«Shanhaı ondyǵy»: Keńistik keńeıe tústi

Jaýapty memleketaralyq qatynas

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńe­si­niń otyrysynda sóz sóılep, búgin­de Shan­­haı yn­ty­maqtastyq uıymy dos­tyq, tatý kó­rshi­lik, teńquqyqtyq jáne óz­ara qol­daý­dyń, ıaǵnı «shanhaı rýhy» negizinde ju­mys is­teıtin memleketara­lyq qa­tynas­­tar­dyń tıimdi tetigine aınalǵanyn atap ótti.– ShYU keńistiginde 3 mıllıardtan asa adam turady. Uıymǵa ekonomıkasy asa iri jáne jyldam damyp kele jatqan memleketter kiredi. Álemdik ishki jalpy ónimniń úshten biri osy elderge tıesili. Bul bizdiń Uıymnyń orasan zor áleýeti men jahandyq rólin aıqyn kórsetedi. Múshe memleketterdiń daýsy men múddeleri teń dárejede eskeriletin Shanhaı yntymaqtastyq uıymy ózin biregeı alań retinde kórsetti. Dál osyndaı myzǵymas demokratııalyq negizge súıengen uzaqmerzimdi yntymaqtastyǵymyz jańa mazmunmen tolyǵa túsetinine senimdimin, – dedi Memleket basshysy.

Budan keıin Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń Uıymǵa tóraǵalyǵy aıasyn­da atqarylǵan jumystardyń qorytyndysy jóninde baıandady.

Prezıdent ShYU-ǵa múshe mem­­­le­ketterdiń belsendi qoldaýynyń nátı­­je­sinde Qazaqstannyń uıymǵa tóraǵa­lyǵy kezinde túrli deńgeıde 150-ge jýyq is-sha­ra, sonyń ishinde sıfrlyq damý, tý­rızm, ener­getıka, bıznes salalarynda fo­rým­dar jáne ShYU jastar keńesi ótkenin málimdedi.

– Uıymnyń Sharttyq bazasy 60 jańa qujatpen tolyqtyryldy. Atap aıt­qanda, Esirtkige qarsy strategııa, Ekono­mıkalyq yntymaqtastyq strategııa­syn iske asyrý jospary, Qorshaǵan orta­ny qorǵaý salasyndaǵy kelisim, Ener­getı­kalyq yntymaqtastyqty damytý stra­tegııasy jáne basqa da qujattar. ShYU seriktesteri sanalatyn halyqaralyq uıymdardyń qatary kóbeıdi. Investısııalar jónin­degi arnaıy jumys tobynyń qyzmeti qaıta jandandy. Ulttyq valıýtamen esep aıyrysýǵa kóshý úderisi qarqyndy damı bastady, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev osy shara­lar­dyń nátıjesinde ShYU keńisti­gin­degi saýda-ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyq qarqyndy damyp kele jatqany­na toq­taldy. Sondaı-aq Qazaq­stan tór­aǵa­lyǵy kezinde mádenı-gýmanı­tarlyq baı­lanystardy nyǵaıtýǵa erekshe nazar aýdarylǵanyn aıtty.

– «ShYU formatyn» barynsha tartymdy etetin birqatar mańyzdy joba iske qosyldy. Olardyń qatarynda «ShYU elderiniń rýhanı kıeli oryndary» jobasy men «ShYU Jibek joly» birinshi halyqaralyq mýzyka festıvali bar. Sondaı-aq birlesken jobalardy júzege asyrý úshin 10 týrıstik aýmaq anyqtaldy. Almaty qalasy ShYU-nyń mádenı jáne týrıstik astanasyna aınaldy, – dedi Memleket basshysy.

Áskerı saladaǵy senim sharalary

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan ShYU tóraǵasy retinde aldyńǵy sammıtte aıtylǵan barlyq maqsat-mindetti tolyǵymen oryndady. Sondaı-aq Prezıdent elimizdiń bastamalaryn júzege asyrýǵa qoldaý kórsetip, belsendi atsalysqany úshin barlyq memleketke shynaıy rızashylyǵyn bildirdi.

Memleket basshysy «Shanhaı ondyǵy­na» kiretin elder úshin strategııalyq mańyzy bar basty baǵyttarǵa toqtaldy.

Prezıdent qaýipsizdik salasyndaǵy ózara senim men yntymaqtastyqty nyǵaıtýdy birinshi mańyzdy baǵyt retinde atady.

– Qazirgi kúrdeli ahýal – negizinen halyq­aralyq qatynastar júıesindegi daǵ­­da­rys saldary. Osy rette halyq­ara­lyq quqyqtyń kemshin tustaryn túzep, geosaıası turǵydan jikke bólinýge jol bermeý maqsatymen, túptep kelgende, jahandyq aýqymdaǵy beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý úshin ShYU óziniń turaqtandyrýshy jáne jasampazdyq rólin kúsheıtýi qajet, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy búkil Eýrazııa qurlyǵyndaǵy beıbitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýge kepil bolatyndaı aıryqsha múmkindikterge ıe. Uıymǵa múshe memleketterge «Ádil álem, kelisim jáne damý jolyndaǵy jahandyq birlik týraly» ShYU bastamasyn júzege asyrý dál osy maqsatpen usynyldy.

Sonymen qatar Prezıdent Áskerı saladaǵy senim sharalary týraly kelisimdi ázirlep, qabyldaıtyn ýaqyt kelgenin aıtty. Bul rette «Úsh zulym kúshpen» kúres máselesi árdaıym jiti nazarda bolýǵa tıis.

Qasym-Jomart Toqaev kıberqaýip­sizdikti kúsheıtý Uıymǵa múshe elderge ortaq taǵy bir mańyzdy mindet ekenine nazar aýdardy. Sonymen qatar ShYU-ǵa múshe memleketterdegi aqparattyq ınfraqurylymnyń turaqty jumysyn qamtamasyz etý úshin udaıy aqparat almasýǵa, úzdik tásilder men ozyq tájirıbelerdi qoldanýǵa baǵyttalǵan arnaıy mehanızm ázirleýdi usyndy.

Qazaqstan Prezıdentiniń pikirinshe, búgin halyqaralyq aqparattyq qaýipsiz­dikti qamtamasyz etý máseleleri boıynsha qabyldanatyn О́zara is-qımyl jos­pary atalǵan maqsattarǵa saı keledi.

Saýda baılanysy artady

Prezıdent saýda-ekonomıkalyq baılanystardy keńeıtý yntymaqtastyqtyń basym baǵyttarynyń biri ekenine nazar aýdardy.

– Álemdik ekonomıkada jaǵymsyz úrdister beleń ala bastady. Dúnıejúzilik bank­tiń málimeti boıynsha bıyl jahan­dyq ekonomıkanyń ósim qarqyny báseń­deıdi. Álem ekonomıkasynyń ósimine serpin beretin jańa baǵyt jáne múlde basqa damý paradıgmasy qajet ekeni anyq. Sondyqtan bizdiń oıymyzsha, saýda-ekonomıkalyq kooperasııany keńeıtý, kapıtal men tehnologııanyń erkin qozǵalysyna jaǵdaı jasaý, klımattyń syn-qaterlerimen kúresý – Shanhaı uıymynyń mańyzdy mindetteri. О́zara saýda-sattyqtyń artýy ShYU keńistigi úshin ortaq úrdiske aınalyp keledi. Máselen, Qazaqstannyń ShYU elderimen saýda kólemi ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha 6,5 paıyzǵa ósti. ShYU-ǵa múshe elderdiń tehnologııa­lyq bazasy úlken jáne ekonomıka­nyń barlyq mańyzdy sektoryn damytý úshin orasan zor naryǵy bar. Arna­ıy salyq, keden jáne kóshi-qon rejimderiniń ázirlenýi atalǵan baǵytta ilgerileýge aıtarlyqtaı septigin tıgizedi. Osy rette ShYU aıasynda Ekonomıkalyq jeńild­ikter bazasyn qurý týraly Qazaq­stannyń usynysy ózekti bolyp qala beredi. Investısııalyq jobalardy talqylap, bekitý úshin biryńǵaı alań qurý qajettigi aıqyndala tústi. «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń bazasynda Jobalyq qyzmetti qarjymen qamtamasyz etý mehanızmin qurýdy usynamyz. Qytaı, Reseı, Úndistan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan qazirdiń ózinde atalǵan alańda belsendi jumys istep jatyr. Jalpy, AHQO rezıdentteriniń 20 paıyzy – ShYU-ǵa múshe memleketterdiń kompanııalary, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy tıimdi dálizder men senimdi tasymal tizbekterin qurý arqyly kólik baılanystaryn nyǵaıtý­dy yntymaqtastyqtyń kelesi baǵyty retinde atady.

– Biz Qytaıdyń «Bir beldeý, bir jol» megajobasyn, Transkaspıı ha­lyq­aralyq kólik baǵdaryn jáne «Soltús­tik – Ońtústik», «Ortalyq Azııa – Ońtús­tik Azııa» baǵyttary boıynsha trans­eýra­zııalyq dálizdi odan ári birlese damy­týǵa basa mán beremiz. Bul josparlardy júzege asyrý úshin ShYU aıasynda Strategııalyq porttar men logıstıkalyq ortalyqtardyń seriktestik jelisin qurý jóninde naqty sharalar qabyldaý mańyzdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar Memleket basshysy Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn reformalaý jáne jańǵyrtý qajettigine arnaıy toqtaldy.

– Qarqyndy jahandyq ózgeristerge baılanysty bizdiń aldymyzda ShYU qyzmetin odan ári jetildirýge baǵyttalǵan mańyzdy mindet tur. Uıym aıasynyń keńeıý úderisi jańa múmkindikterge jol ashyp, ony damytýǵa tyń serpin beredi. Elimiz ShYU-ǵa tóraǵa retinde Uıymdy yntymaqtastyqtyń budan da tıimdi ári kópjaqty mehanızmine aınaldyrýdy kózdeıtin teńgerimdi usynystaryn ortaǵa saldy. Atap aıtqanda, biz ShYU Hatshylyǵy men Bas hatshynyń rólin kúsheıtýdi quptaımyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Qazaqstan Prezıdenti aıtylǵan barlyq usynys ShYU-ǵa múshe elderge ortaq ıgi maqsattarǵa qol jetkizýge barynsha úles qosýǵa degen shynaıy nıetten týyndaǵanyn atap ótti.

Memleket basshysy sóziniń sońynda qol­daǵandary úshin Uıymǵa múshe el­derdiń basshylaryna rızashylyǵyn bil­dirdi. Sonymen qatar Qytaı Halyq Res­pýb­lıkasynyń Tóraǵasy Sı Szın­pın­di ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń keńesine tóraǵa bolýymen shyn júrekten quttyqtap, Qytaı tarapyna tabys tiledi.

Sonymen qatar sammıt barysynda Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Iran Prezıdentiniń mindetin atqarýshy Muhammed Mohber, Qytaı Tóraǵasy Sı Szınpın, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov, Pákistan Premer-mınıstri Shahbaz Sharıf, Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, Úndistan Syrtqy ister mınıstri Sýbramanıam Djaıshankar, ShYU Bas hatshysy Chjan Mın, ShYU Aımaqtyq terrorızmge qarsy qurylymy Atqarýshy komıtetiniń dırektory Rýslan Mırzaev sóz sóıledi.

25 qujatqa qol qoıyldy

Qasym-Jomart Toqaev otyrysty qory­tyndylaı kele, kópjaqty ynty­maq­tastyqty ilgeriletý jónindegi aýqym­dy máseleler talqylanǵanyn, Uıymdy odan ári damytý baǵyty aıqyndalǵanyn atap ótti.

– Biz Shanhaı yntymaqtastyq uıy­mynyń kelesheginen úmit kútemiz. Qazir biz qol qoıatyn qujattar ShYU aıasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine jol ashatynyna, Uıymnyń júıeli ári jan-jaqty damýyna septigin tıgizetinine senimdimin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysy barysynda 25 qujatqa qol qoıyldy. Atap aıtqanda:

1. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Astana deklarasııasy;2. «Ádil álem, kelisim jáne damý jolyndaǵy jahandyq birlik týraly» Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń bastamasyn bekitý jónindegi Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;3. Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń 2035 jylǵa deıingi damý strategııasynyń jobasy týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;4. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń syrtqy ister mınıstrleriniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń qyzmetin jetildirýge qatysty usynystary týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;5. Belarýs Respýblıkasyn Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshelikke qabyldaý rásiminiń aıaqtalýy jáne oǵan Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleket mártebesin berý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;6. Belarýs Respýblıkasyna Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleket mártebesi berilýine baılanysty Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń úlestik jarnasy týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;7. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe elderdiń terrorızmge, separatızmge jáne ekstremızmge qarsy is-qımyl boıynsha 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan yntymaqtastyq baǵdarlamasyn bekitý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;8. Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan Eskirtkige qarsy strategııasyn jáne ony júzege asyrý jónindegi is-qımyl josparyn bekitý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;9. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń energetıka sala­syndaǵy yntymaqtastyǵyn damytýǵa qatysty 2030 jylǵa deıingi strategııany bekitý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;10. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy­nyń 2030 jylǵa deıingi ekonomıka­lyq strategııasyn júzege asyrý jónin­degi is-sharalar josparyn bekitý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;11. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy­na múshe memleketterdiń Investorlar qaýym­dastyǵy týraly Shanhaı ynty­maqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;12. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń qorǵalatyn aýmaqtar (erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar, qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar) jáne ekologııalyq týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn damytý jónindegi baǵdarlamasyn bekitý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;13. Qytaı Halyq Respýblıkasy­nyń Sındao qalasyn Shanhaı yntyma­q­tas­tyq uıymynyń 2024–2025 jyl­dar­daǵy týrıstik jáne mádenı astanasy retinde jarııalaý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;14. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter men Shanhaı ynty­maqtastyq uıymy aıasyndaǵy dıalog seriktesteri arasyndaǵy Yqpal­dastyq­ty nyǵaıtý jónindegi jol kartasyn bekitý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;15. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy­nyń jobalyq qyzmetin qarjylyq qoldaý tetikteri týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;16. Shanhaı yntymaqtastyq uıy-mynyń Hatshylyǵy men Esirtki, psıhotropty zattar jáne prekýrsorlardyń zańsyz aınalymymen kúres jónindegi Ortalyq Azııanyń óńirlik aqparattyq úılestirý ortalyǵy arasyndaǵy ózara túsinistik memorandýmyna qol qoıý týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;17. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń halyqaralyq aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máseleleri boıynsha ózara is-qı­myl josparyn bekitý týraly Shanhaı ynty­maqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;18. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy­nyń Bas hatshysy týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;19. Shanhaı yntymaqtastyq uıy­my­nyń О́ńirlik terrorızmge qarsy qurylymy Atqarýshy komıtetiniń dırektory týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;20. Shanhaı yntymaqtastyq uıy­my­nyń byltyr atqarǵan qyzmeti jaıyndaǵy Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Bas hatshysynyń baıandamasy týraly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;21. Shanhaı yntymaqtastyq uıymy О́ńirlik terrorızmge qarsy qury­lymynyń 2023 jyly atqarǵan qyzmetine qatys­ty Shanhaı yntymaqtastyq uıy­my О́ńirlik terrorızmge qarsy keńesi­niń baıandamasy týraly Shanhaı yntymaq­tastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;22. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń tatý kórshilik, senim jáne yntymaqtastyq qaǵıdattary týraly málimdemesi;23. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń aýyzsý qaýipsizdigin jáne sanıtarııany qamtamasyz etý týraly málimdemesi;24. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń qaldyqtardy tıimdi basqarý týraly málimdemesi;25. Shanhaı yntymaqtastyq uıy­my­na múshe memleketter úkimetteri arasyndaǵy qorshaǵan ortany qorǵaý salasy boıynsha yntymaqtastyq týraly kelisim.