Polısııa jurtqa jaqyn ba?

Memleket basshysy elimizdiń ishki ister organdarynda «Jurt­qa jaqyn polısııa» qaǵıdatyn engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Osy baǵytta Ishki ister mınıstrligi (IIM) arada ótken bes jylǵa jýyq ýaqyt ishinde jurt kóńilinen shy­ǵatyndaı jumys atqardy ma? Bul saýalǵa Qasym-Jomart Toqaev IIM-niń bıylǵy 22 qańtarda ót­kizilgen keńeıtilgen alqa otyrysynda sóılegen sózinde jaýap berdi deýge bolady.

«Polısııa qashanda halyqqa úlgi-ónege bolýy kerek. Sonda ǵana jurt polısııaǵa senedi, ony qorǵan kóredi. О́kinishke qaraı, tártip saqshylarynyń bári birdeı sondaı dep aıta almaımyz. Aýyr qylmys jasaǵan qyzmetkerler anyqtalyp jatyr. Sońǵy kezde mundaı oqıǵalar jıilep ketti. Buǵan jol bermeýimiz kerek jáne ondaı áreketterdi múldem aqtaý­ǵa bolmaıdy. Osyndaı jaǵdaı­lar búkil jeke quramnyń jumy­syn bir sátte joqqa shyǵarady. Ondaı adamdardy polısııa qa­tarynan shyǵarý qajet. Olar bıliktiń abyroı-bedelin túsire­di. Qyzmetkerlerin der kezin­de tártipke salmaǵan basshylar máselesin de qaraý kerek», dedi Prezıdent.

Ádili kerek, elimizde qoǵam­dyq tártip ornatýǵa baǵyttal­ǵan jumystar óz nátıjesin be­rip, jasalǵan qylmystar sany azaıyp keledi. Máselen, Bas pro­kýratýranyń Quqyqtyq statıs­tıka jáne arnaıy esepke alý jó­nindegi komıtetiniń málimeti­ne qaraǵanda, respýblıkamyzda burnaǵy jyly 136 429 qylmys tirkelgen bolsa, byltyr bul kór­setkish 120 842-ge deıin nemese ­11,4 paıyzǵa azaıǵan. Alaıda elor­da men úsh óńirde qylmys sany ­tipti ulǵaıyp ketken. Astana qala­synda burnaǵy jylǵy ­14 672-den ­14 830-ǵa deıin, (nemese1,1 pa­ıyzǵa), Abaı oblysynda tıisinshe ­2227-den ­4736-ǵa deıin (112,7 paıyzǵa), Jetisý oblysynda 1777-den ­3191-ge deıin ­(79,6 paıyzǵa), Ulytaý ­oblysynda ­727-den 1191-ge deıin (63,8 paıyzǵa) kóbeıgen.

О́kinishke qaraı, byltyr polısııa qyzmetkerleri tarapynan jasalǵan quqyq buzýshylyqtar jıilep ketken. Burnaǵy jyly olardyń sany 298 bolsa, ótken jyly 368-ge deıin nemese 23,5 pa­ıyzǵa ulǵaıǵan. Bul rette, ásirese Shymkent qalasynyń polıseı­leri «erekshe kózge túsip», quqyq buzýshylyq sanyn tıisinshe 23-ten 81-ge deıin, ıaǵnı 252,2 paıyzǵa ulǵaıtqan. Olardyń izin basqan áriptesteri – pavlodarlyqtar bul keleńsiz kórsetkishti 9-dan 19-ǵa (111,1 paıyzǵa), qostanaılyqtar 13-ten 24-ke deıin (84,6 paıyzǵa), astanalyqtar 21-den 31-ge deıin (47,6 paıyzǵa), atyraýlyqtar 9-dan 13-ke deıin (44,4 paıyzǵa), túrkistandyqtar 17-den 24-ke deıin (41,2 paıyzǵa), jambyldyqtar 13-ten 18-ge deıin (38,5 paıyzǵa) kóbeıtken.

Qoǵamdyq tártip saqshy­la­rynyń bir bóligi azamattarǵa adal da sypaıy qyzmet kórsetýdiń ornyna, ákireńdep qalǵan ádet­terinen arylmaı, eskishe jumys istep júrgendigine bıylǵy sáýir aıynda Atyraý oblysy Qyzyl­qoǵa aýdanynyń Saǵyz aýylynda bolǵan qaıǵyly oqıǵa – aıǵaq. Naqty aıtsaq, polısııanyń eki kapıtany motosıkl júrgizip bara jatqan 17 jasar bozbalany ózderi mingen qyzmettik kó­likpen sońynan qýyp, qatty soqtyǵysyp, ol sonyń saldarynan qazaǵa ushyraǵan. Osy jol-kólik oqıǵasy boıynsha qylmystyq is qozǵalǵan. Eki polıseıdiń is-áreketine qatysty júrgizilgen qyzmettik tergeý nátıjesinde olardyń bireýi ishki ister orga­nyndaǵy qyzmetinen teris sebeppen shyǵarylǵan, ekinshisi atqaryp júrgen laýazymynan bosatylǵan.

Polıseıler arasyndaǵy qyl­mystyq quqyq buzýshylyq, ásirese esirtkige qarsy kúres salasynda jıi baıqalyp júr. Osy oraıda Memleket basshysynyń joǵa­ry­­da atalǵan IIM-niń keńeıtil­gen ­­alqa otyrysynda sóılegen só­zin­­degi: «Men birneshe ret osy máse­­lege qatysty tapsyrma berdim. Alaı­da aýyz toltyryp aıta­tyn ná­tı­je joq. Polısııa esirt­ki ón­dirý, ony satý jáne ta­ratýǵa qar­sy belsendi kúres júr­­gizýi kerek. Naýqanshyldyq, kóz­boıaý­shy­lyq jáne statıstıka úshin jumys ­isteý degendi toqtatý qajet», degen ­ótkir syny jaıdan-jaı emes.

IIM-niń málimetine súıen­sek, 2018 jyly polıseıler 5 kılo psıhoaktıvti zattardy tár­kilese, osy jyldyń 4 aıynda ǵana 234 kılo «sıntetıkany» qolǵa túsirgen. 3 myńdaı quqyq buzý­shy quryqtalyp, 700-den asa ótki­zý joly jabylǵan, 6 uıymdas­qan qylmystyq top joıyl­­ǵan. Olarǵa qatysty 11 qylmystyq is qozǵalǵan. Keıingi úsh jylda 114 jasyryn esirtki zerthanasy tabylyp, sonyń 52-sinde sıntetıkalyq esirtki daıyndalyp kelgen. Alaıda, polıseıler esirt­kige qarsy kúreske barlyq kúsh-jigerin salyp otyr deý qıyn. Sebebi olardyń keıbireýleri osy qylmystyq «bıznespen» tikeleı aınalysqandyǵy nemese esirtki taratýshylarǵa «qamqorshy» ­bolyp júrgendigi týraly derekter az emes.

Mysaly, Sybaılas jemqor­lyqqa qarsy qyzmet bıylǵy sáýir aıynda Jambyl oblysy Polısııa depar­ta­mentiniń aýdanaralyq esirtki qyl­mysyna qarsy is-qımyl bóliminiń eki bólim­shesiniń bastyqtaryna, polısııa podpolkovnıkterine qatysty sotqa deıingi tergeý júr­gizip jatqanyn habarlady. Olar esirtki zattaryn zańsyz saqtaǵan adamdy qylmystyq jaýapqa tartpaý úshin 5 mln teńge para suraǵan kórinedi.

Mamyr aıynda Ulttyq qaýip­­sizdik komıtetiniń qyz­met­ker­leri Almaty oblysy Po­lısııa departa­men­tiniń ózin­dik qa­ýip­sizdik basqarmasymen birlesip, Almaty qalasynda sıntetı­ka­lyq esirtkiniń iri partııasyn satý­men shuǵyldanyp júrgen Almaty oblysy Polısııa departa­menti esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl bas­qar­masynyń polısııa maıory shenindegi qyzmetkerin ustaǵan.

Maýsym aıynyń basynda UQK-niń Shyǵys Qazaqstan oblysy bo­ıynsha departamenti oblys pro­kýratýrasynyń úılestirýimen oblys Polısııa depar­tamenti­niń esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń basty­ǵy, polısııa podpolkovnıgi sybaılas jemqorlyq qylmys jasady degen kúdik boıynsha qozǵaǵan qylmystyq isti tergep jatqa­ny málim boldy. О́skemen qalasy­nyń tergeý soty ony qamaýda ustaý túrindegi bultartpaý sharasyna sanksııa bergen.

Kóshi-qon polısııasy qyz­met­ker­leriniń arasynda da «altyn kórse joldan taıyp» júre beretin «perishteler» jylda usta­lyp, qylmystyq jaýapqa tartylyp jatyr. Bıylǵy sáýir aıynda UQK-niń Jambyl oblysy boıynsha departamenti Polısııa departamentiniń ózin­dik qaýipsizdik basqarmasymen birlesip, Taraz qalasy polısııa basqarmasynyń kóshi-qon qyzmetiniń eki qyzmetkerin ustaǵan. Olarǵa elimizge zańsyz kelgen shetel azamattaryna «jal­py qamqorlyq» jasaǵany úshin 500 myń teńge kóleminde para aldy degen kúdik keltirilip, qyl­mystyq is qozǵalǵan.

Sonymen ishki ister organ­daryndaǵy «qoı terisin ja­mylǵan qasqyrlardan» arylmaı, «jurtqa jaqyn polı­sııa» qaǵıdatyn jú­zege asyrý ońaıǵa soqpaıtyn sııaqty. De­gen­men IIM basshy­lyǵy óz júıesinde temirdeı tár­tip ornatý sharalaryn qolǵa alyp jat­qandyǵy kóńilge úmit uıalatady. Nátıjesinde, bıylǵy 5 aıdyń qorytyndysy boıynsha elimiz­de jasalǵan qylmystar sany byl­­tyr­ǵy sáıkes kezeńdegi ­51 945-ten 48 138-ge deıin, ıaǵnı 7,3 paıyzǵa azaıǵan. Polısııa qyzmetkerleri tarapynan jol be­rilgen quqyq buzýshylyqtar da tıisinshe 205-ten 128-ge deıin nemese 37,6 paıyzǵa kemigen. Osy oń úrdis aldaǵy ýaqytta dáıekti jalǵasyn tapsa, qoǵamdyq tártip nyǵa­ıyp, «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdaty ómir shyndyǵyna aınalatynyna kúmán joq.