L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory qurylys nysandarynda ruqsat etilgen normadan asatyn shýdy anyqtaıtyn avtomatty júıeni ázirlep jatyr. Joba avtorynyń aıtýynsha, atalǵan júıe qurylys kompanııalaryna tıisti erejelerdi saqtaýǵa septigin tıgizedi. Ári shýdyń saldarynan qolaısyz kúıge túsetin turǵyndarǵa da járdemi bar.
Professor Elbek О́tepovtiń ǵylymı jobasy qurylys, IT jáne geografııalyq aqparattyq júıeler sııaqty birneshe baǵytty qamtıdy. Qurylymy sensorlyq quraldardan turatyn joba arqyly qurylystan shyqqan dybystardy shý men diril derekterin jınaıtyn arnaıy stansaǵa jiberedi. Olardyń arasyndaǵy baılanys málimetterdi jiberýdiń symsyz tehnologııasymen ornatylmaq. Turǵyndar men qurylys uıymdarynyń ókilderi arnaıy veb-qosymsha arqyly tirkelip, jaǵdaıdy udaıy baqylaý múmkindigine ıe bolady. Munyń barlyǵyn ınteraktıvti kartada kórsetý josparlanyp otyr.
– Elimizdegi normatıvter shý jáne diril boıynsha belgili shekteýlerdi aıqyndaıdy. Olar buzylsa, ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Máselen, qurylysshylardyń tynyshtyqty buzýy týraly shaǵymdardyń jáne onyń nátıjesi boıynsha salynatyn aıyppuldardyń árdaıym negizi bar deýge bolmaıdy. Desek te turǵyndar da keı kezde tynyshtyqtyń buzylý faktisin dáleldeı almaıdy. Sebebi qos tarap arasynda transparenttilik bolmaıdy. Ony qalyptastyrý úshin shý men dirildi úzdiksiz baqylaıtyn jáne onyń kórshiles turǵyn úılerde mólsherden asýyn tirkeıtin qandaı da bir qural qajet. Bul qurylǵy dál sol normadan asýdy tirkep, onyń derekterin saqtaıdy. Onyń nátıjesinde sot kezinde taraptar shaǵymdarynyń durys ekenin dáleldeı alady. Joba diril men shýdy baqylaýǵa ǵana baǵyttalmaǵan, onyń quqyqtyq aspektileri de bar, – dep túsindirdi E.О́tepov.
«Qurylys» kafedrasynyń professory kelesi jyly qurastyrylatyn júıeni qurylys nysandarynda synaqtan ótkizýdi josparlap otyrǵanyn aıtty. Ǵalymnyń pikirinshe, buryn-sońdy elimizde dál mundaı joba bolmaǵan. Tipti álemde de joq dese de bolǵandaı. Iаǵnı biriktirilgen túri joq. Ǵylymı zertteý shamamen úsh jyl júrgizilip, keıin jasaǵan júıeni kommersııalandyrý jaǵyn qarastyrmaq. Elbek О́tepovtiń jobasy resmı jáne memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq saraptamanyń barlyq kezeńinen ótken.
Erkenaz QORDABAI,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń 4-kýrs stýdenti