Babalarymyz tórt túliktiń tóresi týraly «jeseń – et, minseń – kólik, ishseń – sýsyn» dep qalaı taýyp aıtqan, á! Ásirese bıe súti emge – shıpa, dertke – daýa. Halqymyz onyń emdik qasıetin burynnan bilgenimen, ǵalymdar oǵan jasýshalyq deńgeıde zertteýdi endi bastady. Bul Nazarbayev University National Laboratory Astana zerthanasynda alǵash ret júrgizilip otyr. Atalǵan zerthanada ǵalymdar jasýshaishilik ınfeksııalardy emdeýge antıbıotıkterdi jetkizý ádisin ázirleýdi qolǵa aldy. Bul joba týraly bizge zerthananyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Shyńǵys Serǵazy áńgimeledi.
Jas ǵalymnyń aıtýynsha, bakterııalardyń jasýshaishilik lokalızasııasy bar keıbir ınfeksııalardy antıbıotıktermen emdeý qıyn. Munyń birneshe sebebi bar. Antıbıotıkter jasýshalyq ortaǵa jaqsy sińbeıdi, aıtarlyqtaı áseri bolmaı, tez joıylady nemese jumysyn toqtatady.
«Bul máseleni sheshýdiń sátti áreketi – tasymaldaý júıeleri arqyly jasýshalarǵa antıbıotıkterdi jetkizetin polımer nanobólshekterimen nemese lıposomalarmen baılanysty. Qazir biz bıe sútinen alynǵan ekzosomalar, mıkrovezıkýlalar arqyly antıbıotıkterdi jasýshalarǵa jetkizý múmkindigin zerttep jatyrmyz (ekzosomalar – jasýshalardyń qorshaǵan ortaǵa bóletin jasýshadan tys kópirshikteri) Sútten ekzosomalardy bólip alý – oqshaýlanǵan zertteýler júrgizilip jatqan jańa sala. Sıyr sútiniń quramynda kóp mólsherde kazeın bar. Ol uzaq saqtalatyndyqtan, muqııat tazartýdy qajet etedi. Bıe súti ana súti sııaqty, kazeındi kóp qamtymaıdy jáne ekzosomalar jasaý úshin áli paıdalanylmaǵan», dedi ol.
Bul zertteýde bıe sútiniń ekzosomasynyń qasıeti mol ekenin baıqadyq. Birinshiden, eksosomalardy antıbıotıkterdi tikeleı juqtyrǵan jasýshalarǵa jetkizý úshin tasymaldaýshylar retinde paıdalaný emdeýdiń tıimdiligin arttyrýǵa jáne antıbıotıkterdiń saý jasýshalarǵa áseri men bakterııanyń tózimdiligin damytý yqtımalyn azaıtýǵa bolady. Ekinshiden, ekzosomalar ımmýndyq jaýapqa áser etetin molekýlalardy alyp júredi. Olar aǵzanyń ınfeksııalarmen, ásirese antıbıotıkterge tózimdi bakterııalardan týyndaǵan ınfeksııalarmen kúresýin arttyrady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy men basqa da densaýlyq saqtaý agenttikteriniń málimetinshe, antıbıotıkterge tózimdilik emdeý ýaqytynyń uzaq bolýyna, medısınalyq shyǵyndardyń joǵarylaýyna, ólim-jitimniń kóbeıýine ákeledi.
«Jalpy, statıstıkaǵa súıensek, jyl saıyn mıllıondaǵan aýrýdyń antıbıotıkterge tózimdiligine baılanysty emdeý bolyp otyr. Bul úrdis ósip barady. Antıbıotıkterge tózimdi ınfeksııalar ádette keıbir bakterııalar men parazıtter sııaqty qabyldaýshy jasýshalarynyń ishinde ómir súrip, kóbeıe alatyn mıkroorganızmderden týatyn aýrýlardy qamtıdy. Mundaı ınfeksııalar, mysaly: týberkýlez, legıonellez, pnevmonııanyń bir túri jáne hlamıdıoz. Antıbıotıkterge tózimdilik densaýlyq saqtaý salasynyń ózekti problemasyna aınaldy», dedi jas ǵalym.
Bul joba byltyr bastalǵan. Qazir jasýsha jelilerine tájirıbe júrgizilip jatyr. Ol aıaqtalǵannan keıin zertteýler zerthanalyq janýarlardyń qatysýymen júrgiziledi. Osy zertteýler sátti ótkennen keıin klınıkalyq synaqqa kóshý josparlanǵan. Nazarbayev University jańa dári-dármekterdi izdeý jáne zertteý zerthanasyn Medısına mektebiniń professory, doktor Mohamad Aljofan basqarady.
«Qazir bizde birneshe joba bar. Sondaı-aq óz jobama qosymsha bir mezgilde oksıdatıvtik kúızelisin azaıtýǵa jáne qarqyndy fızıkalyq belsendilik kezinde densaýlyqty saqtaýǵa kómektesetin mamandandyrylǵan tamaqtanýdyń ázirlemesin kommersııalandyryp jatyrmyn. Búginge deıin sarapshylar men tutynýshylardyń joǵary baǵasyna ıe bolǵan «Qaınar» taǵamdyq qospasyn naryqqa shyǵardyq. Osy zertteý shamamen 10 jyl boıy júrgizildi. Bul – júrek-qan tamyry aýrýlarynyń damýy men asqynýyn boldyrmaıtyn júzim polıfenoldarynyń konsentratyna negizdelgen bıologııalyq belsendi qospa. Zaýyt jylyna 20 myń birlik ónim shyǵarady. Endi biz taǵy bir zertteýimizdiń nátıjesin naryqqa shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Sonymen birge Ǵylym qorynyń qarjylandyrýy aıasynda iske asqan sportshylarǵa jáne densaýlyqqa zııan tıgizetin salada eńbek etip júrgen qyzmetkerlerge arnalǵan mamandandyrylǵan dıetalyq ónimdi shyǵaramyz», dedi Shyńǵys óziniń ǵylymı jobalarymen bólisip.
Endi keıipkerimiz týraly birer sóz. Sh.Serǵazy ǵylymdaǵy alǵashqy qadamyn daryndy balalarǵa arnalǵan qazaq-túrik lıseıinen bastaǵan. Sonda oqyp júrip, bıologııaǵa qyzyǵýshylyǵy artyp, osy pánnen ótken birqatar respýblıkalyq olımpıadanyń júldegeri bolǵan. Keıin «Bolashaq» baǵdarlamasymen shetelde molekýlalyq bıologııa jáne farmakologııa salasynda bilim alǵan.