Ulttyq ulan avıasııasynyń qurylý tarıhy 70-jyldardyń aıaǵynda KSRO IIM Ishki áskerleriniń alǵashqy avıasııalyq bólimderin qurýdan bastaý alady. Qazirgi Qazaqstan aýmaǵynda KSRO IIM IÁ (3553 «E» áskerı bólimi) áýe kúshteriniń jekelegen avıasııalyq býyny 1987 jyldyń sáýirinde Almaty oblysynyń Boraldaı áýe aılaǵynda jaýyngerlik kezekshilikke kirisken edi, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Mı-8 tikushaǵy ekıpajynyń alǵashqy quramyna Habarovsk qalasynan kelgen tikushaq ushqyshy Týpısın V.F., Mıshın E.A. jáne Aleksandrovıch V.A. endi.
3553 «E» áskerı bólimi ekıpajdary negizgi mindetterinen basqa Tájikstan, Osh, Stepanakert, Spıtak, Chernobyl, Baký, Sýhýmı, Sýmgaıt, Taýly Qarabaqtaǵy jaýyngerlik jáne arnaıy operasııalarǵa, Qyzylorda oblysyndaǵy Shıeli eldi mekeninde jáne burynǵy Keńes Odaǵynyń basqa daǵdarystyq aımaqtarynda kepilge alynǵandardy bosatýǵa qatysty.
Taýly Qarabaqta bitimgershilik mıssııasyn oryndaý kezinde 3553 «E» áskerı bóliminiń ushqyshtary erlikpen qaza tapty. Atap aıtqanda, 1991 jyly 20 qarashada Mı-8 tikushaǵynyń quramynda bolǵan tikushaq komandıri maıor V.V. Kotov, ushqysh-shtýrman leıtenant D. B. Iаlovenko jáne borttyq tehnıka kapıtany G. Dolgov qyzmettik mindetterin atqarý kezinde jerden oq atylyp, áýe kemesiniń kúl-talqany shyqqan edi. Saldarynan ekıpaj ben halyqaralyq baqylaýshylar arasynan 22 jolaýshy kóz jumdy.
Qazaqstan óz táýelsizdigin alǵannan keıin mınıstrler kabınetiniń 1992 jylǵy 25 aqpandaǵy Qaýlysymen 3553 «E» áskerı bóliminiń bazasynda Almaty oblysynyń Boraldaı áýe aılaǵynda ornalasqan QR IIM Ishki áskerleriniń arnaıy maqsattaǵy jeke avıasııalyq eskadrılıasy – 3656 áskerı bólimi quryldy.
Bastapqyda Qazaqstan Respýblıkasy IIM Áskerı-áýe kúshteriniń avıasııasy Mı-8 tikushaǵymen jáne keńestik óndiristegi An-26, An-30 jáne Iаk-40 ushaqtarymen tolyqqan, olar 2013 jyldan bastap kezeń-kezeńimen avıasııalyq tehnıkanyń zamanaýı úlgilerine aýystyryldy. Atap aıtqanda, An-74 ushaqtary, Y-8 (An-12 ushaǵy tıptes, QHR-da jasalǵan), sondaı-aq Mı-171 tikushaqtary qoldanysqa berile bastady.
Ulttyq ulannyń jedel áreket etý jáne jaýyngerlik ázirligin arttyrý maqsatynda 2018 jyly Almaty jáne Boraldaı áýe aılaqtarynan 3656 áskerı bólimin Astana qalasynyń jańa áýe aılyǵyna kóshirý jumystary sátti júrgizildi.
2022 jyly Memleket basshysynyń Jarlyǵyna sáıkes, jeke avıasııalyq eskadrılıa jeke quramnyń shtattyq sanynyń jáne avıasııalyq tehnıkanyń 2,5 esege ulǵaıýy nátıjesinde arnaıy maqsattaǵy jedel-taktıkalyq qurama bolyp qaıta quryldy.
Eske salaıyq, 2023 jyly Astana qalasynyń áýejaıynda «Ulttyq ulannyń avıasııalyq bazasy» strategııalyq nysanynyń qurylysy aıaqtaldy.
Táýelsizdik jyldarynda Ulttyq ulannyń ushqyshtary quqyqtyq tártipti qorǵaý barysynda 30 myń ushý áreketin oryndady, 55 myńnan astam adam jáne 7500 myń tonna júk tasymaldandy, bitimgershilik batalonynyń tájik-aýǵan shekarasynda terrorızmge qarsy operasııalarǵa qatysýy úshin tasymaldandy. Nátıjesinde birqatar azamat Qazaqstan Respýblıkasy men Dostastyq elderiniń vedomstvolyq jáne memlekettik nagradalarymen marapattaldy.
Arnaıy operasııalardy júrgizý barysynda tikushaqtardyń kómegimen 700 tonnadan astam quramynda esirtki bar ósimdikter, 250-den astam quqyqtyq tártip buzý áreketteri jáne 15 birlik avtotehnıka, 17 birlik atys qarýy tárkilendi. Arnaıy maqsattaǵy bólimsheler júrgizetin lańkestikke qarsy operasııalar sheńberinde Ishki ister organdarynyń jáne arnaýly memlekettik organdardyń qatysýmen 200-den astam ushýlar oryndaldy, onyń ishinde 23 ushý áreketi jaqyn jáne alys shetelderge lańkester men qylmyskerlerdi ekstradısııalaý.
Búkilálemdik koronovırýs pandemııasy kezinde TMD elderinen 325 áskerı qyzmetshi men olardyń otbasy músheleri evakýasııalandy.
Qazirgi ýaqytta Ulttyq ulannyń avıasııalyq parkin josparly jańartý jumystary júrgizilýde jáne 2025 jyldyń sońyna qaraı 86%-ǵa jýyq zamanaýı úlgide jabdyqtalýy tıis dep josparlanyp otyr. Bolashaqta Qazaqstannyń barlyq óńirlerinde jeke arnaıy maqsattaǵy avıaotrıadtar qurylady dep kútiledi.
IIM KSRO jáne Qazaqstan IIM Ishki áskerleri Avıasııasynyń jáne Ulttyq ulan avıasııasyn ár jyldary avıasııany general-maıory Ponomarev S. (1978-1991); podpolkovnık Mıatkın G.A. (1993-1994); polkovnık Belmanov B.B. (1994-1995); polkovnık Zýlahýdjaev B. (1995-1997); polkovnık Semenov S.A. (1997-1999); podpolkovnık E.A. Úseıinov (2000-2002); polkovnık S.A. Týrchak (2002-2004); polkovnık Kelgenbaev B.О́. (2005-2012); polkovnık Býtenbaev B.S. (2013-2016); polkovnık Kýlbıskıı S.N. (2016-2017) basshylyq etti.
2017 jyldan bastap qazirgi ýaqytqa deıin Ulttyq ulannyń Bas qolbasshylyǵynyń Avıasııa basqarmasyn polkovnık Karmykov Igor Igorevıch basqaryp keledi.
Qazir avıasııa qyzmetine Ulttyq ulan Bas qolbasshysynyń tehnıka jáne qarý-jaraq jónindegi orynbasary general-maıor Voronkın Konstantın Iýrevıch jetekshilik etedi.
Jaqyn jáne alys elderdegi turaqsyz geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy qoǵamdyq qaýipsizdikke tónetin syn-qaterlerge ýaqytyly den qoıý úshin Memleket basshysy áskerlerdiń jedel áreket etý men jaýyngerlik ázirligin arttyrýǵa erekshe kóńil bóledi. Ishki ister organdarynyń basshylyǵy Ulttyq ulannyń áskerı-kóliktik avıasııa parkin sandyq jáne sapalyq jaǵynan tolyqtyrýǵa baǵyttalǵan qajetti sharalardy qabyldap jatyr.
Eń aldymen ushaqtar...
Bul materıaldy daıyndaý kezinde Astana qalasyndaǵy aerodromda QR Ulttyq ulanynyń avıasııasyna qarasty ekinshi kópmaqsatty orta kóliktik Y-8 ushaǵyn jetkizýge baılanysty saltanatty is-shara ótti.
Ushaqty Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Elshiligi janyndaǵy áskerı attashe apparaty avıasııa ónerkásibi korporasııasymen birlesip jetkizdi. (CATIC)
Atalmysh is-sharaǵa Ulttyq ulan Bas qolbasshysynyń tehnıka jáne qarý-jaraq jónindegi orynbasary general-maıor Konstantın Voronkın jetekshilik etti. Ol bul kún quqyqtyq tártip áskerleriniń avıasııasyn damytýdaǵy taǵy bir tarıhı sát ekenin atap ótip, Qytaı ókilderine alǵysyn bildirdi.
«Aldymen ushaqty merziminen buryn jetkizgen CATIC kompanııasyna jáne daıyndaýshy zaýyttyń ókilderine alǵysymdy jetkizemin jáne Qytaı Halyq Respýblıkasynda Ulttyq ulannyń avıasııa mamandaryn sapaly oqytýǵa atsalysqandaryńyz úshin rahmet. CATIC kompanııasynyń ushý-nusqaýshy quramynyń qazaq ushqyshtarynyń bilimin jetildirý úshin qosqan úlesi de zor», dedi Konstantın Voronkın.
Sonymen qatar general-maıor CATIC kompanııasy paıda bolǵan kúnnen bastap álemniń 60 eline 2600-den astam qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń túrli úlgilerin, onyń ishinde áýe kemeleriniń 35 túrin jáne pılotsyz apparattardy jetkizgenin qosa aıtty.
CATIC kompanııasynyń klıentterge qyzmet kórsetý departamentiniń dırektory Djıngjı Iаng ta óz tarapynan jyly lebizin bildirdi.
«Men úshin qazaq eline kelip, atalmysh sharaǵa qatysý – úlken qurmet. Qytaı men Qazaqstan shekaralas el, sondyqtan bizder árdaıym senimdi seriktester bola bilýimiz qajet. Seriktestik kezinde biz Ulttyq ulannyń avıasııalyq mamandarynyń óz isiniń sheberleri ekendine kóz jetkizdik jáne qarýlanýǵa qabyldanǵan ushaq senimdi jumysty kórsetti. Bul ushaqty ári qaraı da tıimdi paıdalanyp, qyzmet barysynda paıdaǵa jaratasyzdar dep senemin. Ulttyq ulannyń áýe floty Qazaqstannyń ulttyq qaýipsizdigine laıyqty úles qosatynyna senimdimin», dedi Djıngjı Iаng.
QHR-dan kelgen ushaqty qabyldaý rásimine qatysqan Ulttyq ulan Bas qolbasshylyǵynyń Avıasııa basqarmasynyń bastyǵy polkovnık Igor Karmykov: «Ulttyq ulan Ortalyq Azııa aımaǵynda ǵana emes, sonymen qatar TMD elderi arasynda da osy tıptegi ushaqtardy satyp alýda alǵashqylardyń biri. Y-8 ushaǵy salmaǵy 20 tonnaǵa deıingi iri gabarıtti júkterdi nemese 86 áskerı qyzmetshige deıin tasymaldaýǵa qabiletti. 2024-2025 jyldary vedomstvolyq avıasııany taǵy tórt ushaqpen tolyqtyrý josparlanyp otyr, ol ushaqtar 2018 jyldan beri tehnıkalyq qyzmet kórsetý jaǵynan qarapaıym, qazirgi zamanǵy ushý-navıgasııalyq júıesimen jabdyqtalǵan, germetıkalyq pandýstary tolyq paıdalanýǵa tıimdi. Y-8 kólik ushaǵy keńestik AN-12 áskerı kólik ushaǵy tıptes avıasııalyq «jol talǵamaıtyn kólikterdiń» biri, túrli meteojaǵdaılarda paıdalanýǵa múmkindik beretin eń ozyq ushý-tehnıkalyq qasıeti bar», dedi.
Sondaı-aq ol jańa avıatehnıkany meńgerý úshin QHR óndirýshi zaýyt bazasynda Ulttyq ulan avıasııalyq bazasynyń áskerı qyzmetshileri teorııalyq jáne praktıkalyq oqytýdan ótkenin, onda ushaqtardyń atalmysh tıpterin paıdalaný boıynsha qajetti daǵdylardy ıgerip, halyqaralyq ruqsattamalarǵa ıe bolǵanyn atap ótti.
Josparlaý kókjıegin keńeıtý
Árıne, avıasııalyq tehnıkany basqarý kez kelgen adamǵa berile bermeıdi. Ushqysh atanýǵa nıettengen úmitkerlerdiń densaýlyǵy men fızıkalyq daıyndyǵy ǵana emes, sonymen qatar kez kelgen sátte tózimdilik tanytyp, qozǵalysty úılestirý sııaqty kásibı biliktilikteri joǵary baǵalanady.
Avıasııalyq mamandardy Reseı Federasııasy JOO-da – Voronej, Syzran, Krasnodar, Chelıabınsk qalalarynda, sondaı-aq Aqtóbe qalasyndaǵy eki márte Keńes Odaǵynyń batyry Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy Áýe qorǵanysy kúshteri áskerı ınstıtýtynyń bazasynda daıarlaıdy.
Áskerı avıasııany damytý josparyna sáıkes, onyń jaýyngerlik ázirligin arttyrý, avıasııalyq tehnıkaǵa sapaly qyzmet kórsetý jáne paıdalaný, sondaı-aq ushý qaýipsizdiginiń deńgeıin arttyrý maqsatynda Astana qalasynda Ulttyq ulannyń 2023 jyly salynǵan áýejaıynyń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berildi. Jańa avıabazada áskerı bólimniń jeke quramyn, avıasııalyq jáne arnaıy tehnıkasyn ornalastyrýǵa qajetti barlyq jaǵdaılar qamtamasyz etilgen.
Polkovnık Dmıtrıı Baster qurylys barysy týraly baıandap qana qoımaı, sonymen qatar salynǵan avıabazanyń negizgi nysandaryna ekskýrsııa júrgizdi.
Jańa avıabazanyń aıryqsha maqtanyshy – Astana qalasynyń áýejaıyndaǵy eń úlken tehnıkalyq bólimniń angary, oǵan AQI (avıasııa qyzmetiniń ınjenerlik) barlyq toptary men qyzmetterinen basqa tórt orta ushaqqa deıin erkin ornalastyrylady.
Avıabazanyń resmı ashylýy 2024 jyldyń kóktemine josparlanǵan, oǵan Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Qasym-Jomart Toqaev keledi dep kútiledi.
Sondaı-aq avıasııalyq bazanyń saltanatty ashylýynda Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń avıasııalyq jáne arnaıy tehnıkasynyń jańa úlgilerin kórsetý josparlanyp otyr.
Baýyrlas halyqqa kómek
Ulttyq ulan avıasııasy negizgi qyzmettik mindetterinen basqa, kóliktik ushaq ekıpajdarynyń kómegimen jaýyngerlik mindetterdi, Memleket basshysynyń tapsyrmalary men nusqaýlaryna sáıkes halyqaralyq gýmanıtarlyq mıssııalardy oryndaıdy.
Sondaı-aq 2024 jyldan bastap ásker avıasııasynyń ekıpajdary órtti sóndirý jáne aýyzdyqtaý úshin TJM-ge kómek kórsetý boıynsha kezekshilik qyzmetin atqarady.
«2023 jyldyń ózinde avıaeskadrılıa ekıpajdary tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar aımaqtarynan 100-den astam zardap shegýshini evakýasııalap, 200 tonnadan astam gýmanıtarlyq júkti Sırııaǵa, Túrkııaǵa jáne Aýǵanstanǵa jetkizdi», dedi polkovnık Dmıtrıı Baster.
Atap ótý kerek, bul mejeli aerodromdarǵa barlyq reıster kúrdeli meteorologııalyq jaǵdaılarda, ásirese túnde oryndaldy, óıtkeni gýmanıtarlyq júkterdi ushaqqa tıegennen keıin ushýǵa kúndizgi jaryq jetkiliksiz boldy jáne zardap shekkenderge múmkindiginshe tezirek kómek kórsetý qajet boldy.
«El basshylyǵy avıasııalyq bazanyń ushý quramynyń kásipqoı sheberligin joǵary baǵalady. Osy rette 30-dan astam áskerı qyzmetshi memlekettik jáne vedomstvolyq nagradalarmen marapattaldy. Olardyń ishinde avıasııalyq jasaq komandıri maıor Qurmanǵalı Topanov II dárejeli «Aıbyn» ordenimen, lıterlik avıasııalyq jasaq kemesiniń komandıri kapıtan Berikbolsyn Habıbolla «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapattaldy. Sondaı-aq 13 áskerı qyzmetshi QR Prezıdentiniń Qurmet gramotasymen marapattaldy», deıdi polkovnık D. Baster.
Reısterdiń tikeleı qatysýshysy maıor Qurmanǵalı Topanov bul reısterdi oryndaý kezinde tek bulttyń tómendigimen, shekteýli kórinýmen ǵana emes, sonymen qatar jer silkinisteriniń nátıjesinde ushý-qoný jolaqtarynyń jabyny men áýejaılardyń jaryq tehnıkasynyń zaqymdanýy qıyndyq týdyrǵanyn atap ótti.
«Sırııaǵa attanǵan tórt reıs te aýyr boldy, óıtkeni tabıǵı sıpattaǵy apattar áskerı qımyldardy ýshyqtyrdy. Sondaı-aq Sırııa men Aýǵanstannyń áýe keńistiginde spýtnıktik navıgasııa quraldary jumys istemedi jáne soǵan qaramastan, biz de táýekelge bel býdyq. Biz ekıpajdyń kásibıligi men úılesimdiligine úmit artyp, borttyq navıgasııanyń jumys isteıtin quraldaryna ǵana júgindik. Biraq bul qıyndyqtarǵa qaramastan, baýyrlas halyqtarǵa kómek kórsetip, zardap shekken halyqtyń rızashylyǵyn alý jáne elińniń mártebesi úshin qyzmet etemin degen maqtanysh sezimi keýdeni kernedi», dedi maıor Qurmanǵalı Topanov.
Bıyl ushqyshtar Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystaryndaǵy tótenshe jaǵdaılardan zardap shekkenderge de tıisti kómek kórsetti, onda 300-den astam zardap shekkender evakýasııalanyp, 20 tonnadan astam gýmanıtarlyq kómek jetkizildi.