Jer men kóktiń qasıetti tylsymy men mán-maǵynasy birtindep halyqtardyń tanym-túısigine kóship alǵan sııaqty. Onyń keýdesi men zerdesine sińisti bolǵan sol uǵymdar men ataýlar áýeli tasqa tańbalanyp, odan kitaptarǵa, kitaptardan qaıtadan sana-sezimderge, olardan gazetter men ekrandarǵa, olardan elektrondy álemdi jaǵalap taǵy da elge taraı beredi. Al halyqtardyń ózi qaıdan shyqty degen suraq týmaı ma? Halyqtar analardyń qursaǵynan ónbeı me?
«Alyp anadan» deıdi bizdiń qazaq. Alyp degende kúsh ıesi balýan ǵana emes, alyp aqyl-oı, sana men rýhtyń da ıesi – ananyń balasy. «Maqtasaq – áıeldi maqtaıyq ta, qurmetteıik te áıeldi, áıel – ana, barlyq qıyndyqty jeńetin sarqylmaıtyn kúsh, kózdi bulaq emes pe?» degen Ǵabıt Músirepovtiń sózinde mán bar. Gorkııden erkin aýdarǵan «О́limdi jeńgen ana» shyǵarmasynda sonaý Italııadan myna bizdiń qazaq dalasyna Azııanyń bıleýshisi Aqsaq Temirdi izdep kelgen ananyń qaısar mahabbatynyń aldynda jarty álemdi bılegen ámirshiniń ózi bas ımeýshi me edi? Túrik sultany Iyldyrym Baıazıt Italııada teńiz jaǵasynda otyrǵan eldi baryp shapqanda, balyqshy otbasynyń erin óltirip, alty jastaǵy balasyn quldyqqa alyp ketken. Baıy ólip, balasynan aıyrylǵan ana Baıazıttiń sońynan qýyp kelse, sonyń aldynda ǵana Baıazıtti Temir áskeri talqandap, barlyq múlki men quldaryn oljalap áketkenin estip, onda balasy joǵyna kóz jetkizip, Temir áskeriniń sońyna da túsken. Aqyry ana tórt jyl júrip, Samarqandaǵy Temirdi taýyp, datyn aıtyp, ulyn qaıtarýyn talap etedi. Jalańaıaq, jalańbas, jaıaý-jalpy ana! Júreginde ulyna, urpaǵyna, adamzatqa degen mahabbat qana bar. Basqa túgi joq. Odan artyq ne kerek adam balasyna? Italııadaǵy Salerno mekeninde kúıeýi men atasynyń múrdesi, teńiz jaǵasynda lashyǵy qalǵan. Oǵan qaıyrylatyn ana ma, biraq? Balasy ólgen anaǵa ómirdiń keregi ne? Jyldar boıy aryp-ashyp, aqyry Temirge de jetken ananyń sondaǵy sózi mynaý: «Adam degen bala ǵoı. О́ıtkeni ananyń janyna kóz salsań, júz ese bala, adam qashan da anasynyń balasy. Árkimniń anasy bar. Sen shal, bilesiń be, seni de áıel tapty. Sen Qudaıdan bas tarta alasyń, al endi anadan bas tarta almaısyń, shal!», deıdi áıel-ana. Jarty álemdi ýysynda ustaǵan Temirdiń sondaǵy sózi sóz, isi is qoı:
«Úsh júz salt ásker qazir jerdiń tórt buryshyn aralaýǵa attansyn. Tapsyn olar myna áıeldiń ulyn. Áıel osynda kúte turady. Munymen birge men de kútip otyram. Kimde-kim munyń ulyn atqa mingizip ákelse, ol shyn baqyttyń dámin tatady». Bul – dúnıeni qanǵa bóktirgen Temirdiń sózi. Baǵanadan beri buǵan kýá bolǵan aqyn Kermene aıtty deıdi. Sonda: «Gúl men juldyz jaıyndaǵy óleńniń bári súıý jaıyndaǵy óleń bolady. Maıdyń aıyn, kóktegi kúndi aıtsań, bul da – súıý jaıyndaǵy óleń. Biraq adamnyń anasy, ómirdiń myqty báıteregi ana jaıyndaǵy óleń áli aıtylǵan joq», deıdi. Ras ta shyǵar, kim bilipti. Ol – qazaq dalasynyń uly shaıyry Jumeken men taýlyqtardyń qyrany Rasýl Ǵamzatov dúnıege kelmegen ýaqyt edi ǵoı.
«Dúnıede úsh-aq óleń bar», deıdi eken taýlyqtar. «Birinshisi – ananyń óleńi, ekinshisi de – ananyń óleńi, úshinshisi – qalǵan ózge óleńder». Muny daǵystandyq Rasýl Ǵamzatov jazypty. «Ana bir qolymen besikti terbese, ekinshi qolymen álemdi terbeıdi», deıdi bizdiń el. Bul támsildiń syryn túsinerge Jumekenniń (Nájimedenov) «Anasyna» qulaq túrelik.
«Terbeıdi Ana bóbegin,
Sol arqyly terbetedi óz elin,
Qumyn, taýyn, ózenin.
Terbeıdi Ana kóleńkeni, shýaqty –
Planetanyń alaqany sııaqty...»
Biz bul óleńge kezdeısoq ushyraspaǵanda, joǵarydaǵy oıǵa at baılamas edik qoı. Jer men kóktiń qasıeti adamdardyń janyna kóshken degen syńaıdaǵy. Jer betindegi alǵashqy ana besik terbetip nemese balasyn baýyryna alyp, áldıleı bastaǵanda, árıne, bolashaq halyqtardy terbetip otyrǵanyn bilgen joq. Shyńǵystaýdyń baýyrynda anamyz Uljan bala Abaıdy besikke bólegende, ult aqyl-oıynyń shamshyraǵyn terbetip jatqanyn bildi me eken?..
Jer kúndi aınalady, uly tartylys kúshi álemdi ustap tursa, jer betiniń tepe-teńdigin saqtap turǵan terbelis zańy ekenin aıtady ǵalymdar. On segiz myń ǵalamdy jaratqan Qudaıdyń qudiretti terbelisi – bul. Odan keıingi terbeý, adamzatty alǵash terbeý qasterli analardyń mańdaıyna jazylypty. Baýyryna alǵan urpaǵyn besikte terbegen bizdiń analardyń qadir-qasıetin osyndaı qudiretpen túsindirgen jón-aý. Áýeli álem terbeledi, álemmen birge ana qursaǵynda sharana, jerge túsken náresteni taǵy anasy terbegenin oılasaq, bir qolymen balany, bir qolymen dalany terbegen ananyń qasıeti sonda ashylady.