Masloý pıramıdasy

Pıramıdada irgesinen joǵary qaraı adam balasyna eń qajetti dúnıeler satylaı ornalasady. Eger osylardyń kerektiginiń bireýine qanaǵattanbasaq, onda adamdy ishki aýyr kúızelis pen rýhanı, materıaldyq daǵdarys kútedi. Masloý pıramıdanyń birinshi satysyna fızıologııalyq qajet­tilik­terdi orna­lastyrady. Oǵan tynys alý, uıqy, tamaq, sý, urpaq órbitý sekildi ta­bıǵı nárseler jatady. Eger adam osy saty­da ózine keregin to­lyq almasa, kelesi satyda joǵaltqan dúnıe­niń ornyn barynsha toltyrýǵa tyrysady. Má­selen, ǵaıyptan taıyp baıyp ketken kedeı jan bar aqshasyn tamaqqa shashatyn bolady.

Fılosof keıingi satyǵa adam balasy­nyń amandyǵyn qoıǵan. Iаǵnı adamzat ne ishem, ne kıemnen taryqpasa, kelesi kezekte óziniń bas amandyǵyn oılaı bastaıdy. Bul jerde amandyqqa dene, rýhanı saýlyǵy kiredi. Otbasynyń amandyǵy, jumystaǵy tehnıka qaýipsizdigi, dúnıe-múlkiniń ury-qaryǵa jem bolmaýy, keleńsiz oqıǵalardan saqtandyrylýy da osy qatarǵa jatady.

Fızıologııalyq qajettilikti tolyq óte­gen soń, bas amandyǵymyzdy saqtaǵan­­nan keıin taǵy bir kerekti dúnıe áleýmettik qarym-qatynas pen mahabbat paıda bolady. Otbasylyq baılanys ta osy toptan. Sonymen birge adam qoǵamdyq jaratylys ıesi bolǵandyqtan, bir topqa qosylyp ómir súrý – áleýmettik qajettilik. Sondyqtan pıra­mıdanyń bul satysynda adamnyń din­ge, partııaǵa, uıymǵa, sporttyq komanda jan­­kúıerligine músheligi onyń áleýmettik suranysy retinde aıshyqtalǵan. Eger bul qa­jettilik bolmasa, adam ózin qoǵamda jal­­ǵyz sezinedi. Ol ýaıym-qaıǵyǵa, úlken stres­ke alyp kelýi múmkin. О́ıtkeni adam esh­­qashan qoǵamnan bólinip, jeke-dara ómir súre almaıdy. Masloý nege osy satyny tań­­­dady? О́ıtkeni adam balasy týmysynan qoǵam­da óz ornyn tapqysy keledi, abyroıly bolyp, ataq-dańqqa, maqtanyshqa bólengendi qalaıdy. О́zin jaqsy kórgendi, bireýdiń ony unatqanyn jany súıedi. Bul – adamnyń boıyndaǵy qanmen bitken qasıet. Sol úshin eń daýasy adam ózin dostarynyń, ujymnyń, otbasynyń, qoǵamnyń aldynda abyroı­ly bolýdyń joldaryn qarastyryp, son­daı syıly dárejege óz eńbegimen umtylýy kerek. Qoǵamdaǵy qurmet te qajettiliktiń biri bol­ǵandyqtan, ol pıramıdanyń arnaıy satysy retinde qarastyrylady Osy qa­jettilikterdi ótep bolǵannan keıin adam balasy óziniń armanyn, qııalyndaǵy oıyn iske asyrýǵa umtylady. Masloýdyń pikirinshe, bul – pıramıdanyń eń bıiginde turǵan saty.

Qoǵamda óz ornyn tabý úshin, ańsaǵan armanyna jetý úshin, jurttyń maqtaýyna ilikkendi qalasa, adamǵa eń birinshi keregi – eńbek. Tek eńbekpen ǵana bıik maqsatqa qol jetkizýge, ujymda da, dostar men ot­ba­­synyń ortasynda da syı-qurmetke bó­le­nýge bolady. Bul ómir «bir kem dú­nıe», qansha jesek te, jemegendeı bolamyz, qansha kıinsek te, kımegendeı kúı ke­shemiz, baqytqa jettim-aý degen kúnniń ózinde báribir bir nárse jetispeı turady. Qarańyzshy, qazaqtyń bir-aq aýyz «bir kem dúnıe» degen sózi amerıkalyq uly fılosof teorııasynyń sańylaýyn taýyp tur. Degenmen aldyna maqsat qoıýda búginde sánge aınalǵan sóz – motıvasııa berýde, ózgelermen salystyrǵanda esh bolmaǵanda bir bas joǵary turýǵa bul áleýmettik saty­nyń paıdasy da barshylyq.

Buǵan qosa jalpy Masloý pıramıda­syn ujym basshylyǵy óz qyzmetkerle­rin yntalandyrý, eńbekke umtyldyrý maq­sa­tynda paıdalansa bolady. Máselen, ujym­­dy basqaryp otyrǵan azamattar qol as­tyn­­daǵy jumyskerlerdiń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartsa, eńbek sharttaryn túgel saqtap, qaýipsizdigin qamtamasyz etse, olardyń yntymaq-birligin arttyrsa, óz kezeginde qyzmetkerler de adal qyzmet etýge, eńbekte ozat bolýǵa, ujym aldynda abyroı jınaýǵa tyrysar edi. Sonymen birge ynta­landyrý, qamqorlyq pen qoldaý nátı­jesinde jumysker shyǵarmashylyq jaǵy­nan kóp jetistikke jetýge umtylady. Se­bebi materıaldyq jaǵdaıy jaqsy, áleý­mettik quqyǵy qorǵalǵan, ózin osy ujym­da kerek ekenin sezingen qyzmetkerdiń jumys­qa shabyty oıanyp, kez kelgen isti jady­rańqy kóńil kúımen japyra isteıtini aıan.

Ujymnan bólek, bul mysaldy tutas mem­­leketke qoldansaq ta jarasady. Kez kel­­gen memlekettiń baılyǵy – jeras­ty shıkizat qory, aýmaǵynyń úlkendigi, ınfraqurylymy, ekonomıkasy emes, bi­rinshi kezekte – adamı kúsh-qýaty. Rýhanı baı, oqy­ǵan-toqyǵan, deni saý, energııasy asyp-ta­syǵan ulty bar qandaı el bolsyn eshqashan tómende qalmaıdy, tek ilgeri damýdyń aldyńǵy shebinde júredi. Endigi rette ondaı ultqa jan-jaqty materıaldyq, rýhanı tustan jaǵdaı jasalýy kerek. Eger elimizdiń en baılyǵy halqymyzdyń ózine jaratylsa, zań, ereje, normalar tek halyqtyń qaýipsizdigine, quqyǵynyń taptalmaýyna shynaıy qyzmet etse, sóıtip jurtymyz «bir atanyń balasyndaı, bir qol­dyń salasyndaı» birigip, bir ıdeıaǵa, bir maq­satqa umtylsa, bizdińshe Qazaqstannyń al­dynda alyn­baıtyn qamal qalmaıdy. О́ıt­keni eli­mizdiń árbir azamaty naǵyz pat­rıot, artyn­da alyp qorǵan memleketi turǵanyn sezi­nip ósken adal da janashyr, óz isiniń bilik­ti mamany, órshil tulǵa bolyp qalyp­tasady.

Tipti Prezıdenttiń jyl saıynǵy Jol­daý­larynda da Masloý pıramıdasyna uq­sas tártipti baıqaımyz. Kóbinese Memle­ket bas­shysy mańyzdy qujatta aldy­men ekono­mıkalyq aspektilerge toqtala­dy, sodan keıin arasynda quqyqtyq másele­ler qozǵalady da, sońyna qaraı saıası reformalar men máselelerge den qoıyla­dy. Sondyqtan Masloý pıramıdasyn ómir­diń ózinen alynǵan naǵyz adamzattyń tabıǵı qajettilikterin dóp basqan fılosofııalyq ereje desek bolady.

ShYMKENT