Dernásilderi aǵyn sýdyń astyńǵy qabatyna bekinip, al qanattanǵandary sýdan tys ta tirshilik etetin shirkeı búginde jurttyń jıi shaǵymdanýyna sebep bolyp tur. Negizinen tańerteń, ymyrtta shaǵatyn, silekeıi ýly kishkentaı shirkeıińiz Túrkistan oblysynda úlken máseleniń birine aınalǵan.
Syrdarııa ózeniniń boıy men Kóksaraı sý rettegish qoımasy mańyndaǵy eldi mekenderde keıingi jyldary kóbeıip, turǵyndardy tumshalanyp júrýge májbúr etken shirkeımen kúres 20-30 jylǵa sozyla berýi de múmkin eken. Ǵalymdar osylaı dep boljap otyr.
«Shirkeıdi 100 paıyz joıyp jiberý múmkin emes. Bir analyǵy neshe júzdegen jumyrtqa salady. Sondaı-aq bir jazda 4-5 ret jumyrtqalaýy múmkin. Bıyl dárileý jumysyn júrgizbesek, kelesi jyly dál burynǵy qalpyna keledi. Bul – qurymaıtyn nárse. Kóksaraı sý rettegishi turǵan kezde shirkeıden qutylmaısyzdar», deıdi ǵalym Qarshyǵa Kóshkimbaev.
Degenmen jaýapty mekemeler qutylmaıdy ekenbiz dep qarap otyrǵan joq. «Kóksaraı» sý rettegish qoımasy mańyndaǵy eldi mekenderde shirkeılerdiń kóbeıýine baılanysty Túrkistan, Kentaý, Arys qalalary men Otyrar, Shardara, Maqtaaral, Keles aýdandary dezınseksııa júrgizý aımaqtary retinde belgilengen. Bıyl shirkeımen kúres erte, ıaǵnı naýryzda bastaldy.
«Jalpy, bıylǵy dezınseksııa sharalaryna 655,9 mln teńge qarjy qaralyp otyr. Qazirgi tańǵa merdiger «О́simdikterdi qorǵaý-K» JShS tarapynan ǵylymı top qurylyp, shirkeılerdiń kóbeıý oshaqtaryn anyqtaý jumystaryn bastady. Top quramyna Almaty qalasyndaǵy Zoologııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı mamany Qarshyǵa Kóshkimbaev, basqa da bilikti mamandar tartylǵan. Shirkeılerdiń sanyn azaıtý kezinde bıologııalyq jáne hımııalyq preparattarymen óńdeý jumystary júrgiziledi», deıdi energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Rýslan Muzdybekov.
Mamandardyń málimetine qaraǵanda, ótken jylmen salystyrǵanda bıylǵy shirkeı, shegirtkelerdiń taralý aımaǵy birneshe ese ulǵaıyp, 270 myń gektardan asqan. Tıisinshe, shyǵyn da ósken. О́ńirde qolaıly fıtosanıtarlyq ahýaldy qamtamasyz etý maqsatynda, hımııalyq óńdeý jumystaryn 25 kúnde aıaqtaý josparlanǵan. Oblys ákimi bul jumystardy shıratyp, 10 kúnde aıaqtaýdy mindettep otyr. О́ńirde marokko shegirtkesi kóp taralǵan. Negizgi oshaqtary Arys, Saryaǵash, Keles aýdandary bolsa, keıingi jyldary Báıdibek, Ordabasy, Qazyǵurt, Tólebı, Saýran, Shardara, Otyrar aýdandarynda da kezdesedi. Fıtosanıtarlyq sharalardyń júrgizilýine oblystyq aýmaqtyq ınspeksııa tarapynan 20-dan asa jumys toby, 40 ınspektor, ózge oblystardan, boljam ortalyǵynan 100-ge jýyq maman jáne aýdan, qala ákimdikterinen qosymsha 245 anyqtaýshy qatysyp jatyr.
«Bıyl erte bastalǵan jumystar óz nátıjesin beredi. Júrgizilgen ǵylymı zertteý qorytyndysymen shirkeıdiń eki túri anyqtaldy. Onyń zııany joq. Dárileýden paıda bolary sózsiz. Tek bir aıtarym, shybyn-shirkeıdi túbimen joıyp jiberý múmkin emes. Onyń qaýipsiz deńgeıi bolady. Sol deńgeıge jetkizý kerek. Shildeniń basyna deıin jumysty toqtatpaımyz», dedi Q.Kóshkimbaev.
Shirkeıge qarsy dezınseksııa jumystary barysynda aldymen oblys aýmaǵyndaǵy uzyndyǵy 352 shaqyrym Syrdarııa ózeni 6 bólikke belgilenip, árbir 60 shaqyrymy dárilenedi. Mamandardyń aıtýynsha, dárilik zattyń tórt túlikke, ara, balyq jáne basqa da tirshilik ıelerine zııany joq. Dernásildermen kúresýge bıologııalyq preparattardy sýǵa jiberý ádisin, al sý qorǵaý aımaqtaryn, ıaǵnı jaǵalaýdaǵy aǵashtardyń butalary men eldi meken, demalys aýmaqtarynda hımııalyq óńdeý ádisi qoldanylady. Bul baǵyttaǵy jumystardy qamtamasyz etý úshin 42 tehnıka, 96 jumysshy kúshi jumyldyrylǵan.
Aıta ketelik, ekologııaǵa qatysty problemalardy sheshý joldary talqylanǵan oblys ákimdiginiń apparat májilisinde ekologııa departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Nurjas Nurbolat basqa óńirlermen salystyrǵanda ekologııalyq jaǵdaı qolaıly ekenin atap ótti. Aryz-shaǵymdar boıynsha júrgizilgen 109 tekserý jumysynyń nátıjesinde 431 jeke jáne zańdy tulǵaǵa 2 mlrd 120 mln teńge kóleminde ákimshilik aıyppul salynǵan. Keı aýdandarda atmosferalyq aýaǵa shyǵatyn shyǵaryndylardyń shekti normadan asyp ketý deregi men sý nysandarynyń lastaný faktileri anyqtalǵan. Ýran óndirýshilerdiń ken oryndarynda kúkirt qyshqyldarynyń zańsyz tógilý derekteri oryn alǵan. Ol boıynsha aıyppul salynyp, búlingen jerlerge tazalaý, qaıta qalpyna keltirý jumystaryn júrgizý týraly tapsyrma berilgen.
Túrkistan oblysy