Álemde ortasha eseppen 10 adamnyń 9-y uıqy beziniń qaterli dertimen qaıtys bolady eken. Bul statıstıka 60 jyldyń ishinde ózgere qoıǵan joq. Al ǵalymdar jasap, synaqtan ótkizip jatqan mRNQ vaksınasy operasııadan keıin isikterdiń qaıta damýyna jol bermegen. Osylaısha qaterli isikke qarsy vaksına erte synaq kezeńinde alǵash ret oń nátıje kórsete bastady.
AQSh zertteýshileri uıqy beziniń qaterli dertimen aýyratyn 16 naýqasty mRNQ vaksınasymen emdep kórgen. Olardyń jartysynda isikter qaıta damymaǵan. Medısınada uıqy beziniń qaterli isiginiń tolyq emdelýi ekitalaı nárse. О́ıtkeni ádette isikti operasııa arqyly alyp tastasa da, ol birneshe aıdan keıin qaıta paıda bolady. Sondyqtan ǵylymdaǵy bul jetistik sensasııamen teń.
Jalpy, qaterli derttiń 200-ge jýyq túri bar. Keıingi kezderi mundaı aýrýmen aýyratyndardyń sany kóbeıip barady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń boljamynsha, aldaǵy 20 jylda onkologııalyq aýrýlardyń sany 70 paıyzǵa joǵarylaıdy. Iаǵnı árbir besinshi adamda isik damıdy eken. 2022 jyly álem boıynsha osy aýrýdan 9,7 mıllıon adam qaıtys bolǵan.
Uıqy beziniń qaterli dertin der kezinde anyqtaıtyn ádis-tásil ázirge joq. Sondyqtan kóbine asqynyp ketkennen keıin ǵana dıagnoz qoıylady da, sońy ólimmen aıaqtalyp jatady. Sonymen qatar qaterli isiktiń bul túri turaqty mýtasııaǵa beıim bolǵandyqtan, emdelýi de qıyn. Al mRNQ tehnologııasy ólimge deıin aparatyn qaterli isikpen kúreste alǵash ret oń nátıje kórsetip otyr.
Alaıda «Nature» jýrnalynda jarııalanǵan zertteý tek 16 naýqasty vaksınalaý nátıjesine negizdelgen. Degenmen qaterli isikke qarsy vaksınalardy jasaý boıynsha kópjyldyq izdeniste serpilis paıda boldy. Geıdelbergtegi nemis Onkologııalyq zertteýler ortalyǵynyń onkoımmýnologi Nıls Halama bul jańalyqty tańǵalarlyq dúnıe dep baǵalaǵan. Sonda da ǵalymdar vaksınany jetildirý kerek dep esepteıdi.
Zertteýdi álem ǵalymdary birlesip júrgizgen. Aldymen Nıý-Iorktegi Sloan Ketterıng memorıaldyq onkologııalyq ortalyǵynyń mamandary naýqastan isikti alyp tastap, materıaldy Germanııadaǵy BioNTech bıotehnologııalyq kompanııasyna jibergen. Onda isik antıgender nemese neoantıgender dep atalatyn mýtasııalarǵa tekserildi. Sodan keıin ár naýqasqa koronavırýsqa qarsy mRNQ vaksınasy sııaqty, mRNQ negizindegi jeke vaksına jasalǵan. Ol adam aǵzasyndaǵy jańa qaterli isikterge qarsy ımmýndyq jaýap týdyrýy kerek. Vaksına BNT122 dep ataldy. Daıyn bolǵan ekpe naýqastarǵa operasııadan soń toǵyz aptadan keıin salynǵan. Nátıjesinde, synaqqa qatysqan segiz naýqasta ımmýndyq jaýap bolmaǵan. Iаǵnı qaterli isik qaıtalanǵan. Al qalǵan segiz naýqasta ımmýndyq reaksııa bolyp, jańa isik belgileri tabylmaǵan.
Vaksına nelikten emdelýshilerdiń jartysynda ǵana ımmýndyq reaksııa kórsetkeni áli belgisiz. Sondaı-aq isigi asqynyp ketken, operasııa jasaý múmkin emes naýqastarǵa kómektese me, joq pa ol da beımálim. Zertteý barysynda vaksına isigi joıylǵan naýqastarǵa ǵana salynǵan. «Shyn máninde, uıqy beziniń isigi ár naýqasta ártúrli bolady. Iаǵnı jeke erekshelikteri bar. Sondyqtan em-shara bárine birdeı áser etpeýi múmkin», deıdi gastroentorolog Tomas Seýferleın.
Sarapshylardyń aıtýynsha, nátıje jaqsy bolsa da, zertteý shaǵyn, baqylaý merzimi qysqa. Sondyqtan ony qoldanysqa engizýge erte. Joǵaryda keltirilgen dálelderge súıene otyryp, vaksınany emdeýdiń jalǵyz tıimdi nusqasy retinde qabyldaýǵa bolmaıdy.
Biraq mRNQ zertteýshisi, ımmýnolog Vaısman: «Ǵalymdar men tájirıbeli mamandardyń aldynda úlken jumys tur. Vaksınany is júzinde qoldanyp kóretin ýaqyt keldi. Ol barlyq qaterli dertke oń áser etpeıtin de shyǵar. Alaıda uıqy beziniń qaterli isigin emdeý úshin mańyzdy qadam bolýy múmkin», deıdi.