«Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy 6 myń shańyraqty shattyqqa bóledi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen eki jyldan beri júzege asyrylyp kele jatqan bul «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy kóp­tegen shańyraqqa shattyq syılap, bala súıý baqytyn buıyrtty. Atalǵan bas­tama aıasynda ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKU) baǵdarlamalary boıynsha bóli­ne­tin kvota sany 7 myńǵa deıin, ıaǵnı 7 ese ulǵaıdy. Bul rette EKU ádisi 2010 jyldan beri tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemine qosylǵanyn, buǵan deıin EKU-ǵa jyl saıyn 900-1000 kvota bólinip kelgenin atap ótken jón. Sonda shamamen 7 jylǵa tatıtyn kvota kólemine muqtaj otbasylar bir jylda-aq qol jetkizip keledi. Osy maqsatta res­pýblıkalyq bıýdjetten jylyna 6 mlrd teńgeden asa qarjy bólinip otyr.

Búginde ıgi nıetten týǵan sharapatty baǵdarlamanyń nátıjesi de qýantady. 2021-2023 jyldar aralyǵynda «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy aıasynda 20 myńnan asa pasıentke EKU jasaldy. Onyń ishin­de 8 myńnan asa júkti áıel esepke alynyp, 6 myńnan asa bala dúnıege kel­di. Bul shaqalaqtardyń qatarynda egizden, úshemnen týǵan sábıler de bar. Degenmen shamalap qaraǵanda, atalǵan baǵdarlamanyń kómegimen 6 myńdaı otbasy sábı súıip, baqytqa bólendi.

Jalpy, baǵdarlama aıasynda bala kóterýge qabiletti jastaǵy azamattardyń sany eskerilip, aı saıyn monıtorıng jasalyp, óńirler boıynsha EKU kvotasy bólinip otyrady. Respýblıka boıynsha 8 qalada 27 reprodýktıvti medısına ortalyǵy jumys isteıdi. Sonyń ishinde 19-y bólingen kvotalar boıynsha EKU qyzmetin usyndy. Mundaı ortalyqtardyń kóbi Almaty qalasy jáne Almaty oblysynda bolǵandyqtan, pasıentterdiń basym bóligine osy óńirlerde qyzmet kórsetildi. Mysaly, «Ańsaǵan sábı» baǵ­darlamasy arqyly bala súıip, armanyna qol jetkizgen aqtóbelik Sánııam Ismýrzına Almatydaǵy «Private Clinic» medısınalyq ortalyǵynyń qyzmetine júgingen eken. Búginde ol – Kórkem esimdi súıkimdi qyzdyń anasy.

– Biz osy sábıimizdi segiz jyl kúttik. Bala tilep barmaǵan jerimiz, baspaǵan taýy­myz qalmady. Túrli medısına me­­ke­­me­leriniń tabaldyryǵyn tozdyryp, áýlıeli jerlerdi de aralap shyq­tyq. Otaý qurǵan bastapqy úsh jylda tek úmitimizge ıek artyp keldik. Biraq biraz ýaqytymyz ótip bara jatqanyn sezinip, medısınaǵa da, qazaqy emge de júginip kórdik. Árıne, bul ýaqytta EKU jasatýdy usynǵandar da boldy. Alaıda densaýlyǵymyzdy tekserteıik, emdeleıik dep júrgende arada tórt jyldaı ýaqyt ótip ketti. Osy kezderde qara shańyraqtan enshimizdi alyp, óz aldymyzǵa úıimizdi salyp degendeı basqa da kúıbeń tirshilikpen áýre bolyp ketkenimiz de bar. Bul rette Aqtóbede bizge em jasap, jol kórsetken Klara Ýtıanovanyń eńbegin erekshe atap ótkim keledi. Sol kisi bizdiń EKU arqyly balaly bola alatynymyzǵa kóz jetkizip, Almatyǵa joldama berdi. Onda bizdi Qarlyǵash Ákimqyzy atty dáriger qabyldap, kóp kómek kórsetti. EKU jasatqan kezimizde bul qalada bir­­shama ýaqyt páter jaldap turdyq. Qudaıǵa myń da shúkir, kóz jasymyzdy kórdi, tilegimiz qa­byl boldy. Al osyǵan sebepker bol­ǵan memleketten bólingen kvotaǵa kóp­­ten-kóp alǵysymdy jaýdyrý­­dan ja­­lyqpaımyn, – dedi Sánııam.

Qazir Kórkem atty sábıdiń anasynyń jasy – 32-de, al ákesi – 36-da. Sánııamnyń aıtýynsha, aınalasynda bala kútip júr­gen ózi shamalas jastar barshylyq. Sondaı juptarǵa Sánııam tileýqorlyq nıetpen bul baǵdarlamanyń kómegin aıtyp, oǵan qalaı qol jetkizýge bolatyny jóninde keńesin de berip júr eken.

Ańsaǵan sábıin súıgen taǵy bir keıip­kerimiz – atyraýlyq Oryngúl Oryn­basarova. Qaıyry mol kvotany alǵan ol joldasymen birge EKU ádisin elor­da­daǵy «Astana Ekolaıf» klınıkasynda jasatypty.

– «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy týraly byltyr habardar boldyq. Bizdiń bala kútip júrgenimizge alty jyl ýaqyt bolǵan edi. Jasym bolsa, 32-ge keldi, al kúıeýim – 33-te. EKU-ǵa júginý týraly oılap kórgenimizben, bul qyzmetti alý ońaıǵa soqpaıtynyn biletinbiz. Áıteýir úmitimizdi úzbeı, memleketten bólinip jat­qan kvotany alýǵa talaptanyp kór­dik. Osy qadamymyz sátti bolyp, aqy­ry asyl armanymyz oryndaldy. Qyrkúıek aıynda sábıli boldyq. Táýbe! Qazir Nazym esimdi qyzymyz bar. Atyn atasy men ájesi qoıdy. Bizge qo­ly­­nan kelgen kómegin aıamaı, barynsha qamqorlyq jasap, qyzmet kórsetken dá­ri­gerimiz Gúlmıra Belbaevaǵa alǵysym shek­siz. Qazir júrgen jerimde osy baǵ­darlamanyń ıgiligin aıta júremin jáne osy kómekke muqtaj kelinshekterge dári­ge­rimizdiń nómirin de berip jatyrmyn, – dedi Oryngúl.

Munda atalǵan «Ekolaıf» klınıkasy sııaqty Astanada taǵy úsh medısına ortalyǵy «Ańsaǵan sábı» boıynsha em-shara jasaıdy eken. Bul – «University Medical Center» korporatıvtik qory, «Genom Astana» jáne «Ekomed plıýs» klını­kalary. Baǵdarlama aıasynda As­ta­na qalasyna bıyl 554 kvota bólinipti, al byltyr – 518, burnaǵy jyly 487 kvota qarastyrylǵan. Osy kvotalardyń birine astanalyq Taılanovtar otbasy qol jetkizipti.

– Biz otbasymyzben №2 qalalyq aýrý­ha­nanyń ýrolog mamany Azamat Álıevke alǵysymyzdy bildiremiz. Ýrolog-maman bizdi EKU baǵdarlamasymen kvota bo­ıynsha tizimge qoıdy. Bizge jan-jaqty keńes berip, barynsha kómegin kórsetti. So­nymen qatar Áıelderge keńes berý bó­lim­shesiniń gınekolog-mamany Aısáýle Maqsutqyzyna da alǵysymyz shek­siz! Osyndaı bilikti mamandardyń arqa­synda qyzymyz dúnıege keldi. Memleket qarasyp jatqan baǵdarlama baıandy bolyp, sátti jalǵasa bersin! Kóbeıe bereıik! Alla osy bereke-birligimizden aıyr­masyn! – degen tilegin jetkizdi keıip­kerimiz.

Osy oraıda Astana qalasynyń №2 kóp­­salaly aýrýhanasy dırekto­ry­nyń ambýlatorııalyq qyzmet jónindegi orynbasary, joǵary sanatty akýsher-gınekolog Sáýle Ibraevany da sózge tartyp, biraz málimetke qanyqtyq. Onyń aıtýynsha, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) aıasynda EKU rásimine kvota alý úderisi aıtarlyqtaı jeńildedi. Úmitkerler sáıkes kelýge tıis barlyq talap «Qosalqy reprodýktıvtik ádister men tehnologııa­lardy júrgizý qaǵıdalary men sharttaryn bekitý týraly» Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń buıryǵynda maz­mun­dal­ǵan.

– «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy iske asyryla bastaǵannan beri bul buıryqqa óz­gerister engizildi. Atap aıtqanda, erli-zaıyptylar kvota suraı alatyn kór­­­setkishter tizbesi keńeıtildi. FSG jáne karıotıptiń qanaǵattanarlyq taldaýlary kezinde júrgiziletin azoosper­mııanyń obstrýktıvti túrinde jasandy uryqtandyrýdy paıdalaný rásimi MÁMS júıesine engizildi. EKU úshin negizgi kórsetkish – gormonaldy jáne hı­rýr­gııalyq túzetýge kelmeıtin be­deý­lik. Áıelder úshin eń mańyzdy kór­set­kishter – analyq bez qorynyń jet­kilikti bolýy jáne júktilik úshin densaýlyqqa qarsy kórsetilimderdiń bolmaýy. Tirkelgen jeri boıynsha emhanada bedeýlik dıagnozy boıynsha dıs­panserlik esepte turǵan, MÁMS júıe­sinde saqtandyrylǵan erli-zaıyp­tylar (resmı jáne azamattyq neke­de turǵan) kvotaǵa úmitker bola alady. Olardyń medısınalyq derekterin Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń EKU-ǵa kvotalardy bólý jónindegi jumys toby muqııat qaraıdy, – dedi Sáýle Jamantaıqyzy.

Onyń aıtýynsha, MÁMS aıasynda EKU ádisin jylyna bir ret tegin jasatýǵa bolady. 2021-2023 jyldarǵy nátıje bo­ıynsha baǵdarlamanyń tıimdiligi orta eseppen 38%-dy qurady. Astanada 2021 jyly – 122 bala, 2022 jyly 128 bala dúnıege keldi. Kópuryqty júktiliktiń túsik túsý jáne perınataldyq aýrý qaýpi joǵary. Sondyqtan keıingi ýaqytta reprodýktologter birneshe embrıonnyń tasymaldanýyn azaıtýdy jón kórip otyr. Elordada osy baǵdarlama aıasynda 2021 jyly – 10 egiz, 2022 jyly – bir úshem men 15 egiz, 2023 jyly 4 egiz dúnıege keldi.

Jalpy, zamanaýı dıagnostıka ádis­te­riniń kómegimen aýrýdyń negizgi sebep­te­rin dál anyqtaýǵa jáne tıimdi em ta­­ǵaıyn­­daýǵa bolady. Reprodýktıvti jú­ıe­niń patologııasy 40% jaǵdaıda er adam­darda kezdesedi, 30% jaǵdaıda – aralas faktorlar (erler men áıelder). Qazirgi ýaqytta erlerdiń de, áıelderdiń de ata-ana ataný qabiletiniń nasharlaýy máselesi búkil álemge tán. Álem bo­ıynsha bedeýlik deńgeıi 20%-ǵa jetedi. Al Qazaqstanda bul kórsetkish 15%-dy quraıdy eken. Iаǵnı árbir altynshy otbasy urpaq súıe almaı otyr, sondaı-aq erli-zaıyptylardyń árbir besinshisi dál osy sebeppen ajyrasady. Naqty derekke súıensek, elimizde bedeýlik dıagnozy qoıylǵan 26 myńnan asa áıel men 4 myńnan asa er adam tirkelgen. Biraq bedeýlik dıagnozy bar pasıentterdiń barlyǵy birdeı EKU ádisin qajetsine bermeıdi, ıaǵnı tıimdi em qabyldaýǵa bolady.

Qazaqstanda 1995-2022 jyldar ara­ly­ǵynda 100 myńǵa jýyq erli-zaıypty qo­salqy reprodýktıvtik ádister arqyly emdeldi. Búginde «tútiksheden» 32 myń­nan asa bala dúnıege keldi. Elimizde 31 EKU ortalyǵy jumys isteıdi. Osy­naý ýaqyt aralyǵynda bul emniń tıimdiligi orta eseppen 15%-dan 42%-ǵa deıin ósti.