilgen qandastarymyz jaıynda da estip bilgen edik. Bul isterge qoǵam belsendileri men halyq qalaýlylary aralasyp, máseleler oń sheshildi. Alaıda «Meshkeıdiń aty jaman» demekshi, óńirdiń bilim salasyndaǵy mundaı keleńsizdikterdiń jıileı túskeni alańdatady. Ońtústikten jáne syrttaǵy elderden qonys aýdaryp kelgen qandastarymyz qashanǵy qaǵajý kóre bermek? Keıbir azamattardyń bilimsizdikten qıyndyqtarǵa urynyp jatatynyn da baıqaımyz. Osyndaı sátte jergilikti bilim bólimderi men mektep ujymdary jabyla qoldap, kemshiligin túzetip jiberse kánekı?
О́kinishke qaraı, joǵarydaǵydaı jaısyz oqıǵalar jergilikti memlekettik mekemelerdiń jumysyna kóleńke túsirip qana qoımaı, ózge aýmaqtardan kóship kelýge talpynyp otyrǵandardyń meselin qaıtarýǵa sebepker bolady. Qazirgi kúni elimizdiń soltústik aımaqtaryndaǵy qazaqtyń sanyn kóbeıtý – memlekettiń mańyzdy mıssııasy. Bul iste usaq-túıek degen bolmaýy kerek. Bıyl jyl basynan Pavlodar oblysyna eńbek kúshi artyq óńirlerden 1 902 adam (420 otbasy) qonys aýdaryp kelgen. Bul otbasylardyń ishinde 887 adam eńbekke qabiletti dep tanylsa, onyń 654-i jumysqa ornalastyrylypty. Taǵy 8 adam jeke kásipkerlikpen aınalysyp jatyr. Jergilikti jumyspen qamtý organdary mamandarynyń aıtýynsha, soltústik óńirlerge bıyl 8 myńdaı kvota bólinse, sonyń 40 paıyzy Pavlodar oblysyna tıesili eken. Mundaı zor júkteme álgindeı jaǵymsyz jaıttardyń jıileýine sebep bolýy ábden múmkin.
Pavlodar oblysy