Alty tilge aýdaryldy

Baspadan nemis, portýgal, ıtalıan, fransýz, ıspan, orys, aǵylshyn tilderinde jaryq kórgen bul jınaq arqyly álem ǵalymdary qazaq halqy­men, Qazaqstan baspasóziniń keshegisi jáne búginimen tanysady.

«Kazakhs: issues of identification and identity and press of Kazakhstan (Historical, philological and methodological aspects)» – (Qazaqtar: ulttyq ıden­tıfıkasııa jáne ulttyq bire­geılik máseleleri jáne Qazaq­stan baspasózi (tarı­hı-fılologııalyq jáne ádis­­te­me­lik aspektiler) atty bul ǵylymı jınaqta qaras­­ty­ryl­ǵan máseleler aýqym­dy. Naq­tylaı aıt­qanda, onda pat­­sha­l­yq Reseı men keńestik bı­lik kezeń­derindegi ulttyq ıden­­­tıfıkasııa jáne ulttyq bire­­­geılik problemalarynyń Qazaq­stan basylymdarynda kóri­nis tabýy týraly sóz bola­dy.

Ǵalymnyń eńbeginde Qazaq­­stan tarıhynda jer máse­­lesi aıryqsha oryn alatynyna basa mán berilgen. XVII-XIX ǵasyrlarda pat­sha­lyq Reseı qazaq jerinde otar­laý saıasatyn júrgizdi. Qazaq­tyń shuraıly jerine negi­zinen orys otarshyldary ıelik etti. Qazaq jerin basyp alýdyń zańdyq negiz­de­ri jasaldy, reformalar­ júrgizildi. Reseı ımperııa­sy­na bodan bolǵan úsh júz jylǵa jýyq kezeńde qazaq hal­qy­ táýeldiliktiń zardabyn­ kór­di.­ Tarıhı derekter 1893-1912 jyldary 27 mıllıon desıa­tınadan astam jerdiń orys­tardyń bodaýyna baılan­ǵa­nyn aıǵaqtaıdy.

Bul eńbekte keńestik bı­l­ik­tiń stalınızm keze­ńin­de qazaq halqynyń basy­na­ tóngen qaıǵy-qasiret tur­ǵy­syn­da da sóz bolady. 1932 jyl­ǵy ashtyq qazaq dalasyn qyr­ǵynǵa ushyratty. Kezinde keńes­tik tarıhı oqýlyqtar men ádebıet, ónerde shyndyq aıtylmady. Kommýnıstik partııanyń yqpalyndaǵy qazaq jýrnalıstıkasy da dármensizdik tanytty.

Sonymen qatar eńbek­te­ táýelsiz elimizdiń qa­lyp­­tasýy men damýy, álem­dik­ básekede egemendi mem­leket retindegi alar orny, ultymyzdyń ózin­dik­ erekshelikteri men ózge­she­lik­teri zerdelengen.

S.Sadyqovtyń áńgimege arqaý bolyp otyrǵan ǵy­ly­mı jına­­ǵynda joǵa­ry­da baıan­­dal­­ǵan ózekti máse­le­ler­diń ult­tyq baǵyty men ma­ńy­zyn qazirgi álemdik tá­ji­rı­be konteksinde paıym­daý­dan ótki­zýge umtylys jasal­ǵan.­ Osy turǵydan kelgende bul­ jumysta qazaq jýrna­lıs­­tı­kasy men pýblısıs­tı­­ka­sy­nyń ulttyq damýy men qalyp­ta­­sýyndaǵy róli men ornyn aı­qyndap, ult­tyq ıdentıfı­ka­sııalaný men ulttyq bire­geı­lik pro­ble­malarynyń res­­pýb­lı­ka­lyq basylymdar­da­ jazy­lý­ qaǵıdattary men ádis-tásil­de­rin, formalaryn­ ashyp kór­setý negizge alyn­ǵan.

Avtor qazaq ultyn ıden­­tı­fıkasııalaý­ máse­le­­sin alǵa qoıǵan alǵashqy ult pýblısısterin qaras­ty­­ryp, olar­dyń ulttyq jýr­nalıstıkanyń paıda bolýyndaǵy ornyn aıqyn­daý, ámirshildik-ákimshildik júıe­niń qazaq ulttyq jýrna­lıs­tıkasynyń damýy men qalyptasý úderisine yqpal etýi­niń keri áserin taldaý, «Ulttyq biregeılik» jáne «ınternasıonalızm» túsi­nik­teriniń ara-jigin ashyp, olardyń Qazaqstan baspa­só­zinde ár kezeńdegi kórinis tabý problemalaryn zertteý, hrýshevtik «jylymyq», brej­nevtik «toqyraý» jáne gor­bachevtik «qaıta qurý» kezeń­derinde Qazaqstan baspa­sózinde ulttyq damý máse­­le­leriniń jazylýyn­ ke­zeń­ ke­zeńimen ashyp kór­setý, Táýel­­sizdik jyldarynda Qazaq­­stan jýrnalıstıkasynda ulttyq ıdeıanyń kóterilýi, ulttyq memlekettik qury­­lys­ máselelerin jazý­­dyń ereksheligin oı ele­gi­nen ótkizý mindetterin naq­ty­laı­dy.

Qazaqstan baspasóziniń paıda bolýynan qazirge deıingi aralyqta ulttyq ıdentıfıkasııa jáne ulttyq biregeılik prblemalaryn kóterý máselelerin tuńǵysh ret júıeli ári keshendi zertteýge talpynys jasalǵan. Bul ǵylymı jınaqtyń jańalyǵyn aıqyndaıdy.