Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda 2024 jyl elimizde birqatar aýqymdy sammıt, forýmdar ótetinin aıtty. Elimiz Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna (ShYU), Túrki memleketteri uıymyna jáne ózge de bedeldi halyqaralyq uıymǵa tóraǵalyq etedi. Álemdik arenada yntymaqtastyq deńgeıin kóterýde «Jastar rýhy» jastar qanaty da úles qosady. Osy oraıda «Jastar rýhy» jastar qanaty tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Aqerke ESKENDIROVANY sózge tarttyq.
– 2024 jyl Qazaqstan úshin halyqaralyq arenada baılanysyn nyǵaıtyp, saıası alańda mańyzdylyǵyn arttyratyn erekshe jyl bolady. Buǵan «Jastar rýhy» qalaı atsalysasyzdar?
– Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń elder arasynda jastardyń baılanysyn nyǵaıtyp, ortaq múdde úshin jumys isteıtin Jastar keńesi bar. Tıisinshe, ShYU Jastar keńesine Qazaqstannan «Amanat» partııasynyń «Jastar rýhy» jastar qanaty kiredi. Osyndaı aýqymdy uıymǵa tóraǵalyq etý bizden úlken jaýapkershilik pen senimdi talap etedi. О́zderińiz bilesizder, 2023 jyldyń shilde aıynda Qasym-Jomart Toqaev ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysynda sóılegen sózinde, «úsh zulym kúshke»: transulttyq uıymdasqan qylmysqa, zańsyz esirtki aınalymyna jáne kıberqylmysqa qarsy kúreske basa mán beriletinin aıtqan bolatyn. Sondaı-aq Prezıdent sıfrlyq tehnologııalardy damytýdyń ózektiligine jáne ekologııa salasyndaǵy ózara is-qımyldy nyǵaıtýǵa nazar aýdardy. Joǵaryda aıtylǵan 4 baǵytty negizge ala otyryp, Almaty oblysynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Jastar keńesiniń aıasynda «Jastar keńistigi: Ádiletti álem jáne kelisim» halyqaralyq jastar saıası lageri ótti. Onda Qazaqstan, Qytaı, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Reseı, О́zbekstan jáne Úndistannan kelgen qonaqtar, Jastar qanaty músheleriniń qatysýymen 300 delegattyń basy qosyldy. Belarýs respýblıkasy baqylaýshy tarap retinde qatysty.
ShYU Jastar keńesiniń jumysy tek lagermen shektelip qalǵan joq. Uıymǵa múshe eldermen jumysty nyǵaıtý jáne ekologııa, esirtkimen kúres, sıfrlandyrý, kreatıvti ındýstrııa baǵyttaryndaǵy máselelerdi qozǵaý maqsatynda onlaın formatta kezdesýler ótkizip júr.
– Sol is-sharalardyń birqataryn aıta ótseńiz.
– Máselen, ótken jyldyń qarashasynda XXI ǵasyrdyń basty máselesiniń biri – nashaqorlyqpen kúresti qozǵadyq. Jastar qanatynyń Shanhaı yntymaqtastyǵy uıymynyń Jastar keńesine tóraǵalyq etý aıasynda ótken kezdesýge Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń Jastar keńesiniń jetekshileri men músheleri, sondaı-aq nashaqorlyqpen kúres salasynyń sarapshy mamandary qatysty. Al 30 qańtar kúni jahandyq ekologııa taqyrybyn qozǵap, ár eldiń osy saladaǵy mamandarynyń pikiri men usynystaryn tyńdaý josparlanyp otyr. Qazaqstan atynan sý tapshylyǵy, aýanyń lastanýy syndy baǵytta jumys istep júrgen tanymal ekolog mamandar da qatysady.
Aldaǵy ýaqytta kreatıvti ındýstrııa, sıfrlandyrý taqyryptary sheńberinde jas sarapshylar, bilikti mamandardyń qatysýmen kezdesýler ótkizý oıda bar. ShYU Jastar keńesine múshe elder arasynda saıası-ekonomıkalyq baılanysty kúsheıtip, Qazaqstan jastarynyń halyqaralyq arenadaǵy abyroıyn bıikteterimizge senimdimiz.
Sondaı-aq Qazaqstannyń tóraǵalyǵy sheńberinde bıyl jazda Memleket basshylarynyń birikken otyrysy ótedi. Basqosýda aldaǵy ýaqytta bekitiletin kún tártibi sheńberinde ShYU Jastar keńesi Ulttyq bólikteriniń jetekshilerin jınap, is-sharalar keshenin ótkizedi.
– ShYU keńistiginde 3,5 mıllıardqa jýyq halyq tursa, olardyń jartysy – jastar. Al Qazaqstan uıymnyń Jastar keńesine 2009 jyldan bastap múshelik etedi eken. Jasalǵan jumystarmen bólisseńiz.
– «Jastar rýhy» jastar qanaty Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy Jastar forýmynyń (ICYF-ERC) múshesi. Ataýly uıymmen yntymaqtastyq aıasynda jastar qanaty birneshe nátıjeli is-sharalar ótkizdi. 2021 jyly Túrkistan oblysyndaǵy halyqaralyq jastar-saıası lageri, 2022 jyly Jambyl oblysynda jáne 2023 jyly Almaty qalasynda ótken respýblıkalyq pikirsaıys týrnırleri de Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy Jastar forýmynyń uıytqy bolýymen ótti. Jaqynda ǵana Ázerbaıjan Respýblıkasynyń astanasy Bakýde Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy Jastar forýmynyń (ICYF-ERC) basqarma músheleriniń basyn qosqan jıyn ótti. Basqosýda ár elde ótken is-sharalar qorytyndylanyp, uıymnyń 2024 jylǵa josparlaǵan jobalaryn talqyladyq. Qazaqstan tarapynan biz de áleýmettik-mádenı jobalarǵa qatysty usynystardy aıttyq.
Odan bólek, fransýz-ázerbaıjan ýnıversıtetiniń stýdentterimen kezdesýde boldyq. Kezdesýge qatysýshylar Qazaqstan, Pákistan, Rýmynııa jáne Tatarstannyń jastar saıasaty men saılaý naýqany kezeńindegi qoldanylǵan saıası tehnologııalar jáne is-tájirıbelerimen tanysty. Birneshe saılaýaldy naýqannyń qatysýshysy ári negizgi aýdıtorııasy retinde «Jastar rýhy» jastar qanatynyń belsendileri atqarǵan jumystar jóninde aıttym.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»