Jurtty uıystyrǵan ınstıtýt

Bul ınstıtýt respýb­lı­ka­nyń saıası júıesin júıeli transfor­ma­­sııa­laýǵa baǵyttalǵan túbe­geı­li ózgeristerdiń bel ortasyn­da júr. Aýqymdy qaıta qurý­lar­dyń nátıjesinde QHA-nyń ózi ozyq halyqaralyq tá­jirı­bege tolyǵymen sáıkes kele­tin parlamenttik ókildiktiń jańa quraldaryna ıe boldy. Assam­bleıanyń usynysy boıynsha Pre­zıdent taǵaıyndaıtyn Senat­tyń bes depýtaty zańnamalyq deńgeıde keri baılanys, qoǵamdyq baqy­laýdy qamtamasyz etýge jáne Parlamentte Qazaqstannyń bar­lyq etnostarynyń múddelerin bildirýge múmkindik aldy.

Assambleıa elimizdiń saıası jań­ǵyrýynda, ulttyq birlikti nyǵaı­týda mańyzdy ról atqarady. Sonymen qatar Assambleıanyń 12 múshesiniń Ulttyq quryltaıdyń quramyna kirýi onyń jumysyna jalpyulttyq dıalogtiń ámbebap úlgisin ilgeriletýde baǵa jetpes tájirıbe bolatyny anyq. Bizde ártúrli mádenıetterdiń dás­túr­le­ri ulttyq bolmystyń berik úılesimine ulasatyn ózindik erekshe ómir salty qalyptastyrylyp keledi. Bul biregeı bolmys ýaqyt synynan ótip, qoǵamdyq sananyń ózegine aınaldy.

Prezıdent Q.Toqaev Assam­bleıa­­nyń bolashaqtaǵy jumys­ta­rynyń basym baǵyttaryn bel­­­gileýge erekshe mán berip, onyń basty mindetteriniń biri re­tin­de azamattyq biregeılikti qalyptastyrýǵa jurtshylyqty tartý máselesin kún tártibine shyǵardy. Ol bul jumystyń basym­dyqtaryn da anyqtap berdi. Olardyń qataryna bir­lik pen yntymaqqa syzat túsirýge ba­ǵyttalǵan kez kelgen aran­datý­shy­lyqtyń jolyn kesý, etno­áleý­mettik shıelenisti týdyratyn sebepterdi joıý úshin pármendi sharalar qabyldaý, kópmádenıetti ortany damytý jáne barlyq azamattardyń memlekettik tildi meńgerýine júıeli qadamdar jasaý, Assambleıanyń saıası partııa­larmen jáne memlekettik or­gan­­darmen ózara is-qımylyn kúsheıtý jáne bul jumysty orta­lyqta da, jergilikti jerlerde de júrgizý, sol sııaqty birizdi jáne ǵylymı negizdelgen etnosaıasatty jolǵa qoıý sııaqty máselelerdi jat­qyzýǵa bolady. Biraq ult bir­ligin saqtaý máselesinde ortaq us­tanym kúmán keltirmeıtin shyn­dyqqa jatsa, al ultaralyq kelisimdi saqtaý máse­leleri boıynsha ekiushtylyq pen «pikir alýandylyǵyna» jol berýge bolmaıdy. О́ıtkeni, ókinishke qaraı, ulttyq biregeıliktiń jańa kezeńi halyqaralyq geosaıası jaǵdaıdyń kúrdelenip, syrtqy syn-qaterlerdiń tónip turǵan ýaqytymen tuspa-tus kelip otyr. Osy oraıda etnosaralyq kelisim men el halqynyń birligin nyǵaıtý kún tártibindegi basty máselelerdiń birine aınalýy da kezdeısoq emes.

Memleket basshysy Q.Toqaev­tyń Qazaqstan halqy As­sambleıa­synyń kúni keshe ǵana ótken «Birlik. Jasampazdyq. О́rleý» atty taqyrybyndyǵy HHHIII sessııasynda sóılegen sózin Qazaqstan úlken tabıǵı qaterge tap bolyp, el aýmaǵynyń birqatar bóligin tasqyn sý basqan kezde halqymyz óziniń myzǵymas birligin aıqyn kórsetti degennen bastaýy beker emes. Tasqyn bastalǵannan beri Qa­zaqstan halqy Assambleıasy bel­sendi ári úılesimdi jumys istedi.

Elimizde bolyp jatqan saıa­sı ózgerister azamattyq qoǵam­nyń damýyna serpin berip, qazaqs­tan­dyq­tardyń memlekettik mańyzy bar sheshim qabyldaý úderisine qaty­sý múmkindigin keńeıtti. Bul jaǵdaı Assambleıanyń da áleýetin arttyrdy. Memleket basshysy Q.Toqaev Ádiletti Qazaqstan máselesin kóterip, ony qurýǵa kiriskende dál osy Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń minberinen ádi­letti qoǵam qurýdyń «birlik, turaq­tylyq, damý» sııaqty úshta­ǵanyn aıqyndap bergen edi. Ol el damýynyń barlyq salasynda túbegeıli ózgerister jasaýǵa baǵdarlanǵan edi. Al Assambleıa otyrysynyń bıylǵy kún tártibi «Birlik. Jasampazdyq. О́rleý» máselesine arnalyp otyr. Iаǵnı Pre­zıdent sol úshtaǵannyń bi­rin­shi «Birlik» qundylyǵyn tere­ńirek qarastyryp, ony ilge­ri­letýge kóńil bólgen sııaqty. О́ıtkeni ondaǵan jyldar boıy qordalanǵan kóptegen máseleni birlese otyryp sheshý úshin oǵan jasam­pazdyq kózqaras kerek. Son­da ǵana órleý bolady.

Memleket basshysy atap kór­set­kendeı, «Azamattardy áleý­mettik ortaǵa kiriktirý júıesi Otanǵa degen súıispenshilik, pat­rıo­tızm ıdealdaryn nası­hat­­taýǵa jáne halqymyzdyń máde­nıe­tin, ádet-ǵurpy men salt-dástúrin qurmetteýge negizdelýi kerek». Jastardyń árdaıym alǵa um­tylýyna kóńil aýdara oty­ryp Q.Toqaev: «...óskeleń urpaq­tyń dúnıetanymy tarıhqa qatysty ókpe-renishten, dogmatızmnen jáne mádenı stereotıpterden ada bolýǵa tıis», dedi. Ol úshin halqymyz ózgelerdiń teris yqpalyna túspeıtin óz ıdeologııamyzǵa súıenýi kerek. Onyń tiregi memleketimizdiń Táýel­­sizdigi bolsa, al memlekettik saıasat­tyń basty ózegi jáne jal­py­ulttyq biregeılikti nyǵaı­ta­tyn negizgi faktory – birlik.

Assambleıanyń otyrysynda ata-babalarymyzdyń dástúr­le­ri­ne jáne túrli mádenıetke degen qurmet, memlekettik tildi jáne basqa da tilderdi bilý sııaqty Qazaq­stan azamattaryna tán qa­sıet­terge de kóńil aýdaryldy. Adamnyń ultyna, kózqarasy men nanym-senimine qaramastan, Qazaqstan azamatynyń barlyq quqyǵyn ıelenetini, ol álemniń qaı túkpirinde júrse de, bizdiń mem­leketimizdiń qorǵaýynda bola­­tyny aıtyldy. Qoǵamdyq kesel­der­di túbirimen joıýda ortaq iske búkil el bolyp jumylyp, aza­mat­tyń ultyna, dinine, áleýmet­tik jaǵ­daıyna qaramastan, oǵan bar­lyǵynyń atsalysýynyń qajet­tiligine basymdyq berilgen. Sonda ǵana ár adamnyń oı-sanasy jáne minez-qulqy túzeledi, tutas qoǵam jaqsarady. Qoǵamnyń maqsat-muraty bıik bolsa, eldiń rýhy da bıik bolady. Endeshe, «Adal azamat» bolý keleńsiz úrdisterden jaı ǵana jırenýdi ańǵartpasa kerek. Ony joıý úshin adam sol úde­ris­tiń bel ortasynda júrýi shart.

Assambleıanyń ınstıtýsıo­nal­dyq áleýetin nyǵaıtý qajet­ti­ligi týraly másele taǵy da kóte­rildi. Onyń memlekettik or­gan­darmen, Parlamentpen jáne máslıhattarmen qarym-qaty­nasyn jaqsarta túsýiniń kerek­tigi týraly da sóz boldy. Sol sııaq­ty Assambleıamen birlesip jumys isteý turǵysyndaǵy ákim­derdiń róli de ekshelendi. Pre­zıdent Assambleıanyń negizgi is-sharalaryna oblys jáne res­pýblıkalyq mańyzy bar qala ákim­deri tikeleı ózderi qatysýǵa tıis dep, ol jumysty orynbasar­laryna ysyra salýǵa bolmaı­tynyn naqty eskertti. Bul ta­lap­tyń Parlamenttiń jáne barlyq deńgeıdegi máslıhat depýtattaryna da tikeleı qatysy bar. Munda másele osyǵan deıin­gideı Assambleıany shekten tys memlekettendirip, onyń joǵa­ry­dan tómenge qaraıǵy ákimshilik resýrsyn kúsheıtýge tyrysý emes, kerisinshe QHA-nyń halyqtyq nemese azamattyq áleýetin arttyryp, onyń vertıkaldy baılanysymen qatar kóldeneń deńgeıdegi qoǵammen jumysyn barynsha kúsheıtýde bolyp otyrǵandyǵyn eskerýde jatqan sııaqty. Bul Assambleıanyń memlekettik she­shim qabyldaý úderisine jáne refor­malardy ilgeriletý isine belsene qatysý qajettigin ańǵartsa kerek. Sondyqtan QHA sessııasynda Assambleıany áleýmettik tutastyq pen otanshyldyqty dárip­teıtin ınstıtýt retinde ny­ǵaı­tý kerektigi jáne Aqsaqal­dar men Analar keńesi sııaqty tıimdi qurylymdardy damytý qajet­ti­ligi qaraldy. Assamb­leıa­nyń bul istegi qyzmetine mınıstrlikter men ákimdikter qoldaý kórsetetin bolady. Alǵash ret jastardyń qoǵamdyq ómirge belsendi aralasýyn qamtamasyz etý maqsatynda Prezıdent Q.Toqaev Assambleıa qurylymdary men etnomádenı birlestik basshylarynyń bir oryn­basaryn jastardan taǵaıyn­daý týraly másele qozǵady. Sony­men birge ol jergilikti qoǵam­das­­tyqtardyń damýyna jol ashyp, tirek bolatyn, birlik, jasam­pazdyq, órleý sııaqty qundy­lyq­tar­dy dáripteý jumy­syn jolǵa qoıý qajettiligine kóńil aýdardy.

Ádiletti Qazaqstandy qurý tujy­rymdamasy – qur sóz emes, naqty júzege asyrylyp jat­qan memlekettik saıasat. Ol úshin qazirgi qoǵamdaǵy iritki salý, teris pıǵyl tanytý, túrli qı­turqy áreketter men jalǵan málimetterdi taratýdyń beleń alyp otyrǵan kúrdeli kezeńde eldiń birligi men yntymaǵyn saqtaý eń basty mindetke aınalyp otyr. Olaı bolsa, munyń kez kelgenine syn kózben qarap, tek resmı málimetterge súıengen jón. Sonda ǵana qoǵam áleýmettik kúızeliske ushyramaı, apattyń saldaryn eńserip, jurt kúndelikti ómirge oralady degen senimdemiz.

Japsarbaı QÝANYShEV,

qoǵam qaıratkeri