Kóshede, úıde nemese mektepte balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý – memlekettiń basym mindeti. Osy maqsatta zańnamalar jetildirilip, qajetti sharalar da qabyldanyp jatyr. Keshe Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri» taqyrybynda ótken dóńgelek ústelde mamandar osylaı dedi.
Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Nasymjan Ospanova bıyl elimizde Bala quqyqtary týraly konvensııanyń qabyldanǵanyna 30 jyl tolǵanyn atap ótti. Osy ýaqyt ishinde elimiz balalardyń qaýipsizdigi men ál-aýqatyn arttyrý jobasy úlken joldan ótti.
«Balalarǵa jasalǵan jaǵdaılar men ulttyq saıasattyń tıimdiligin baǵalaý maqsatynda 2021 jyly Balalar ál-aýqaty ındeksi jasalyp, engizildi. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bıyldan bastap «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasy iske qosyldy. Joba aıasynda Ulttyq qordyń ınvestısııalyq tabysynyń 50%-y barlyq bala arasynda bólinedi. Kámeletke tolǵannan keıin bul qarajatty bilim alýǵa nemese turǵyn úı satyp alýǵa paıdalanýǵa bolady. Qazir respýblıkada 6,9 mln bala bar. 2027 jylǵa qaraı olardyń sany 8 mıllıonǵa deıin jetedi degen boljam jasaldy», dedi ol.
Oqý-aǵartý mınıstrligi ókili elimizde mektepke deıingi jáne orta bilim berý salalaryndaǵy máselelerge de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qazir elimizde 7 849 mektep bar, onda 3,8 mln bala bilim alyp jatyr. «Degenmen osy saladaǵy negizgi másele – mektepterdegi oryn tapshylyǵy, úsh aýysymdylyq jáne mektepterdiń apatty jaǵdaıy bolyp otyr. Ony sheshý úshin «Jaıly mektep» ulttyq jobasy iske asyrylyp jatyr. Joba tolyq júzege asqan sátte joǵaryda atalǵan máseleler tolyq sheshimin tabady. Bul is-sharalar balalardyń sapaly bilim alý qu- qyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan», dedi spıker.
Qazirgi tańda elimizde Balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý, olardyń quqyqtary men ál-aýqatyn qamtamasyz etý jáne sýısıdtiń aldyn alý jónindegi 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar iske asyrylyp jatyr. «Balalar turatyn nysandarda buryn-sońdy bolmaǵan keshendi qaýipsizdik is-sharalary qolǵa alyndy. Memlekettik bilim berý uıymdarynyń barlyǵy beınebaqylaý júıelerimen qamtamasyz etilip, Jedel basqarý ortalyqtaryna qosylǵan, sonymen birge lısenzııalanǵan kúzetpen qamtylyp, dabyl túımelerimen jabdyqtalǵan. Mınıstrlik úshin bilim berý uıymdaryndaǵy qaýipsiz orta tek tehnıkalyq qaýipsizdik quraldarymen shektelip qoımaı, balalardyń emosıonaldyq kúıin de qamtıdy. Dostyq, jaýaptylyq jáne ózara syılastyq daǵdylaryn qalyptastyrý negizinde mektepte ózara jaqsy qarym-qatynas ornatý úshin bilim berý uıymdarynda «Dosbollike» aksııasy ótti. Endi «Dosbollike» býllıngke qarsy baǵdarlamasy elimizdiń 8 óńiriniń 50 mektebinde júzege asyrylmaq», dedi ol.
Memleket basshysynyń tapsyrmalary aıasynda Oqý-aǵartý mınıstrligi Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birlesip «Meniń baýyrym» eriktiler jobasyn bastady. Joba arqyly balalar durys qarym-qatynas ornatýdy, túrli máseleni sheshý úshin til tabysýdy úırenedi.
Eldegi jetim balalarǵa jaǵdaı jasaý máselesine de toqtaǵan N.Ospanova jyl saıyn el turǵyndary myńnan astam jetim balany asyrap alǵanyn da aıtty. «Qazirgi tańda 21 387 jetim balanyń 17 600-i otbasylarda tárbıelenip otyr», dedi ol.
IýNISEF-tiń jahandyq esebinde álemdegi árbir úshinshi ınternet qoldanýshysy bala ekendigi aıtylǵan. Byltyr Oqý-aǵartý mınıstrligimen birlesip balalardyń onlaın qaýipsizdigi men onlaın tájirıbesine zertteý júrgizilgen. Bul derektermen dóńgelek ústelde IýNISEF-tiń balalyq shaqty qorǵaý baǵdarlamalarynyń jetekshisi Aısulý Bekmusa bólisti. Onyń keltirgen deregine qaraǵanda, elimizde balalardyń 45%-y ınternetti 5-8 jasynda, 5%-y odan da erte jasta qoldana bastaıdy.
«Eń aldymen, ınternet balalarǵa oqý, damý, shyǵarmashylyq, áleýmettený syndy múmkindikter beretinine nazar aýdarǵym keledi. Muny este ustaǵan jón, biraq táýekel bar ekenin de túsiný kerek. Zertteý barysynda biz balalardyń 21%-y kıberbýllıngtiń túr-túrine ushyraǵanyn baıqadyq. Biraq olardyń jartysy ǵana ata-anasyna bul jaıynda aıtsa, qalǵany eshkimge tis jarmaıdy. Bul ata-analardyń balalarynyń ınternettegi qandaı qaýipterge tap bolatynyn tolyq túsinbeýin kórsetedi. Bala men eresek adam arasynda senim deńgeıi tómen ekenin aıqyndaıdy», dep atap ótti ol.
Osyndaı keleńsizdikterdiń aldyn alý jáne balanyń durys damyp jetilýi maqsatynda bıyldan bastap Oqý-aǵartý mınıstrligi Birtutas tárbıe baǵdarlamasyn engizdi. Baǵdarlama bilim berý jáne jalpy adamzattyq, ulttyq qundylyqtarǵa negizdelgen. Bul jaıynda OAM Tárbıe jumysy jáne qosymsha bilim berý departamentiniń dırektory Merýert Medetbekova aıtty.
«Ár balanyń qaýipsizdigi ata-ananyń meıirimine baılanysty. Osy jaǵdaıǵa tereńirek boılaı otyryp, barlyq bilim berý mekemesi, balabaqsha, mektep, kolledjde ata-analarmen jumys óte qarqyndy júrip jatyr. Barlyq mektepte ata-analardy qoldaý ortalyqtary ashyldy. Bul jerde sanaly túrde ár áke, ár ana, ár pedagog ózi osy qoǵamda jalpy bala úshin ne isteı alamyn, balanyń qaýipsizdigine qandaı úles qosamyn degen úlken máseleni sezine alýy úshin biz joǵaryda atalǵan is-sharalardy iske asyryp jatyrmyz», dedi spıker.
Dóńgelek ústel basynda Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Ana men bala densaýlyǵyn saqtaý departamenti dırektorynyń orynbasary Áıgerim Ospanova, IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń basqarma basshysy Áset Ospanov, «О́rken» balalardyń ál-aýqatynyń ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ınstıtýty» KeAQ prezıdenti Esenǵazy Imanǵalıev, «Quqyq» qoǵamdyq qorynyń basshysy Olga Ryl, t.b. mamandar da oı-pikirin ortaǵa saldy.