Irgeli oqý ornyndaǵy ilkimdi ister

Saltanatty is-shara ýnıversıtet aldyndaǵy M.Áýezov eskertkishine gúl shoqtaryn qoıýmen bastaldy. Spı­kerlerdiń quttyqtaý sóz ben baıandamalar rásiminde alǵashqy sózdi Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri S.Nurbek aldy. Mınıstr Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.

«Qurmetti qaýym, sizderdi M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıver­sı­tetiniń qurylǵanyna 80 jyl tolýymen quttyqtaımyn! Osy kezeńde Áýezov ýnıversıteti tarıhy tereń, damýy mol irgeli oqý ordasynyń birine aınaldy. Oqý ornynyń ujymy bilikti kadrlar daıarlaý isine, ǵylymdy damytýǵa eleýli úles qosyp keledi. Ýnıversıtettiń halyqaralyq jáne ulttyq reıtıngtegi joǵary kórsetkishteri sonyń aıqyn dáleli. Búginde oqý orny tyń jobalardy júzege asyryp, aımaqtyń qoǵamdyq-saıası, áleýmettik jáne ekonomıkalyq damýyna atsalysýda. Stýdentter qaýymy volonterlik jáne jastar uıymdarynyń jumysyna belsene qatysyp, óskeleń urpaqqa úlgi-ónege kórsetýde. Ýnıver­sıtet túlekteri elimizdi órkendetý jolynda aıanbaı ter tógip júr. Munyń bári oqytýshylar men qyzmetkerlerdiń eseli eńbeginiń nátıjesi», delingen Memleket basshysynyń quttyqtaýynda.

Osydan keıin mınıstr 2023 jyldyń 15 qarashasynda Úkimet qaýlysymen oqý ornyna «zertteý ýnıversıteti» degen mártebe berildi degen qýanyshty habardy jetkizdi. Sondaı-aq bilim ordasyn damytýdyń 2023-2027 jyl­­darǵa arnalǵan baǵdarlamasy qabyldanǵanyn baıandady. Sala bas­shy­synyń málimdeýinshe, zertteý mártebesi ýnıversıtetke ǵylym arqyly eldiń ındýstrıaldy-ınno­va­sııalyq, áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etýge, joǵary bilikti kadr­lar daıarlaýǵa múmkindik beredi. Al damytý baǵdarlamasy ǵalymdardyń zertteýlerin kommersııalandyrýǵa, zııatkerlik men­shik júıesin basqarýdyń tetikterin jetildirýge, sıfrlyq ekojúıesi bar smart modeline kóshýge, stýdentterdiń sıfrlyq negizde bilim alýyna jol ashady. Sonymen birge 5 jyldyq baǵdarlama aıasynda jańa zerthanalar paıda bolady, qosymsha qarjylandyrý artady, bilikti kadr­lar jumysqa tartylady, zertteý ýnıversıteti bolǵan soń professorlyq-oqytýshylar quramynyń koeffısıenti joǵarylaıdy. Ýnıversıtettiń zert­teýshi, ındýstrıaldy-ınnovasııalyq áleýeti óte zor ekenin, ol úshin zerthanalar men ınfraqurylym baryn atap ótti.

«80 jyl ishinde ýnıversıtet birne­she kezeńdi bastan ótkerdi. Ekinshi dúnıe­­­júzilik soǵysta KSRO-nyń batys aımaǵyndaǵy úlken hımııalyq ıns­tıtýttar ońtústikke kóshirildi. Sonyń negizinde irgesi qalanǵan ýnıver­sı­tet bul. Prezıdent tapsyrmasymen 15 óńirlik joǵary oqý oryndary qalyptasty. Sonyń sheńberinde iri zertteý ortalyqtary ashylady. Sonyń biri – M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti. Sondyqtan endi qosymsha qarjylar bólinedi. Ol ǵylymı zertteý ortalyqtaryn jańartyp, jabdyqtaýǵa jumsalady. Budan bólek Memleket basshysynyń tapsyrmasymen sheteldik irgeli oqý oryndarynyń fılıal­­dary ashylyp jatyr. Bıyl 4 ýnı­versıtet fılıaly jumysyn bastady. О́tken jyly da 4 fılıal­ boı kótergen bolatyn. Jaqynda ǵana Seýl ǵylym jáne tehnologııa ýnıversıtetimen birigip, Qorqyt ata ýnıversıtetinde jasandy ıntellekt mektebi qalyptasty. Shymkent iri qala bolǵan soń megapolıske laıyqty myqty ýnıversıtet fılıalyn izdep jatyrmyz. Ol kelesi jyly belgili bolady. Al M.Áýezov atyndaǵy OQÝ – elimizdegi eń iri oqý oryndarynyń biri. Stýdentter men ustazdardy qosqanda adam sany 30 myńǵa jýyqtaıdy. Elimizde qazir demografııalyq dúmpý bolyp jatyr. Sońǵy úsh jylda 1,5 mln jýyq bala dúnıege keldi. Búginde stýdentter sany elimizde 600 myńnan assa, 2030 jyly 1 mln ústine shyǵady. Eń úlken aýyrtpashylyq, árıne, ońtústik óńirlerine túsedi. Sol sebepti ýnıversıtettiń ınfra­qurylymyn jaqsartyp, qosym­sha oqý korpýstary iske qosyldy. Sondaı-aq Prezıdent tapsyrmasymen oqytýshylar áleýetin kóteremiz. Jańadan ashylǵan zerthanalarǵa «Bola­shaq» baǵdarlamasymen oqyǵan túlekterdi tartamyz. Ýnıversıtet janynan keminde 5-7 jańa zerthana ashylady», dedi S.Nurbek.

Shymkent qalasynyń ákimi Ǵ.Syz­dyqbekov surapyl soǵys jyldarynda ashylǵan ýnıversıtet eki fakýltet pen eki kafedradan bastalyp, búginde irgeli oqý ordasyna aınalǵanyn aıta kele, ujymdy 80 jyldyq mereıtoılarymen shyn júrekten quttyqtady. О́z kezeginde ákim elimizdiń Premer-mınıstri Á.Smaıylovtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.

Minberge kóterilgen M.Áýezov atyndaǵy OQÝ rektory D.Qojamjarova oqý ornynyń keshegisi men búgingi jetistikteri jóninde aıtyp ótti. Máselen, ýnıversıtet qurylǵan al­ǵash­qy­ jyly munda 150 stýdent oqyǵan. Qazirgi tańda 30 myńǵa jýyq stýdentti qamtyǵan, 3 joǵary bilim júıesin toptastyrǵan kópsalaly ýnıversıtet atandy. Jańa zertteý mártebesi ǵylym men óndiristi, ekonomıkany bir-birimen ushtastyrýǵa múmkindik týǵyzady. Ýnversıtettiń elimizdiń ǵylymyna qosqan úlesi qarjylaı eseptegende 5 mlrd teńgeni qurady. Onyń ishinde kommersııalyq baǵyttaǵy, jas ǵalymdardyń, halyqaralyq mándegi jobalardyń jalpy sany 300-den asady. Sonymen birge megapolıstiń damýy, sý, jerasty sýlary, kún energııasy taqyrybynda biraz zertteýlerdi qosýǵa bolady. Rektordyń aıtýynsha, jańa mártebe endi elimidiń ǵylym salasyna jas ǵalymdardy, bilikti mamandardy lek-legimen shyǵarýǵa úlken múmkindik syılaıdy. Ásirese jasandy ıntellekt ǵylymyn meńgergen mamandar shoǵyry qalyptasady. Sondaı-aq oqý orny shetel­di qosqanda 38 ýnıversıtetpen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Búgingi tańda Áýezov ýnıversıtetinde 1,5 myń oqytýshy quramy bolsa, onyń 300-den astamy ǵylym kandıdattary.

Al Parlament Senatynyń depýtaty A.Qapbarova M.Áýezov atyndaǵy OQÝ elimizdiń ońtústik óńirindegi eń irgeli oqý orny bolǵandyqtan, oǵan qosymsha ulttyq ýnıversıtet mártebesin beretin ýaqyt keldi degen oıyn bildire ketti. О́ıtkeni ýıversıtettiń tarıhy tereń, ekinshiden, ǵylym salasyna qosqan úlesi mol, úshinshiden, aldaǵy ýaqytta ǵylymdy órge súıreıtin áleýeti de jetedi. Sondyqtan bul sheshim boıynsha senatorlar Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń ustanymyn, pikirin bilýge daıyn otyr. Senat depýtatynyń aıtýynsha, ǵylymdy damytpaı elimiz zııatker ult atana almaıdy. Áleýmettik, ekonomıkalyq, óndiristik salany ilge­ri­le­tý úshin birinshi kezekte onyń ǵylymı negizdemesi bolýǵa tıis. Tipti kez kelgen reformada ǵylymı zertteýler júr­­­­­gizilmeı jańǵyrtý alǵa baspaıdy. Sol úshin salalar eń áýeli ǵylymı turǵyda zerdelenýi kerek. Senatordyń málimdeýinshe, búgingi tańda jańadan Ǵylym týraly zań jobasy daıyndalý ústinde.

Saltanatty basqosýdaǵy qut­tyq­taýlar leginen soń О́zbekstan, Qyr­ǵyz­stan, Reseı, Ázerbaıjan, Belarýs elde­ri­niń ulttyq ýnıversıtet rektorlary men ókilderi ǵylym salasyn damytý men áriptestikti kúsheıtý baǵytyndaǵy zert­teý tujyrymdamalaryn, oılaryn ortaǵa saldy. Jıyn sońynda sonaý Nıderlandtan kelgen uly jazýshynyń neme­resi Zıra Áýezova óz quttyqtaýyn jet­kizip, analyq aq tilegin arnady. Al ýnıversıtettiń 80 jyldyǵyna arnal­ǵan merekelik jıyn «Túrkistan» saraıyn­da­ oqý ornynyń jas ónerpazdary uıym­das­tyrǵan konserttik is-sharaǵa ulasty.

ShYMKENT