Basty qatyrǵan baspana... Ákim siresken seńdi buzýǵa kiristi

«Qalanyń negizgi qurylys kompa­nııa­la­rynyń ókilderimen kezdestim. Olarǵa naqty mindetter júktedim. Tıisti talaptar oryndalmaǵan jaǵdaıda, nysanda zań­bu­zýshylyqtar joıylǵanǵa deıin jumys tolyǵymen toqtatylady», dedi ákim.

Shahardaǵy turǵyn úı túıtkilderin bir aýyz sózben sıpattaý qıyn. О́ıtkeni bul baǵytta san salaly problema tiz­begi samsap tur. Áýelgisi – aldan­ǵan úleskerler jaıy. Qalada memleket esebinen 140-tan astam turǵyn úı salynǵan, onda 15,5 myń otbasy tu­ryp jatyr. Alaıda 10 qurylys nysany áli bitpedi. Sonymen qatar 10 jyldan beri páter kiltin tabystamaı, 200-den astam úleskerdi úısiz qaldyrǵan eki qurylys salýshy kompanııaǵa («Astana Building» jáne «Nurly-Jol-K-2008») qatysty qylmystyq is qozǵalǵan.

Jyl basynda qala ákimdigi sapasyz qurylys úshin 8 qurylys salýshyny lısenzııadan aıyrǵanyn málimdedi. Al naýryzda tıisti ruqsat qujattarynsyz salynyp jatqan 33 turǵyn úı kesheniniń tizimin jarııa etti. Sot sheshimi boıynsha kompanııalar atalǵan keshenderde jumysty toqtatýǵa tıis.

Saladaǵy taǵy bir bylyqtyń bastaýy – qurylys kompanııalarynyń zańsyz ári jalǵan jarnamasy. Soǵan aldanyp qanshama adam baspanaǵa qol jetkize almaı zar ılep júr.

«Paıyzsyz bólip-tóleýmen úı alýǵa bolady degen jarnamaǵa senip, biraz jerdi araladym. Kompanııalarda neshe túrli maman klıenttiń 4-5 mıllıonnan bastalatyn aqshasyn qaǵý úshin sendirip baǵady. Kórsetetin qujattary – Astana qalasy ákiminiń kelisimi, úı salýǵa ruqsat alǵany týraly qaǵazdar. Bir-ekeýin zańgerlerge kórsetip edim, kelisimshartta qarapaıym halyqtyń salǵan aqshasyn úı bitpeı qalǵan jaǵdaıda qaıtarý joly qıyn deıdi. Úıde bitedi degen ýaqytynda bitýine eshbir kepildik joq. Úı salýshy kompanııalardyń bireýi de aqshany alar kezde notarıýs arqyly kelisimshartqa otyrmaıdy. Sonda halyq qolyndaǵy bar jıǵanyn eshbir kepildiksiz salyp qoıyp, bitýin tilep taqym qysyp otyratyn mundaı kompanııalardiki ne erkindik?», deıdi Toba О́tepbaı esimdi jeli qoldanýshysy pikirin ashyna aıtyp.

Májilis depýtaty Rınat Zaıytovtyń aıtýynsha, salada júgensizdik beleń alyp bara jatyr. Ol birneshe turǵyn úı keshenindegi mysaldardy alǵa tartady.

«Azııa plıýs» turǵyn úı keshenindegi páterlerdi satar kezde «Bıznes» sana­tyn­daǵy úı dep satyp, birer jyl ótken soń paıdalanýǵa qabyldaý kezinde «Eko­nom» sanatyna aýystyra salýlary da múmkin eken. «Ýspeshnyı dom» turǵyn úı kesheniniń turǵyndary da alaıaqtyq is áreketterge ushyrap otyr. Eldiń bári biletin «Oazıs» kesheni týraly aıtar bolsaq, tipti uzaq áńgime. Halyqty oılap jatqan birde-bir quzyretti organ kórmedik. Olar halyqty oılaýǵa emes, halyqpen oınaýǵa mashyqqandaı kórinedi maǵan. Turǵyndar alaıaqtyq faktisi boıynsha aryz jazsa da, is qozǵal­maǵan», deıdi depýtat.

Senat depýtaty Gennadıı Shıpovskıh sózin quzyretti organdardyń sanaı­ǵa­ǵy­men tuzdyqtap, soraqy derek­ter­di tizbeledi.

«2021-2023 jyldar aralyǵynda qu­ry­lys kompanııalarymen jasalǵan sharttyń oryndalmaýyna baılanys­ty úleskerlerdiń aryzdary negizinde Qylmystyq kodekstiń 189 jáne 190-baptarymen barlyǵy 45 qylmystyq is tirkelip, 4 734 úlesker zardap shekti. Olardyń basym kópshiligi Astanada – 1 282 adam. Qurylys kompanııalary basshylyǵynyń zańsyz áreketterinen jalpy 55 mlrd 264 mln teńge shyǵyn keltirildi, olardan 20 mlrd 281 mln teńge ǵana óndirildi. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes 2019-2022 jyldar aralyǵynda bir ǵana elordada problemalyq nysandardyń qurylysyn aıaqtaýǵa Ulttyq qordan 60 mlrd teńge, respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterden 154,6 mlrd teńge bólingen. Osylaısha, memlekettiń qatysýymen Astana qalasynda 120 problemalyq turǵyn úıdiń qurylysy aıaqtaldy», deıdi senator.

Úkimet basshysy Oljas Bektenovtiń sózinshe, jańa problemalyq nysan­dar­dyń  paıda bolýyna jáne qurylys salýshy­lar­dyń zańnamany aınalyp ótip, úles­ker­lerdiń qarajatyn tartýyna jol bermeý maqsatynda Úkimet osy saladaǵy mem­lekettik retteýdi kúsheıtý jónindegi túze­tý­lerdi ázirledi. Ol mynadaı ty­ıymdar:

Salynyp jatqan kóppáterli tur­ǵyn úılerde turǵyn jáne turǵyn emes úı-jaılardy satyp alýǵa baılanysty aldyn ala sharttar jasasýǵa tyıym salý; Úleskerlerdiń aqshasyn zańsyz tart­qany úshin qurylys jumystaryn odan ári toqtata turyp, aıyppul sanksııalaryn (300-den 2000 AEK-ke deıin) ulǵaıtý; Úleskerlerdiń aqshasyn tartýǵa ruqsaty bolmasa, jarnamaǵa tyıym salý; «Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» Zańyn retteý salasyna «az qabatty qurylys» uǵymyn engizý; Salynyp jatqan turǵyn úı nary­ǵyn­da úleskerlerdiń aqshasyn tartýdyń zańdylyǵy bóliginde JAO-nyń monıtorıng júrgizýi; Salynyp jatqan turǵyn úıdi qolma-qol aqshasyz nysanda satyp alý-satý boıynsha mámilelerdi júzege asyrý.

Jeńis Qasymbektiń aıtýynsha, endigi rette qurylys kompanııalarynyń uzyn arqan, keń tusaýyna myqtap tosqaýyl qoıylady. Eń birinshi kezekte, osy jyldyń maýsym aıynan bastap birde-bir qurylys kompanııasy ınjenerlik jeliler salynyp jatqan nemese endi jobalanyp jatqan ýchaskelerde jańa nysandardyń qurylysyn bastaı almaıdy.

«Osyǵan deıin olarǵa jelilerdiń qurylysy qatar júrip jatqan ýchaskelerge turǵyn úı keshenin salýǵa ruqsat etilgen. Biraq nysandardyń qurylysyn aıaqtaý merzimi jelilerdiń ýaqytymen saı kelmegendikten, bul másele turǵyndarǵa qolaısyzdyq týdyrdy. Sebebi nysandardy ýaqytsha jelilerge qosý kerek boldy. Endi aldaǵy ýaqytta qajetti jelilerdiń, ıaǵnı elektrmen jabdyqtaý, jylýmen jabdyqtaý, nóser, turmystyq káriz ornatylǵan ýchaskelerge ǵana turǵyn úı kesheniniń qurylysyn bastaýǵa ruqsat beriledi», dedi.

Shahar basshysy sonymen birge qazir qalada 50-ge jýyq nysan qurylysy ruqsat qujattarynsyz júrip jatqanyn, eger kompanııalar eskertýdi elemese, atalǵan nysan qurylystary toqtaı­ty­nyn aıtty. Ákim qabyldaǵan úshinshi sheshim – qoqys polıgondaryn joıý máselesi. Bul rette de kináli kompanııalar anyqtalyp, jaýapkershilikke tartylady. Tórtinshi kezekte abattandyrý jáne tazalyq tártibin buzǵan kompanııalardyń máselesi maıshammen qaralady.

«Qurylys kompanııalary tek óz paıdasyn ǵana emes, satyp alýshylarynyń da múddesin  oılaýy kerek. Sondaı-aq ózderi salǵan turǵyn úı kesheniniń aýmaǵyn abattandyryp, kógaldandyrýy qajet», dedi Jeńis Qasymbek.