Ár qazaqtyń balasy «Birligi joq el tozady, birligi kúshti el ozady» degen maǵynaly maqaldy sanasyna quıyp ósti. Sol qasıetti ustanym tárbıemen boıǵa sińdi. Sondyqtan taǵdyrdyń tálkegimen qonys aýdarǵan etnostardy baýyryna basqan babalar jolyna qııanat jasamaı, izin jalǵastyryp, birlikti saqtaý – amanat. О́tken men búginniń arasyn jalǵap turǵan altyn arqaý da osy.
Qazaqstan úshin etnosaralyq kelisimdi qamtamasyz etý – memlekettik saıasattyń mańyzdy basymdyqtarynyń biri. Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi eldegi etnosaralyq kelisimdi saqtaý jáne nyǵaıtý jónindegi memlekettik saıasatty iske asyrýǵa baǵyttalǵan jumysty qamtamasyz etedi. Onyń aıasynda Qazaqstan halqy Assambleıasyn damytýdyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy iske asyrylady. Ýákiletti organdar – Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Etnosaralyq qatynastardy damytý komıteti, sonymen qatar «Qoǵamdyq kelisim» RMM jáne «Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty» JShS. «Qoǵamdyq kelisim» RMM qyzmetiniń maqsaty – etnosaralyq qatynastardy qamtamasyz etý salasyndaǵy memlekettik saıasatty iske asyrý, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qyzmetin qamtamasyz etý jáne onyń is-sharalaryn ótkizý.
29 jyl belesinde Qazaqstan halqy Assambleıasy óziniń damýynyń birneshe mańyzdy kezeńin bastan ótkerdi. Ilgerileý baǵyty men mindetter aýqymy keńeıdi. Sáıkesinshe, etnosaralyq qatynastar damydy, azamattyq birlik nyǵaıdy.
Búginde Assambleıa 4 myńnan astam qoǵamdyq qurylymdy qamtıdy. Onyń aıasynda 50 myńnan astam adam elimizde beıbitshilik pen birlikti nyǵaıtý jolynda turaqty jumys júrgizip jatyr. Sonymen qatar qaıyrymdylyq jobalarymen tanylyp, medıasııa isin ilgeriletip, áleýmettik kómekke de atsalysyp júr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń saıasatyn qoldap, Joldaýlary men Úndeýleriniń óz dárejesinde oryndalýyna qyzmet etip, ulttyq merekelerdi turaqty nasıhattaıdy. Sondyqtan Assambleıa elimizdegi aýyzbirshilikti saqtap, etnostar arasyndaǵy dostyqtyń kúretamyryna aınalyp otyr dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Munyń nátıjesi elimizde turyp jatqan etnos ókilderi ózderin Qazaqstan halqynyń ajyramas bir bóligi retinde sanaýy der edik. Olardyń árqaısy bolashaǵyn elimizben baılanystyryp, memleketimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna úlesin qosyp keledi. О́ńirlerdegi Dostyq úıleri jyl on eki aı belsendi jumys isteıdi.
Qazaqstan halqy Assambleıasy men «Amanat», «Respublica», «Aýyl», Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq jáne Qazaqstan Halyq partııalary arasynda ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Memleket basshysynyń QHA-nyń XXXII sessııasyndaǵy tapsyrmasyna sáıkes, Parlamentte «Bir el – bir múdde» depýtattyq toby jasaqtalyp, onyń quramyna Qazaqstan halqy Assambleıasy atynan taǵaıyndalǵan Senattyń 5 depýtaty endi. Basty maqsat – Prezıdent júktegen mindetterdi sapaly oryndaý aıasynda syndarly alań qalyptastyrý. Al Assambleıanyń 11 múshesi Ulttyq quryltaı quramynda óńirlerde úlken ıdeologııalyq jumystar júrgizip keledi. Bul – elimizdegi konsýltatıvti-keńesshi organnyń jyldar boıy jasap kele jatqan qajyrly jumysynyń nátıjesi.
Memlekette júzege asyrylyp jatqan júıeli jumystyń nátıjesinde elimiz álemge birliktiń biregeı mekeni retinde úlgi bola aldy. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetine jarııalanǵan «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda «Biz kópetnostyq sıpatymyzdy artyqshylyǵymyzǵa aınaldyra alǵanymyz anyq. Kóptegen sheteldik sarapshynyń elimizge qatysty «Eýrazııadaǵy shyrpy tıse lap etkeli turǵan qýraı», «failed state» sııaqty boljamdaryn joqqa shyǵardyq. Elde az ulttar uǵymy qoldanylmaıdy. Barlyq etnostyń quqy men bostandyǵy birdeı» ekenin aıtty.
Qazaqstan halqy Assambleıasy álemdik qoǵamdastyqta da beıbitshilik pen kelisim saıasatynyń qazaqstandyq tájirıbesin ilgeriletý boıynsha halyqaralyq uıymdarmen ózara is-qımyl jasap, eldegi etnostardyń túpki túbiri shyqqan tarıhı elderimen baılanysty damytyp, sheteldegi qazaqtardy qoldap otyrady. Birlikti nyǵaıtýdyń bul modeli IýNESKO men Eýropanyń qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy, Azshylyq ulttar isteri jónindegi joǵarǵy komıssary, Eýroodaq pen AQSh memleketterine tanystyrylyp, 56 tilge aýdaryldy. Búginde Assambleıanyń álemniń damyǵan 13 memleketinde 14 Dostyq elshisi bar.
Barlyq etnosta ata-ana, bala birimen-biri baılanysty úshtaǵan sanalady. Babalardan qalǵan «Áke – asqar taý, ana – baýyryndaǵy bulaq, bala – jaǵasyndaǵy quraq», degen ulaǵatty sóz bar. Asqar taý asqaraly shyńymen, bulaq qaınar kózimen, quraq jaıqalǵan nýymen qajet. Demek ár býynnyń sabaqtastyǵy – búgin men bolashaqty kórsetetin aına. Sondyqtan Assambleıanyń barlyq óńirlerde jumys atqaratyn «Aqsaqaldar keńesi, «Analar keńesi», «Assambleıa jastary» qurylymdarynyń orny bólek, qyzmeti qundy.
«Aqsaqaldar keńesi» ótken jyly Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qurylǵan. Erteden elimizde aqsaqaldar ınstıtýtynyń alar orny erekshe bolǵan. Aqyl men danalyqtyń qazynasy retinde qadirlegen qarııalar bir áýlettiń ǵana emes, bir atanyń máselesin sheship, baǵyt-baǵdar berip otyrǵan. Búgingi Aqsaqaldar keńesi de zaman aǵymyna saı áleýmettik jáne turmystyq janjaldardy sheshý, etnomedıasııany júzege asyrý, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý, jastarǵa tálimgerlik praktıkasyn engizý jáne jetildirý mindetin alǵan. Az ǵana ýaqyttyń ishinde elimizdiń jıyrma óńirindegi 1 119 qurylym quramyndaǵy 7 639 aqsaqaldyń belsendiligin tanytyp úlgerdi.
Qazaqta «Ana bir qolymen besik terbetse, ekinshi qolymen álemdi terbetedi» degen ádemi sóz bar. «Analar keńesiniń» qyzmeti de jan-jaqty damyp keledi. Búginde oblystyq, qalalyq, aýdandyq jáne aýyldyq deńgeılerde jáne iri kásiporyndar ujymdarynda 16 myńnan astam belsendi músheniń basyn qosqan 1 713 keńes jumys isteıdi. Jumystyń negizgi baǵyty – otbasy ınstıtýtyn saqtaý men nyǵaıtýǵa yqpal etip, áıelderdiń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrýǵa, ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń máselelerin sheshýge qatysady, berekeli, úlgili ári tatý otbasylardy nasıhattaıdy. Bir ǵana «Mádenıetti ana – mádenıetti ult» jobasy aıasynda daǵdarys ortalyqtary bazasynda áıelderdiń jeke damýy boıynsha 400-den astam semınar-trenıng uıymdastyryldy.
Al «Assambleıa jastary» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi 9 myń jasty bir arnaǵa toǵystyryp, zamanaýı qyzyqty jobalardy júzege asyryp jatyr. Uıymnyń keshendi damýy úshin alty magıstraldy baǵyt anyqtalǵan. Bul jobalar jastardy áleýmettik qoldap, bilim deńgeıin arttyrýǵa, jumysqa ornalasýǵa, memlekettik tildi úırenýge kómektesedi. Tarıhı-mádenı murany saqtaý, ekologııa men qorshaǵan ortany qorǵaý, áskerı-patrıottyq tárbıe, medıa-jobalardy damytý jáne medıa-saýattylyqty arttyrý da bar.
Biryńǵaı ǵylymı jáne oqý-ádistemelik tásilderdi ázirleýde zııatkerlik kúsh-jigerdi biriktirý maqsatynda qurylǵan Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedralarynyń Qaýymdastyǵy, Ǵylymı-sarapshylyq keńes, Qazaqstanǵa ınvestısııalar, ınnovasııalar men tehnologııalardy tartý men bıznestiń quqyqtary men múddelerin qorǵaıtyn Kásipkerler Qaýymdastyǵy, Jýrnalıster klýbynyń jumystaryn atap ótýge bolady. Árdaıym belsendilikpen alǵy shepte júretin 1 000-nan astam etnomádenı birlestik, aqparat aıdynyna ózindik jol salǵan 10 tilde 52 basylym shyǵatyn etnostyq buqaralyq aqparat quraly bar. Mádenıet pen ónerdiń qaımaǵyna aınalǵan uıǵyr, koreı, nemis, ózbek ulttyq teatrlary jumys isteıdi. Uıǵyr, koreı, nemis teatrlary 2017 jyly akademııalyq mártebege ıe boldy. Medıasııa keńesi babalarymyzdyń jolyn jańǵyrtty. Qazaq halqynyń dástúrli bir aýyz sózben kesimin aıtqan bıleriniń taǵylymyn, ádet-ǵuryp tájirıbesin qalpyna keltirýge jasalǵan ıgi qadamnyń biri. Onyń tıimdiligi ýaqytpen dáleldenip te úlgerdi.
Assambleıanyń konsýltatıvtik-keńesshi organy Medıasııa keńesteri halyq kóp júginetin qurylymdarynyń biri dep aıtýǵa bolady. Jasyratyny joq Assambleıanyń Medıasııa keńesterine jyl saıyn ótinishter úzdiksiz kelip túsip jatady. Bul kópshiliktiń medıasııa jaıly keńirek habardar bolyp, daýlardy sottan tys retteýge qulyqty ekenin kórsetedi. О́tken jyly Medıasııa keńesteri 2 160 adamdy qamtıtyn 80-nen astam is-shara ótkizdi. Jalpy, Assambleıanyń Dostyq úılerindegi respýblıkalyq jáne óńirlik 20 medıasııa kabınetinde 1 294-ten astam medıator bar. О́tken jyly QHA medıatorlary 9 389 ótinishti qaraǵan, onyń 2 655-i medıatıvtik kelisimdermen, 6 488-i konsýltasııamen sheshilip, 246-sy qaraý satysynda tur.
Aıta ketý kerek, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen elimizde Etnomedıasııa ınstıtýty qurylyp, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń bazasynda Etnomedıasııa ortalyǵy belsendi jumys atqarady.
Elına MASAGÝTOVA,
«Qoǵamdyq kelisim» RMM dırektory