О́z kóligimiz bolǵanǵa ne jetsin!
Taraz – elimiz hımııa ónerkásibiniń qaınaǵan ortasy. Avtomobıl jasaý ónerkásibine qajetti dúnıeniń bárin osy Áýlıeata jerinen tabýǵa bolady. Kólik shyǵarýmen baılanysty óńirde qanshama zaýyt, fabrıka, kombınat irge kóterer edi. Osy oraıda Taraz ben Shymkent qalalaryndaǵy mashına jasaý zaýyttarynyń óndiristik, tehnıkalyq, atalǵan qalalardaǵy joǵary oqý oryndarynyń zııatkerlik qýattaryn paıdaǵa asyrýǵa keń jol ashylatyny anyq. Sondaı-aq mashına jasaýǵa tikeleı qatysatyn birlesken kásiporyndar qurý úshin alystaǵy AQSh pen qıyrdaǵy Japonııa nemese Koreıa emes, Eýropadaǵy eńseli el – Germanııamen áriptestik ornatsaq, utarymyz kóp bolmaq.
Kezinde GFR men GDR-di bólip turǵan beton qabyrǵa ornynan nebári 18 shaqyrym jerde áıgili «Folksvagen» zaýyty oryn tepken. 2016 jyly jumys saparymen Germanııada bolyp, zaýytqa mamandar daıarlaıtyn ortalyqtyń jumysymen tanysqan edik. Bul zaýyttyń nemistiń alty qalasynda, Eýropa men Azııa, Amerıka men Afrıka qurlyqtarynyń birqatar elinde fılıaldary jumys isteıdi. Máselen, Qytaıdyń Shańhaı shaharyndaǵy fılıaly jylyna 300 myńdaı avtomobıl shyǵarady eken. Mamandar daıarlaý máselesimen qatar, juma saıyn kásiporyn ishin, sehtardy aralaǵan kezde ásirese jeńil mashına jasaý tehnologııasyna zer saldyq. Shirkin, Qazaqstanda osynaý alyp zaýyttyń onnan bir bóligi jumys istese qandaı keremet bolar edi dep armandadyq.
«Folksvagen» zaýyttarynda bir kúnde 4500 avtomobıl shyǵarylady eken. Eger Qazaqstan-Germanııa birlesken kásiporny qurylar bolsa, onyń bolashaǵy zor bolatynyna esh kúmán joq. Eń áýeli bul elimizdi Eýropadaǵy birinshi ekonomıkamen tyǵyz baılanystyrar edi. Ekinshiden, Otanymyzdaǵy nemis ulty ókilderiniń turaqtap qalýlaryna septigin tıgizetin bolady. Úshinshiden, Qazaqstanda mashına jasaý isiniń damýyna oń yqpal etetini túsinikti. Birlesken kásiporynnyń janynan konstrýktorlyq bıýro quryp, tól mashınamyzdyń úlgi-modelin jasaýǵa da múmkindik týar edi. Jeńil kóligimizge «Taıbýryl» dep at bersek, onyń ulttyq rýhymyzdy bir kóterip tastaıtynyna eshkim daý aıta qoımas.
Qysqasy, erte me, kesh pe, elimizde óz avtomobılimiz bolý kerek. Sondyqtan osy baǵytta alǵashqy qadam jasaıtyn ýaqyt jetti dep esepteımiz. Bul mańyzdy máseleniń tym sozylyp ketpeýi úshin úkimet tarapynan naqty bir sheshim qabyldansa, nur ústine nur bolatyny anyq. Áıtpese, syrtta shyǵarylǵan kólikter elimizge ákelingenshe óz qunynan kem degende eki ese qymbattap shyǵa keletinin kózimiz kórip júr. Onyń ústine, barlyq elde avtomobıl ónerkásibin qurý memlekettiń ındýstrııalyq turǵydan alǵa ozýyn qamtamasyz etetin faktor retinde qarastyrylady. Al kezinde bazbireýdiń «báribir biz «Mersedes» shyǵara almaımyz, sondyqtan ony syrttan satyp alǵan anaǵurlym tıimdi» degen sózi aqylǵa qonymsyz sandyraq bolyp shyqty. Buǵan búgingi Qytaı avtoóndirisiniń damý qarqyny aıqyn dálel.
Saǵyn BOLATBEKOV,
Máken SAIаQOV,
Taraz qalasynyń turǵyndary
Jambyl oblysy
Azamattyǵymen aty ardaqtalǵan
Aqyldyń keni, adamı qundylyǵy joǵary, parasat paıymy bıik tulǵamen bir sát shúıirkelese qalsańyz, janyńyz jadyrap, kókirek kózińiz ashylyp, ádemi álemge engenińizdi sezbeı de qalady ekensiz. 2014 jyly Prezıdent Jarlyǵymen sýdıalyq qyzmetke taǵaıyndalyp, Qostanaı oblysyndaǵy Arqalyq qalasyna barǵanymda, Mırash qajy nıetiniń aqtyǵymen, peıiliniń páktigimen babamdaı baýrap alǵan-tyn. Tazalyǵyn, adaldyǵyn oı túkpirine túıdim de, tól mindetime kirisip kettim. Qat-qabat jumysta zańgerlik qasań tilden bir sát serpilip, ózindik oı túıý, sóz baılyǵyn tolyqtyrý maqsatynda merzimdik basylymdardy oqý qalyptasqan ádetim edi. Birde Mırash qajy týraly jazylǵan maqalany oqyp shyǵyp, o kisige degen qurmetim arta tústi. «Sabaqty ıne sátimen» degendeı, qajymen musylmandyq haqynda áńgimelesýdiń reti kelgen edi. Jyl sanaýymyzdyń VII-VIII ǵasyrlarynda qazaq saharasyna jetip, túp-tuqııanymyzben qabyldaǵan Islam dini týraly tógiltkende, súısinbeske áddiń qalmaıtyn.
Mırash qajy qasıetti Qaǵbaǵa kirgen sanaýly qazaq azamattarynyń biri edi. «Qurmetti qajy» ataǵynyń ıegeri bolatyn. BUU janyndaǵy Adam quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń sheshimimen «Halyqaralyq orden» ıegeri atanǵan Mırash atanyń qajylyqqa 12 márte joly túsipti. О́zi kórgen jaqsylyqty ózgelermen bólisý maqsatynda 20 adamǵa demeýshi bolyp, Mekkege aparyp kelgen izgilikti isi qaldy sońynda. Sonymen qatar musylmandyq rásimge saı meshit qyzmetkerlerimen birlese ashyq, biraq esh jarnamasyz qaladaǵy az qamtylǵan, áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylarǵa únemi kómektesýdi jaqsy ádetine aınaldyrǵan-tyn. Sóıtip, ımandylyq jolymen qatar, meshit jamaǵatynyń uıymshyldyǵyna, birligine kóp eńbek sińirdi.
Ásili, ár óńirden sýyrylyp shyǵatyn darııaly qarııalary bolatyny – ómir zańdylyǵy. Desek te, alqaly jıyndarda eldi uıytatyn keleli oı, qundy pikirge qarsy sóz aıtýǵa qumar keritartpa, qıqar jandardyń mysyn kózqarasymen-aq basyp, tuqyrtyp tastaıtyn Mırash qajyny jergilikti halyq kezinde Arqalyqtyń kósemi, el sózin bastaıtyn shesheni dep baǵalady. Qashanda qara qyldy qaq jara týra sóıleıtin ádildigi barshaǵa aıan-tyn. Sharıǵat joly men ata dástúrin zamana talabymen qabystyra el ishindegi teli men tentekti tezge saldy, basqa da keleńsiz isterdiń aldyn alyp otyrdy.
Arqalyq – bolashaǵy zor, monoqalalardyń ishinde eń qarqyndy damyp kele jatqan qala. Osy shaharda abyroımen jumys istep, qadirmendi adamdarmen tanys bolǵanymdy maqtan tutamyn. Bul taǵdyrdyń maǵan bergen abyroı-syıy shyǵar dep te oılaımyn. Bul qala sýdıalyq qyzmetimdi alǵash bastap, tájirıbemdi tolystyrǵan eldi meken retinde de maǵan ystyq. Osy qala týraly qandaı da bir jańalyqty gazet-jýrnaldan oqyp, teledıdardan kóre qalsam, nazar aýdaryp, saǵynysh sezimine bólenemin. Sebebi kóz aldyma Mırash atam kelip tura qalady. O kisiniń «Arqań qara nardaı jaýyr bolsyn, mineziń qara jerdeı aýyr bolsyn» dep bergen batasy sanamda jańǵyrady.
Aıjan MYRZALY,
Raıymbek aýdandyq sotynyń tóraǵasy
Almaty oblysy