Prezıdent suhbatynda qasiretti Qańtar oqıǵasyna qatysty: «...ol kezdegi ahýal óte kúrdeli boldy, elimiz qurdymǵa ketýge shaq qaldy. Sol alasapyran kúnderde memleketimizdi saqtap qalý, eldegi zań men tártip ústemdigin qalpyna keltirý eń basty mindet edi», deıdi.
Sonymen qosa, el adamdarynyń bekem birliginiń jáne barlyq deńgeıdegi bılik ókilderiniń batyl is-áreketiniń arqasynda alapat apattyń betin qaıtaryp, eldegi ahýaldy turaqtandyra alǵanyna da toqtaldy.
Q.Toqaev «Memlekettiń basty mindetiniń biri – zańnyń múltiksiz oryndalýyn, tártiptiń qatań saqtalýyn tolyq qamtamasyz etý. Sondyqtan zań buzǵan kez kelgen adam jaýapqa tartylady. Al zań men tártipti saqtaý máselesine azamattardyń ıdeologııalyq ustanymy men saıası kózqarasynyń esh qatysy joq. Zań bárine ortaq» ekenin de erekshe atady. Sonyń ishinde otbasylyq-turmystyq zorlyq zombylyqqa, qatygezdikke qatysty áreketterge de múldem tózbeýshilik tanytatyn kez kelgenin taǵy da eskertti. Osylaısha, Prezıdent «Men elimizde «zań men tártip» qaǵıdatynyń ornyǵa túskenin qalaımyn. Sondyqtan naqty jaýap bereıin, turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty jazany qataıtýdy tolyq qoldaımyn. Sonymen qatar qoǵamda ozbyrlyq pen zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrine múldem tózbeıtin túsinik qalyptaspasa, zańǵa engizilgen ózgeristerden asa qaıyr bolmaıdy» dep oıyn tarqatyp berdi.
Kez kelgen quqyq buzýshylyqqa múldem tózbeýshilik tártipke shaqyrady. Múldem tózbeýshilik – bul azamattardyń keri, qarymta áreketi nemese kez kelgen usaq quqyq buzýshylyqtardyń ózine boı aldyrmaýy, keri jaýap qaıtarýy. Azamattardyń ózderiniń quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa belsendi qatysýyn qamtamasyz etýi – quqyq buzýshylyqtarǵa «múldem tózbeýshilik» qaǵıdatyn qalyptastyrýdyń basty sharty. Árbir azamat elimizdegi zań men tártip ústemdigin qalyptastyrýǵa jaýapty bolýǵa tıis. Elimizdiń ár turǵyny kez kelgen zorlyq zombylyqtyń, tártipsizdiktiń, zalaldy árekettiń jolyn kesýge mindetti. Árbir sanaly azamat usaq buzaqylyq, ıaǵnı qoǵamdyq oryndarda bylapyt sóıleý, jeke tulǵalarǵa qorlap tıisý, bótenniń múlkin búldirý, turǵyn úı-jaılardy qorlaý, ortaq paıdalaný oryndaryn, saıabaqtardy, skverlerdi lastaý, onyń ishinde belgilenbegen oryndarǵa kommýnaldyq qaldyqtardy tastaý jáne aınalasyndaǵylarǵa syılamaýshylyqty bildiretin, qoǵamdyq tártipti jáne jeke tulǵalardyń tynyshtyǵyn buzatyn, jynystyq qol suǵýshylyqty ymdaıtyn, jynystyq qysym kórsetetin, úıbuzar jáne basqa da áreketterdi jasaýǵa múmkindik týdyrmaı, kúrese bilgeni jón.
Jurt zorlyq-zombylyq jasaǵandarǵa jazany qataıtýdy talap ete tura, qylmys álemindegi shytyrman oqıǵalarǵa tańdaı qaǵyp, fılmderdiń zańdy belden basatyn keıipkerlerin ǵana emes, tipti shynaıy ómirdegi kánigi qylmyskerlerdiń ózin pir tutyp jatady. Bul jaǵdaı bir-birine múlde kereǵar jáne óte oǵash kórinedi. Biz qoǵamdy ishinen iritetin, adamgershilikke jat qylyqtardy aqtaýdy kózdeıtin kez kelgen áreketke jáne quqyqtyq nıgılızmge tutas el bolyp tosqaýyl qoıýymyz kerek, zańsyzdyq pen qatygezdikke bir kisideı, batyl qarsy turýymyz qajet. Sondaı-aq qoǵam normalar men erejelerdiń jáne jalpy adamzatqa ortaq qundylyqtardyń aıaqasty bolýyn qatań aıyptap, onymen birlese kúresýi kerek.
Q.Toqaev mundaı qylmystardyń aldyn alyp, jolyn kesý úshin naqty sharalar qabyldanyp jatqanyn aıtty. Elimizde turmystyq zorlyq-zombylyq profılaktıkasy jáne oǵan qarsy kúres júıesindegi zańnamalyq negiz Konstıtýsııa, «Turmystyq zorlyq-zombylyq profılaktıkasy týraly» arnaýly salalyq Zań, qylmystyq jáne ákimshilik kodeksterde kórsetilgen.
Zań otbasy-turmystyq qatynastarda, ıaǵnı neke-otbasy qatynastaryndaǵy adamdar, jeke turǵyn úı, páter nemese ózge de turǵyn úı-jaı sheginde birge turatyn adamdar arasyndaǵy, sondaı-aq burynǵy erli-zaıyptylar arasyndaǵy qatynastarda zorlyq-zombylyq profılaktıkasyn retteıdi.
Jalpy alǵanda, taldaý kórsetkendeı, álemdik praktıkada otbasyndaǵy zorlyq-zombylyqtyń boldyrmaý máselesinde 2 negizgi tásil qalyptasty. Sonyń biri – jazalaý ádisi. Bul janjaldasýshy taraptar arasyndaǵy qatynastardy toqtatý jáne oǵan kináli adamdy qylmystyq jaýaptylyqqa tartý arqyly zorlyq-zombylyq sıklin buzýǵa baǵyttalǵan. Bul tásil zańnamasy balalar men áıelderge qatysty zorlyq-zombylyq qylmystar úshin qylmystyq jaýaptylyqty qatańdatý jolyna túsken qazirgi zamanǵy elderde basym bolyp otyr.
Ekinshisi – restoratıvtik ádis. Ol janjaldy retteýge jáne otbasylyq qatynastardy saqtaýǵa baǵyttalǵan jáne kóbinese azamattyq-quqyqtyq sıpattaǵy sharalardy paıdalanýdy, áleýmettik qyzmetterdiń janjaldy retteýge qatysýyn, sondaı-aq túzetý-tárbıeleý jáne medısınalyq, eń aldymen, psıhologııalyq kómektiń májbúrleý baǵdarlamalaryn qoldanýdy kózdeıdi.
Bizdińshe, bul baǵytta álemdik tájirıbeni eskergen jón.
Únzıla ShAPAQ,
Májilis depýtaty