Sybaılas jemqorlyqqa qarsy ymyrasyz kúres

Táýelsiz Qazaqstan óziniń stra­te­gııalyq damýynyń negizgi basym­dyq­tarynyń biri retinde ynsapsyz alaıaq­tar­dy alastap, qoǵamdy jat to­ǵyshar ádetten tazartý mindetin qaras­ty­ryp keledi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev: «Sybaılas jemqor­lyq­tyń sebebi men sharttaryn joımaı onymen kúresý, bul – jel dıirmenmen alysý. Halyq áldebir sheneýniktiń nemese basshynyń jaı jaýapkershilikke tartylǵanyn kórip qana qoımaı, ol jumys istegen memlekettik mekemede endi mundaı jaǵdaıdyń qaıta­lan­­baıtynyn dáleldeıtin túbegeıli ózgeristerdiń oryn alǵanyna kýá bolýy kerek», – dep atap kórsetti.

Sybaılas jemqorlyq memlekettiń saıası jáne qoǵamdyq ınstıtýttaryna keri áser etip, áleýmettik-eko­no­mı­ka­lyq damý úderisin baıaýlatady, saıyp kel­gende, eldiń damý bolashaǵyna úlken qaýip tóndiredi.

Kók baıraǵymyz kún sóngenshe jelbiresin desek, ata-babamyzdyń san ǵasyrlar boıy arman etken asyl mu­ratyn mansuqtaýǵa, qyzyl qany men qara teri qatar sińgen amanatyn aıaqasty qylýǵa jol berýge bolmaıdy. Adaldyq dástúrin urpaqtan-urpaqqa jalǵastyrý qajet. Muny kıeli Atyraý jurtshylyǵy jaqsy túsinedi. Eń birinshi kezekte, memlekettiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatynyń negizgi baǵyttaryn júzege asyrý ba­ǵy­tynda sybaılas jem­qorlyqtyń alǵy­sharttaryn joıý, ony týyndatatyn sebepter men jaǵdaılardy boldyrmaý jáne deń­geıin tómendetýge kó­mek­te­se­tin is-shara­lar kesheni jasaq­tal­dy.

Oblys boıynsha sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy is-qımyl jumystary 2021 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy strategııasy aıa­synda júzege asyrylyp kelgen edi. Memleket basshysynyń 2022 jylǵy 2 aqpandaǵy Jarlyǵymen Stra­tegııanyń kúshi joıylyp, Qazaq­stan Respýblıkasynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatynyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan Tujyrym­da­masy bekitildi. Sóıtip, 2022 jyldan bastap Jobalyq basqarýdyń úlgilik bazalyq baǵytynyń «Sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý jáne qarsy is-qımyl» tórtinshi blogi boıynsha jobalar kartasy jáne ártúrli nysanaly toptar deńgeıinde dekompozısııalanǵan aqparattyq jumys júrgizý jónindegi is-sharalar jospary búgin tańda osy qujat negizinde júzege asyrylýda.

Budan bólek, ótken jyldyń 23 qarashasynda «Amanat» partııasynyń oblystyq fılıalymen birlese otyryp, óńir boıynsha memlekettik basqarýdaǵy sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl sharalaryn jetildirý baǵytyndaǵy 2022-2023 jyldarǵa arnalǵan jospardy bekittik.

Basty maqsat – qoǵamda sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyp­tas­tyrý jáne meılinshe aldyn alý.

Memlekettik saıasattyń negizgi ba­sym­dyqtarynyń biri memleket bede­­line nuqsan keltiretin zulym­dyq­pen ymyrasyz kúresý bolyp tabylady. Qoǵamnyń barlyq kúsh-jigerin biriktirip, bul derttiń odan ári asqynbaýy úshin oǵan bóget bolýdyń barlyq amaldaryn qoldaný arqyly ǵana tıimdi túrde túbegeıli qarsy turýǵa bolady.

«Aýyryp em izdegenshe, aýyr­maý­dyń jolyn izde» demekshi, sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý jáne onymen pármendi kúresý jolynda, sóz joq, turǵyndar arasynda aqparattyq-quqyqtyq túsindirý, jalpy quqyqtyq saýattylyqty arttyrý jumystaryn júıeli túrde júrgizý mańyzdy ról atqa­rady. Árbir azamat óziniń quqyq­ta­ryn meńgerip qana qoımaı, ózine qarsy qandaı da bir quqyqqa qaıshy is-áreket jasalǵan jaǵdaıda naqty ne isteý kerektigin tolyq bilýi qajet. Bul oraıda belgili bir nátıjege qol jetkizýde aǵartýshylyq, bilim berý, tárbıe jumystarymen birge, jańa orta qalyptastyrý da óz úlesin qosa alady.

Ásirese jastar arasynda sybaılas jemqorlyqqa qarsy ymyrasyzdyq kózqarasty qalyptastyrý boıynsha keshendi is-sharalar jospary júzege asyp jatyr.

Jaǵdaıdy meılinshe ashyp kórsetý úshin ara-arasynda naqty derekterge de júgine ketken durys sekildi. Mysaly, bir ǵana 2021-2023 jyldary sybaılas jemqorlyq qylmystaryn aldyn alý boıynsha barlyǵy 3 552 is-shara ótti.

Oblysta jalpy memlekettik áleý­met­tik tapsyrys somasynyń kemin­de bes paıyzyn sybaılas jemqor­lyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrý máselelerine bólý máselesi jyl saıyn oń sheshimin taýyp otyr. 2021 jyly 3 joba júzege asyrylsa, byltyr 2 joba, bıyl 9 joba iske qosyldy.

Oblystaǵy is-sharalar Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy is-qımyl agentti­giniń Atyraý oblysy boıynsha departamenti, Atyraý oblysy boıynsha Ekonomıkalyq tergep-tekserý departamenti, Ádilet depar­tamenti, «Amanat» partııasy Aty­raý oblystyq fılıaly, «Ata­meken», úkimettik emes uıymdar, buqara­lyq aq­parat quraldary, qoǵam belsen­di­le­rimen birlesip atqarylýda.

Atyraý oblysy, qala jáne aýdandar ákimdikterine baǵynysty memlekettik organdarda jáne olarǵa qarasty uıym­dar­da sybaılas jemqorlyq táýe­kel­derine 2021 jyly barlyǵy 169, 2022 jyly – 172, aǵymdaǵy jyly – 118 ishki taldaý júrgizildi, kórsetilgen merzim ishinde 419 táýekeldiń 396-y joıyldy, 23 táýekel joıý boıynsha sharalar qabyldanýda.

Atyraý oblystyq, qalalyq, aýdan­dyq ákimdikteri janynda Sybaı­las jemqorlyqqa qarsy kú­res jónin­degi óńirlik komıssııasy konsýltatıvtik-keńesshi organdary jumys jasaıdy. Tek bıyldyń ózinde 27 otyrysta 62 másele qarap, 117 usynym berse, onyń 77-si oryndalyp, 40-y oryndalý ústinde.

«AntıkorLaıf», «AdalKómek», «Adaldyq alańy», «Halyq zańgeri», «Adaldyq saǵaty», «Adal urpaq», «Sanaly urpaq», «Adaldyq dúkeni», «Parasat joly» jobalary sátti iske asy­rylyp jatyr.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, álemdi ábi­­gerge salǵan bul indetpen kúreste qu­­­qyqtyq saýattylyqty arttyrý meı­­­linshe oń áserin tıgizedi. О́ıtkeni jaǵ­­­daıdan habardar, saýatty adam óz qu­qyǵyn eshkimge taptatpaıdy. Ári zań ús­temdigin syılaıtyn, qoldanystaǵy zańnama baptarymen etene tanys tur­ǵyn­dar óz máselesin, áýelgi kezekte, quqyqtyq sheńberde sheshýge múddeli bolady. Mundaıda azamattar jeń ushy­nan jalǵasýdan sanaly túrde bas tartyp, aranyn ashqan jemqorlyqty aınalyp ótýge tyrysady.

Sondyqtan azamattardyń quqyq­tyq saýatyn kóterý úshin zań bapta­ryn túsindirý maqsatynda jumys retin kórsetý boıynsha únemi jıyn, bas­qosýlar ótkizip, buqaralyq aqparat qu­raldarynda tanymdyq materıaldardy úzdiksiz jarııalap turý nazardan tys qalyp kórgen emes.

Sonyń ishinde, memlekettik qyzmet­shiler arasynda memlekettik qyz­met salasyndaǵy jáne sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy is-qımyl týraly Zańy men Ádep kodeksi talaptaryn buzýdyń aldyn alý boıynsha quqyqtyq oqytý, túsindirme jumystary únemi ótkizilip turady.

Oblys kóleminde 148 memlekettik qyzmetker sybaılas jemqorlyqqa qar­sy taqyryptar boıynsha biliktilik arttyrý oqýlarynan ótti.

Jemqorlyq faktorlardy azaıtyp, sybaılastyq qaterlerdi boldyrmaýda jumystyń ashyqtyǵy erekshe mańyzdy. Jeke jáne zańdy tulǵalardyń quqyq­ta­ry men bostandyqtaryn, zańdy múd­delerin iske asyrý jáne qorǵaý maq­­sa­tynda laýazymdy tulǵalar (ákim, onyń orynbasary, basqarmalar, bólim­der basshylyǵynyń) azamattardy jeke qabyldaý júrgizedi. Qabyldaý kestesi buqaralyq aqparat quraldarynda jáne oblys ákimdiginiń resmı ınternet-resýrsynda aldyn ala jarııalanady.

Qoǵamda jemqorlyqty rýhanı etıka­lyq deńgeıde qabyldamaý ahýalyn qa­lyp­tastyrýda úgit-nasıhat jumys­ta­rymen birge, jańa tehnologııa­lar da qyz­met jasaıdy.

Osy oraıda oblys, qala jáne aýdan­darda, aýyldyq okrýgterde ser­vıstik ákimdikter qyzmet etýde. So­nymen qatar memlekettik organdar men kásiporyndar front-ofıs jáne «OpenSpace» formatynda qyzmet atqarady.

«Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda sıfrly formatqa kóshirý jáne memlekettik qyzmetterdi kórsetý mer­zim­derin qysqartý maqsatynda Elek­tron­dy qyzmetter men servıster portaly eatyrau.kz iske qosyldy. Portal arqyly jer qatynastary, sáýlet jáne qala qurylysy salasyndaǵy túrli qyz­metter kórsetiledi.

Jalpy jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń memlekettik kórsetiletin qyz­met­­teriniń 91%-y elektrondy nysanǵa kóshi­rilip, «elektrondyq úkimet» veb-portaly, Eatyrau.kz portaly, «E-lısen­­­zııalaý», kezekte.kz, gosagro.kz, gosreestr.kz, otbasybank.kz, e-sobez, enbek.kz, INDIGO, EASÝ, Damumed jáne taǵy basqa aqparattyq júıeler iske qosyldy.

Kishkentaı ǵana bir mysal, sybaılas jemqorlyq táýekeli jıi týyndaıtyn máseleniń biri – balabaqshalarǵa joldama berý tolyqtaı biryńǵaı avtomatty elektrondy júıege aýystyryldy.

Saıyp kelgende, bul qadamdar adam faktoryn azaıtýǵa jol ashady.

Turǵyndarǵa kórsetiletin qyzmet jańa sapaly deńgeıge kóteriledi.

Bıýdjet qarajatynyń jumsalýyna qoǵamdyq baqylaý maqsatynda «Ashyq bıýdjet» portalynda oblystyń jer­gilikti atqarýshy organdarynyń bıýd­jeti týraly aqparat tolyq kólemde tu­raq­ty túrde jaryq kóredi.

Barlyq 308 kvazımemlekettik sektor sýbektisi men óńir mekemelerinde komplaens-qyzmeti quryldy.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy áre­ket baǵytyndaǵy sharalar buqara­lyq aqparat quraldarynda, áleýmet­tik jeli­ler­de jáne memlekettik organdar­dyń resmı ınternet resýrstarynda úne­mi jarııalanady.

Azamattardyń sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy mádenıeti men turaqty ım­mý­nıtetin qalyptastyrý óte ma­ńyzdy. Álbette, osy qabyldanyp jatqan sharalar men atqarylyp jatqan ister oblys turǵyndary úshin ómir súrýge qolaıly, adaldyqqa negizdelgen saýatty da salaýatty orta qalyptastyrýǵa oń yqpalyn tıgizedi.

Jańarý men jańǵyrý jolyndaǵy Jańa Qazaqstannyń sybaılas jemqor­lyq­tan taza, bolashaǵy jarqyn el bolýy árqaısysymyzdyń óz qolymyzda ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy ymyrasyz kúres – baıandy bolashaqtyń jarqyn kepili. Osy baǵyttaǵy jumysty odan ári pármendi de qarqyndy túrde jalǵas­ty­ra beretin bolamyz.

Serik Shápkenov,

Atyraý oblysynyń ákimi