О́ńir zárýligi – sý tasqynynyń aldyn alý

Jumys sapary barysynda óńirdegi sý qoımalarynyń jaı-kúıi men sý tasqynyna qarsy is-sharalardy sapaly ári ýaqtyly júrgizý jumysyna erekshe nazar aýdaryldy. Soltústik Qazaqstan oblysy sý tasqyny qaýpi bar aımaqqa kiredi. Oblystyń ne­giz­gi sý kózi – Esil ózeni úsh sý qoı­masy: Astana, Sergeev jáne Pet­ro­pavl sý toraptarymen retteledi.

Úkimet basshysy Petropavl sý torabyna baryp, sý qoımasy­nyń aǵymdaǵy jaǵdaıyn tek­serdi. Qazirgi ýaqytta ol qalypty jaǵ­daıda jáne shtattyq rejimde jumys istep tur. Sý tasqyny kezeńinde sý qoımasy algorıtmge sáıkes jumystyń «tranzıttik rejimine» aýystyrylady jáne tasqyn sýlardyń ótýine áser etpeıdi. Sonymen qatar Oljas Bektenov ótken jyldyń sáýir aıynda shamadan tys tolyp ketken Sergeev sý qoımasynyń jaǵdaıyna nazar aýdardy.

«Sý qoımalary bar Sergeev jáne Petropavl sý toraptary – respýblıkalyq menshiktegi sý sharýashylyǵy qurylystarynyń tizbesine engizilgen jáne erekshe strategııalyq mańyzy bar sý sharýashylyǵy qurylystary. Sergeev sý qoımasyndaǵy jı­nal­ǵan sýdyń kólemi 82%-dy quraıdy. Bul jerlerde saıajaı ýchas­kelerin erekshe nazarda us­taý­dy tapsyramyn», dep atap ótti Premer-mınıstr.

«Qazsýshar» RMK oblystyq fılıalynyń dırektory Shuǵaıyp Ibatýllınniń aıtýynsha, osy kezeńde Sergeev jáne Petropavl sý toraptary shtattyq rejimde jumys istep tur. Alaıda avtojoldaǵy kópir­lerdiń jekelegen konstrýksııalary apatty jaǵdaıda. Osyǵan baı­lanysty ózge balamaly jol­dar arqyly kólik aǵynyn qaı­ta baǵyttaý máseleleri qaras­tyrylyp jatyr. Jalpy, óńirde sý tasqyny qaýpi bar 87 eldi meken esepke alyndy. 24 qańtar­dan bastap oblys kúsheıtilgen daıyndyq rejimine aýystyryldy, 26 naý­ryzdan bastap Jedel shtab jumyldyryldy.

Premer-mınıstr oblys ákimdigine josparlanǵan barlyq aldyn alý is-sharasyn aıaqtaýdy, al TJM-ǵa tas­qy­n qaýpi kúsheıgen jaǵ­daı­da kúsh pen tehnıkany ju­myldyrýdy tapsyrdy.

Sonymen qatar «Qyzyljar sút» JShS zamanaýı sút keshe­nine barǵan Úkimet basshysy «aqyldy ferma» jumysynyń tehnologııalyq úderisin qarap shyqty. Kásiporynda malǵa jem-shóp berý men kútim jasaýdan bas­tap sút alý jáne óńdeýge deıingi barlyq úderis tolyǵymen avtomattandyrylǵan. Úsh jyl ishinde mal basy 2 eseden astam ósti (2020 jyly 720 sıyrdan 2023 jyly 1 502 basqa deıin). О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha keshen 6 myń tonnadan astam sút óndirdi.

Premer-mınıstrge osy jobany iske asyrý aıasynda SQO-da barlyǵy 18 sút fermasynyń qurylysy jalǵasyp jatqany baıandaldy. Olardy qarjy­landyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 17 mlrd teńge bólindi. Fermalardy iske qosý óńirde sút óndirý kólemin jylyna 690 myń tonnaǵa deıin, al daıyn sút ónimderin óndirý kólemin 215 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi dep kútiledi. Aldyn ala derekter boıynsha, bul respýblıkadaǵy barlyq kólemniń 25%-yn quraıdy.

Kelesi nysan sútti qaıta óńdeý salasyndaǵy otandyq jetekshi kásiporyndardyń biri – «Maslo-Del Petropavlovsk» JShS boldy. О́ndiris 20 jyldan astam ýaqyt boıy tabysty jumys istep keledi. О́tken jyly 104,8 myń tonna daıyn sút ónimi nemese elimizdegi jalpy kólemniń 11,5%-y óndirildi. Sapar barysynda daıyn aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý jáne eksporttaý kólemin odan ári arttyrý áleýeti zor ekeni atap ótildi. Úkimet óz tarapynan óńdeýge tapsyrylǵan shıki sút úshin, al sút óńdeý kásiporyndaryna óndirilgen sary maı men irimshik úshin sýbsıdııalar berý arqyly damýǵa járdemdesýde.

«Avagro» JShS kásipor­nynda Premer-mınıstr aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn shyǵarý úderisimen tanys­ty, bul ásirese kóktemgi egis ju­mystarynyń bastalýy qarsa­ńynda ózekti. Eske sala keteıik, 26 naýryzda ótken Úkimet oty­ry­synda Oljas Bektenov egin­shiler qol­danatyn teh­nıkanyń tozyǵy jetkeni týraly másele kóterdi. Qazir bul kórsetkish 75%-dan asady. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańartýda dıqandarǵa qoldaý kórsetý týraly tapsyrmalar berildi.

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qarsy mindet­temelerdi qoldana otyryp, tek otandyq óndiristegi aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń jeńildetilgen lızıngine 450 mlrd teńge bólý josparlanyp otyr.

«Azyq-túlik qaýipsizdigi má­se­lesin sheshýmen myqtap aınalysý qajet. Memleket basshysy Qazaqstan halqyna Joldaýynda AО́K óniminiń úlesin 70%-ǵa deıin jetkize otyryp, tereń óńdeýdi damytý qajettigin atap ótti. Tabysty otandyq bıznes – bul eń aldymen, sórelerdegi otandyq ónimder jáne jumys oryndary. Búginde ishki naryqta ımporttalǵan sút ónimderi bar. Alaıda bizdiń zaýyttar qajetti nárseniń bárin ózderi óndire alady, bul úshin múmkindikter bar», dedi O.Bektenov.

AО́K nysandaryn aralaý kezinde Premer-mınıstrge kóktemgi egis jumystary, atap aıtqanda, paıdasy joǵary maıly jáne jemshóp alqaptaryn ulǵaıtýǵa basa nazar aýdara otyryp, aýyl sharýashylyǵy da­qyl­darynyń egistikterin ár­ta­rap­tandyrý týraly baıandaldy. О́ńir sýarmaly egin­shilikte sý únemdeý tehnologııalaryn qoldanýdy kezeń-kezeńmen ulǵaıtýdy, mundaı alqaptardy 2028 jyly 17,9 myń gektarǵa deıin jetkizýdi josparlap otyr.

Sondaı-aq «Sevkazenergo» AQ-nyń Petropavl 2-JEO-syn aralaý kezinde turǵyndardy jylý energııasymen sapaly jáne úzdiksiz qamtamasyz etý máselesine nazar aýdaryldy. Petropavl 2-JEO jabdyǵynyń 57,3%, Soltústik-Qazaqstan ETK jabdyǵynyń 96,6%, jylý jelileriniń 77,5%-nyń tozyǵy jetken, qazirgi tańda jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. 2024 jyly ınvestısııalyq jáne jóndeý naýqany aıasynda Petropavl 2-JEO-da 17,6 mlrd teńgeniń jumystaryn júrgizý josparlanýda. 2027 jylǵa deıin 739 shaqyrym elektr jelileri men 240 qosalqy stansa salý úshin jyl saıyn bıýdjetten 4 mlrd teńgeden qarajat bólý kózdelip otyr.

«Kúzgi-qysqy kezeńniń qa­lypty ótýi, sondaı-aq halyqty jylý jáne elektr energııasymen tıisti deńgeıde qamtamasyz etý – erekshe baqylaýda. Stan­sada josparlanǵan jóndeý jumystaryn ýaqtyly jáne tolyq oryndap, jyl sońyna deıin jańa tútin murjasy­nyń qurylysyn aıaqtaý qajet. Úkimet tarapynan eń mańyzdy jobalardy qarjylandyrý bo­ıynsha qoldaý kórsetiledi», dedi O.Bektenov.

Petropavldaǵy Ýnıver­sal­naıa kóshesi boıyndaǵy jol ót­pesiniń qurylys alańynda Úkimet basshysyna jumysshy kentinen qalanyń ortalyq bó­ligine shyǵatyn jalǵyz jol ótpesiniń apatty jaǵdaıda bolýy­na baılanysty ótken jyly oǵan japsarlas kópirdiń qurylysy bastalǵany týraly baıandaldy. Jańa joba 1961 jyly salynǵan jol ót­pesindegi júktemeni azaıtyp, keıinnen kúndelikti qozǵalysty toqtatpaı, kúrdeli jóndeý júrgizýge múmkindik beredi. Jalpy, jańa jol ótpesi­niń ashylýy iri kólemdi júk kóligi qoz­ǵalysyn jańa kópirge baǵyt­tap, sondaı-aq eski kópir arqyly jeńil kólikter men avtobýstardyń erkin qozǵalysyn qamtamasyz etýge jol ashady.

Sonymen qatar Úkimet basshysy Soltústik Qazaqstan ob­ly­synyń ónerkásiptik áleýe­timen tanysýdy óńirdiń baıyr­ǵy kásiporyndarynyń biri, ǵasyrlyq tarıhy bar S.M.Kırov atyndaǵy zaýytty aralaýdan bas­tady. Otandyq mashına jasaý salasyndaǵy kóshbasshylardyń biri bolyp sanalatyn zaýytta elektrondy jabdyqtardy ázirleý men óndirýdiń tolyq sık­li qamtylǵan. Osy jyldyń eki aıynda óndiris kólemi 9,5%-ǵa ósip, 193,7 mln teńgeni qurady. Zaýytta 487 adam jumys isteıdi. Budan basqa, otandyq kásip­orynda shyǵarylatyn «Lenovo» serverlerin qurastyrýǵa ındýs­trııa­lyq sertıfıkat alyndy. Taǵy bir suranysqa ıe ónim – elekt­rondy komponentterdi orna­tý­ǵa arnalǵan 5+ dáldik klasyn­daǵy 16 qabatty baspa platasy.

Premer-mınıstr qorǵa­nys jáne azamattyq maqsattarǵa arnalǵan joǵary tehnologııa­lyq ónimderdiń árkelki túrlerin daıyn­daý úderisimen egjeı-tegjeı tanysty. Sonymen qatar jelini keńeıtý boıynsha aldaǵy josparlar týraly habardar etildi.

Oljas Bektenov Petropavl aýyr mashına jasaý zaýytynyń tehnologııalyq jańǵyrtý ná­tıjesimen de tanysty. Mun­da munaı-gaz, energetıka jáne temirjol salalarynda qolda­nylatyn ónimderdiń keń jelisi shyǵarylady. Budan bólek, zaýyt memlekettik qorǵanys tapsyrys­taryn oryndaıdy.

«Memleket basshysy Qazaq­stan halqyna Joldaýynda qor­ǵanys-ónerkásip keshenin jan-jaq­ty nyǵaıtý eldiń ulttyq qa­ýip­sizdigin qamtamasyz etýde she­shý­shi ról atqaratynyn atap ótti. Lokalızasııalaý deńgeıi jo­ǵa­ry áskerı maqsattaǵy ónim­derdi óndirý sıklin qurý ımport­qa táýeldilikti azaıtýǵa múmkin­dik beredi. Sonymen qatar kásip­orynnyń múmkindikterin temir­jol jáne munaı-gaz sala­syndaǵy qajettilikterdi qamtý úshin paıdalaný kerek», dep atap ótti O.Bektenov.

Kelesi nysan munaı ónerká­sibine arnalǵan sorǵysh shtangalar shyǵaratyn «Munaımash» AQ kásiporny boldy. Ishki naryq­taǵy úlesi 90% bolsa, lokalızasııa deńgeıi 65-ten 75% deıin quraıdy. Úkimet basshysy óndiris qarqynyn ulǵaıtyp, tereń uńǵymalar sorǵylarynyń ımportynan tolyq bas tartý úshin munaı-gaz salasyndaǵy iri kásiporyndarmen ózara is-qımyldy nyǵaıtý joldaryn qarastyrý kerektigin atap ótti. Búginde Úkimet pen bıznestiń aldynda otandyq zaýyttarda óndiriletin ónim nomenklatýrasyn keńeıtý arqyly elishilik qundylyqtardyń úlesin jyl saıyn ulǵaıtý boıynsha ortaq mindet turǵany basa aıtyldy.

Polıpropılen ydys shyǵa­ratyn iri kásiporyndardyń biri «Smbgroup Family» JShS-ynda Oljas Bektenov elimizdiń jeńil ónerkásibiniń áleýetin arttyryp, syrtqy naryqqa shyǵý qajet ekenine toqtaldy. Otandyq óndirýshiniń konteı­nerleri ártúrli júk túrlerin tasy­maldaýǵa, saqtaýǵa, tasy­maldaýǵa arnalǵan, sonymen qatar ónerkásip pen logıstıkada keńinen qoldanylady. Bıyl eki aıda ǵana jalpy quny 580 mln teńgeniń ónimi óndirilip, óndiris kólemi 13,8%-ǵa ósti.

Budan bólek Premer-mı­nıstr «Soltústik faner kombınaty» JShS jumysymen tanysty. Kásiporyn otandyq na­ryq­tyń lamınattalǵan fanerge degen qajettiliginiń 22%-yn qam­tamasyz etedi. Ol iri qa­la­lar­daǵy qurylys alań­darynda qoldanylady jáne shet­elge de eksporttalady. Byl­tyr óndiris kólemi 4,3 mlrd teńgeni qurap, 2022 jyldyń qorytyndysymen salystyrǵanda 32,6%-ǵa ósti.

«RımQazAgro» JShS qaǵaz ónimderi zaýytynda Oljas Bektenovke makýlatýrany qaıta óńdeýdiń belgilengen sıkli kórsetilip, klasterdi odan ári damytý josparlary týraly baıan­daldy. Fabrıka 30-dan as­tam ónim túrin shyǵarady, olar elimizdiń barlyq óńirine jet­kizilip, sondaı-aq Reseıge de eksporttalady. Kásiporyn aldyna halyq tutynatyn taýarlardyń eksportyn ulǵaıtyp, ishki naryq­taǵy úlesti ári qaraı ulǵaı­tý mindeti júkteldi. Mem­leket pen otandyq bıznestiń belsendi yn­tymaqtastyǵynyń jańa túr­leri qarastyrylady.

Nysandardy aralap shyqqan Premer-mınıstr memleket óń­deý ónerkásibin jáne halyq tuty­natyn taýarlardyń keń nomenk­latýrasyn damytýǵa erekshe nazar aýdaryp otyrǵanyn atap ótti. Bul rette otandyq ónimniń sapa­syna erekshe mán berý qajet. Ol úshin bıznes úzdiksiz damyp, jańa ón­diristerdi de ıgerýge tıis. О́z ke­zeginde Úkimet tarapynan qa­jet­ti qoldaý kórsetiledi.