Otandyq ǵalymdar sıyr sútin almastyratyn sút untaǵyn oılap shyǵardy. Elimizde ósetin ósimdikterdi untaqtap, bıotehnologııalyq ádispen qurǵaq sút ónimin jasady. Endi ósimdik sútin de ishýge bolady.
Tabıǵı sıyr sútine eshteńe jetpeıtini ras. Sıyr súti qýatty dárýmenderge toly. Biraq munyń kóleńkeli tusy da bar. Aınalamyzda sıyr sútin ishe almaıtyn, laktozaǵa allergııasy bar adamdar kóp. Ǵalymdardyń dereginshe, jahan halqynyń 75 paıyzy laktozaǵa tóze almaı, allergııamen alysyp ótedi eken. Mamandardyń zertteýi boıynsha búginde bizdiń elde bul dert balalar arasynda jıi kezdese bastaǵan.
Mine, astanalyq jas ǵalym Gúlnazym Ospanqulova sol sebepti de sıyr sútine balama oılap shyǵarǵan. Arpa, bıdaı, suly, kúrish jáne soıa ósimdiginen jasalatyn sút laktozaǵa allergııasy bar adamdarǵa úlken kómek bolatyn edi. Mundaı jańalyq buryn-sońdy álemdik naryqta bolǵan. Al bizdiń elde alǵash ret otandyq ónim túrinde naryqqa shyqpaqshy.
– Jobamyzda qarastyrǵan ósimdik negizdegi sút almastyrǵyshtardy oılap taýyp, júzege asyryp, elimizde shyǵarmaqshy boldyq. Ǵylym qory arqyly grant utyp aldyq, aldynda júrgizilgen zertteý nátıjege alyp keldi. Sol nátıjelerdi endi qazir grant arqyly úlken óndiriske shyǵarmaqshy bolyp otyrmyz, – deıdi joba jetekshisi Gúlnazym Ospanqulova.
Joba óndiriske saqadaı saı. Qazir Ǵylym qory grantynyń kómegimen óndiriske qajetti jabdyqtar alynyp, zaýyt ashý jumystary bastalyp ketken. Zaýyt kúnine 8 myń lıtr ósimdik sútin shyǵara alady. Bul kólem ishki naryq suranysyn tolyq qamtı alady. О́ndiriste aqýyz quramy, dámdik sapa, organıkalyq qasıet zertteledi. Quramy densaýlyqqa paıdaly bolatyndaı jasalady.
Qazirde ósimdik negizindegi balamaly sút ónimine suranys kóbeıe bastaǵan. Otandyq jas ǵalymdaryń álemdik jýrnaldarǵa shyqqan ǵalymı maqalasyn kórgen qytaılyq ǵalymdar tıimdi usynys ta jasap, qyzyǵýshylyq tanytqan. Eldegi dúken sórelerinde sútti almastyratyn sheteldik balamalar tolyp tur. Biraq bıologter olardyń sapasy men quramyna kúmánmen qarap júr. Al otandyq ónimniń quny da qoljetimdi, sapasy da jaqsy. Jobanyń kommersııalyq mamany Marat Murathannyń aıtýynsha, ónim 2025-jyldyń basynda nemese 2024-jyldyń sońynda tolyqtaı daıyn bolyp, naryqqa shyǵa bastaıdy.
– Sapasyn baqylaý maqsatynda ónim zaýytta óńdelip daıyndalady. Bıdaı, arpanyń bárin untaqtatyp, laboratorııalyq jaǵdaıda sapasy anyqtalady jáne resebin daıyndaý maqsatynda mamandar óńdeıdi, – deıdi ónimdi kommersııalandyrý jónindegi maman Marat Murathan.
О́simdik sútin jasaýdyń joly da jeńil. Birinshi qajetti shıkizatty jýyp, tazalap, keptirip, birneshe márte úkkishten ótkizý qajet. Ekinshi qajetti qospalardy qosyp, qoımaljyń qalypqa keltirý úderisi júredi. Úshinshi bir qalypqa kelgenge deıin aralastyrý qajet. Osylaı zerthanada daıyndalǵan ónim búrký-keptirý apparatymen qurǵaq kúıge ózgeredi. Buǵan 30 mınýt jetkilikti. Zerthanada hımııalyq, fızıkalyq jáne reologııalyq qasıeti anyqtalǵannan keıin ǵana, synamadan ótkizýge basqa zerthanalarǵa jiberiledi.