Kásipkerlik salasyndaǵy zańnama jetildiriledi

Birqatar zań maquldandy

Otyrys barysynda Palata depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bıznes júrgizý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy ekinshi oqylymda qarady. Atalǵan zań kásipkerlik qyzmet salasyndaǵy zańnamany jetildirýge jáne bıznesti damytýǵa qolaıly jaǵdaılar jasaý úshin ázirlendi. Basty mindet bızneske ákimshilik júktemeni azaıtý jáne negizsiz kedergilerdi joıý ekenin atap ótken jón. Buǵan qosa, memlekettik baqylaý men qadaǵalaý tártibin retteıtin normalar qaıta qaraldy.

Senatorlar zańdaǵy novellalardy konseptýaldy turǵydan qoldaı otyryp, onyń jekelegen erejelerine birqatar túzetý engizýdi usyndy. Sondaı-aq qujatty Májiliske jiberý týraly sheshim qabyldap, zańdy jańa redaksııada maquldady. Senat depýtattary engizgen ózgerister zańnyń jekelegen normalaryn retteýshi saıasattyń qaǵıdattary men tásilderine sáıkes keltirýge, saýda qyzmetin retteý salasyndaǵy ýákiletti organ aıqyndaıtyn shekti saýda ústemesin qoldaný tártibin belgileýge, halyqtyń áleýmettik az qamtylǵan toptaryn ataýly qoldaýdy eskere otyryp, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn turaqtandyrýdy iske asyrý tártibin qarastyrýǵa jáne óńdeýshi kásiporyndardy otandyq shıkizatpen qamtamasyz etýdi jetildirýge qatysty bolyp otyr.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen elimizde kásip­kerlik salasyndaǵy zańnamany jetildirýde júıeli jumys júrgizilip keledi. Búgin Palata depýtattary osy baǵyttaǵy zańnyń jekelegen baptarynyń jańa redaksııasyn maquldady. Engizilgen túzetýler arqyly kásipkerlik qyzmetti retteıtin zańnyń keıbir normalary bıznestiń jáne qoǵamnyń múddelerin eskere otyryp ózektendirildi. Aldaǵy ýaqytta bul normalar elimizde bızneske arnalǵan zańdardy qoldanýdy barynsha jeńildetýge jáne kásipkerlikti odan ári damytýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Senat spıkeri.

Sonymen qatar Palata otyrysyn­da «Halyqaralyq sý aǵyndaryn keme qatynasynan basqasha paıdalaný túrleriniń quqyǵy týraly konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» zań qaralyp, maquldandy. Zańnyń normalaryna sáıkes memleketter óz aýmaǵynda halyqaralyq sý aǵynyn paıdalanǵan kezde basqa elderge zalal keltirýdiń aldyn alý úshin tıisti sharalar qabyldaýǵa mindettenedi.

«Bul konvensııa qatysýshy elder arasynda halyqaralyq sý aǵynyn ońtaıly jáne ornyqty paıdalaný sharttaryn bekitedi. Sonymen qatar qujat halyqaralyq sý aǵyndarynyń ekojúıesin qorǵaý jáne saqtaý jónindegi sharalardy aıqyndaıdy. Konvensııany ratıfıkasııalaý halyqaralyq yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa jáne kórshilik qaty­nastardy nyǵaıtýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq Senat depýtattary «2014 jylǵy 23 jeltoqsandaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde medısınalyq buıymdar (medısınalyq maqsattaǵy buıymdar men medısınalyq tehnıka) aınalysynyń biryńǵaı qaǵıdattary men qaǵıdalary týraly kelisimge ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy da qarap, maquldady. Otyrys kezinde atap ótilgendeı, qujat normalary densaýlyq saqtaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa jáne EAEO-ǵa múshe memleketter arasynda medısınalyq buıym­dardyń barynsha tıimdi ortaq naryǵyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.

Esirtkimen kúresetin arnaıy mekeme qajet

Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady. Gennadıı Shıpovskıh Premer-mınıstr atyna jasaǵan depýtattyq saýa­lynda sıntetıkalyq esirtkiniń taralý problemasy týraly aıtty. Onyń sózinshe, balalar men jasóspirimder sın­tetıkalyq esirtkiniń keń taralý qaýpine ushyraıtyn eń osal orta sanalady. Qaskóıler esirtkini ınternet-messend­jerler arqyly arzan baǵamen satady.

2021-2023 jyldar aralyǵynda sın­tetıkalyq esirtki zattaryn taratqany úshin 1 021 adamǵa qatysty qylmys­tyq is qoz­­ǵalǵan. Keıingi 3 jylda sıntetıkalyq esirt­­­kini tárkileý kólemi 100 kg-nan 1 ton­­­naǵa deıin ósti. 2021 jyly 17, 2022 jy­­ly 68 jáne 2023 jyly 81 esirtki zert­hana­sy anyqtalǵan.

«Esirtki qaýpine belsendi qarsy turý – memleket pen qoǵamnyń eń mańyzdy mindetiniń biri. Eldegi esirtki saýdasynyń órshýine baılanysty tikeleı Prezıdentke baǵynyshty arnaıy esirtkige qarsy qyzmet júrgizetin jeke-dara mekeme qurý múmkindigin qarastyrýdy suraımyz. Sınte­tı­kalyq esirtkini satýǵa qatysatyn saıttar­dyń jarnamalaý faktileriniń jolyn kesý jónindegi jumysty kúsheı­tip, jarnamalaýshylardy qatań jazalaý qajet. Mektep, kolledjder men joǵarǵy oqý oryndarynda bilimgerlerge esirtkini taratýdyń saldary týraly túsindirý sharalaryn jandandyrý qajet. Jastar, ásirese stýdentter arasyndaǵy sıntetıkalyq esirtkini taratýshylar sanynyń ósýine baılanysty naqty is-sharalar josparyn ázirleý mańyzdy», dedi G.Shıpovskıh.

Sapasyz jol san soqtyrady

Sheteldik kompanııalar joldardy salyp shyǵady, kúre joldarda jaryq joq, qyzmet kórsetý nashar, al shamadan tys júk tıelgen aýyr kólikter asfaltta esh baqylaýsyz júredi. Senator Talǵat Júnisov depýtattyq saýalynda elimizdegi jol salasynyń máselelerin kóterdi.

Senatordyń aıtýynsha, Aqmola oblysynyń turǵyndary men máslıhat depý­tattary joldardyń jaǵdaıyna baılanysty birneshe ret shaǵym jazǵan kórinedi. Depýtat jekelegen óńirlerde oblystyq mańyzy bar sapaly joldardyń úlesi áli de 60%-ǵa jetpeıtini týraly derekter keltirdi. Taǵy bir másele – jol qurylysynyń baǵasyn anyqtaý. Sheteldik merdigerler materıaldardy tómen baǵada usynyp, konkýrstarǵa jıi qatysady. Osyǵan baılanysty otandyq kompanııalar kelisimsharttan bas tartady nemese baǵa dempıngine beıimdelýge májbúr bolady. Bul joldyń sapasy men jumys merzimine teris áser etedi.

«Jol qozǵalysynyń qaýipsizdigi kóbine joldyń sapasy men jabdyq­talýyna, aıaldama­lar men jaıaý júrgin­shiler ótkel­deri­niń bolýyna, sondaı-aq olardyń jaryq­tandyrylýyna baılanysty. Respýb­lıkalyq mańyzy bar qalalar men oblys ortalyqtarynan tys jerdegi joldar­dyń kóptegen ýchaskesinde jaryq joq. Bul tek ınfraqurylymnyń artta qalǵa­ny emes. Qarjynyń shyn mánindegi azdy­ǵyn, elektr energııasy tarıfiniń óte jo­ǵary ekenin naqty aıtý kerek. Bul belgi­li bir dárejede májbúrli únemdeý men apattarǵa jáne qaıǵyly jaǵdaıǵa ákeledi. Jol boıyndaǵy servıstik qyzmetke nemese onyń bolmaýyna baılanysty azamattardan únemi shaǵym túsip turady. Osyǵan baılanysty, osy máse­lelerdi kezeń-kezeńimen kelise otyryp, birte-birte sheshýge kirisý qajet», dedi T.Júnisov.

Senator sonymen qatar aýyr júk kólikteriniń qozǵalysyn baqylaýdy kúsheıtý qajettigin atap ótti. О́ıtkeni olar, ásirese júk kólikterine arnalmaǵan joldardy buzyp ketedi. «Avtojol salasyndaǵy jobalardy iske asyrýǵa otandyq kompanııalardy tartý, joldardyń sapasy men jan-jaǵyn, ásirese aýyldyq eldi mekender men qala mańyn kórkeıtý, onyń ishinde olardyń jaryqtandyrylýyn kezeń-kezeńimen kóbeıte berýdi, sondaı-aq jol boıyndaǵy servısti jaqsartý jóninde pármendi sharalar qabyldaýdy suraımyz. Sondaı-aq baqylaýdy kúsheıtý nemese elimizdiń joldarynda dóńgelek biligine júkteme erejesin saqtamaıtyn aýyr júk mashınalarynyń júrýine shekteý qoıý mańyzdy», dedi senator.

Konstıtýsııaǵa qaıshy qaýly

Keden qyzmetkerleri quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri retinde eńbek sińirgen jyldary men eńbek ótili normatıvteri boıynsha qosymsha zeınet­aqymen qamsyzdandyrý quqyǵynan aıy­ryl­ǵan. Senator Amangeldi Nuǵmanov depý­tat­tyq saýalynda búkil quqyq qor­ǵaý qurylymyndaǵy konstıtýsııalyq qu­qyq­­tardyń buzylýy týraly aıtyp berdi.

«2023 jyldyń 20 sáýirinde elimizde «Áleýmettik kodeks» ómirge kelgen bolatyn jáne iske ený merzimi 2023 jyldyń 1 shil­­desinen bastalǵan. Kodekstiń qol­daný kólemi óte keń, óte kerekti qujat. Osy kezeń­­de 2023 jyly 29 tamyzda №733 Úki­met qaýlysy qabyldandy. Atalǵan qaýly­nyń 1 ǵana tarmaǵynyń kúshimen tutas bir organnyń qyzmetkerlerine zeınetke shyǵý ýaqytyn taǵaıyndap jáne ótilim mer­zimin sanap anyqtaý múmkinshiliginen aıyrdy. Osynyń saldarynan «oryndaýshy ja­ýapty memlekettik organ» qaýly túrinde bekitilmedi», dedi senator.

Senatordyń aıtýynsha, mundaı norma búkil quqyq qorǵaý organynyń qyzmet­kerlerin zeınetaqymen qamsyz­dandyrý quqyǵynan aıyrdy, osylaısha, azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary buzyldy.

«Bul qabyldanǵan qaýlynyń tar­maq­tary azamattardyń quqyǵyn shekteı otyryp, Konstıtýsııanyń eń negiz­gi talaptarynyń oryndalýyna qaı­shy eken­digin dáleldep otyr. Quqyǵy buzyl­ǵan mem­lekettik organnyń qyzmetkerleri men ardagerleriniń zeınetke shyǵýy múmkinshiligin zańdastyrý kerek», dedi A.Nuǵmanov.

Sondaı-aq Palata otyrysynda senator Amangeldi Tolamısov shetelden joǵary bilikti kadrlardy tartý tetikterine qatysty máseleni kóterdi. Osyǵan baılanysty depýtat sıfrlyq platforma qurý, salyqtyq jeńildikter belgileý jáne vıza alýdy jeńildetý sııaqty sharalarǵa nazar aýdardy.

Andreı Lýkın ulttyq sertıfıkattaý júıesin tehnıkalyq retteý jáne sıfr­landyrý salasyndaǵy problemalardy atap ótti. Depýtattyń aıtýynsha, olardy joıý tutynýshylardy qaýipti jáne kontrafaktili ónimderden qorǵaıdy.

Senator Ernur Áıtkenov óz saýalyna Pavlodar oblysyndaǵy sharýa­larda tuqym satyp alýǵa jáne egistik naýqanyna daıyndyqqa qatysty týyndaǵan qarjylyq problemalardy arqaý etti. Depýtat qurǵaqshylyqtan zardap shekken sharýalarǵa qoldaý kórsetýdi jáne jeńildetilgen nesıe berý baǵdarlamasyn iske qosýdy usyndy.