Tuńǵysh ret Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń sammıti eki formatta uıymdastyryldy. Atap aıtqanda, uıymǵa múshe memleketter basshylarynyń keńesi jáne «ShYU+» formatynda ótti. «ShYU+» quramynda dıalog boıynsha seriktes 14 el men baqylaýshy memleketter (Mońǵolııa, Aýǵanstan) bar. Odan bólek, irgeli halyqaralyq uıymdardyń ókilderi de qatysty.
Munyń bári álemde uıymnyń róli ulǵaıyp kele jatqanyn bildiredi. Muny jıynnyń kún tártibinde túrli keleli máseleniń kóterilýinen de kórýge bolady. Qazaqstan tarapy ShYU uıymynyń 2035 jylǵa deıingi damý strategııasyn usynyp jatyr. Odan bólek «ShYU-nyń energetıkalyq strategııasy» qabyldanady. Sonymen qatar elimiz 2024 jyldy ShYU aıasynda «Ekologııa jyly» dep jarııalaýdy usyndy. Qorshaǵan ortany qorǵaý boıynsha múshe memleketter basshylary mámilege qol qoımaq.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn odan ári damytýdyń basym baǵytynyń biri – ekonomıkalyq órkendeý, saýda baılanystaryn nyǵaıtý. Bizdiń taraptan ShYU ınvestısııalyq qoryn qurý ıdeıasy jasaldy. Onyń aıasynda keń kólemdi ekonomıkalyq jobalarǵa ınvestısııa salynbaq.
Sonymen birge elimiz Uıym aıasynda ekonomıkany damytýǵa septigin tıgizetin faktordyń negizgisi – kólik-logıstıka salasyn jetildirýge ekpin berip otyr. ShYU-ǵa kiretin elderdiń jalpy ekonomıkasy álemde jetekshi oryn alady, naqty aıtqanda, álemdik ishki jalpy ónimniń 25 paıyzyn quraıdy. Dúnıejúzi halqynyń jartysy osy aımaqta turady. Bul – úlken áleýet. Sondyqtan elderimiz arasynda jáne álemniń basqa da bólikterimen kólik baılanysyn nyǵaıtýdyń mańyzy orasan.
Bul qatynas jelilerin jetildirýde Qazaq eliniń alatyn orny erekshe. О́ıtkeni Batys pen Shyǵystyń arasyndaǵy keń aýmaqty alyp jatyrmyz. Jańǵyrǵan Jibek jolynyń kúretamyry aýmaǵymyzdan ótedi. Sonyń qatarynda Transkaspıı kólik dálizin erekshe ataýǵa bolady. Kúni keshe Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pen QHR Tóraǵasy Sı Szınpın Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha júk kólikteri men temirjol konteınerlerin jóneltý rásimine telekópir rejiminde qatysqany belgili.
Aımaq qaýipsizdigi, sonyń ishinde terrorızm men ekstremızmge, separatızmge qarsy kúres baǵdarlamasyn jańartý – ShYU aıasynda qolǵa alynatyn mańyzdy shara. Qazir muny jańǵyrtý qolǵa alynyp jatyr. Terrorızmge, esirtki tasymalyna, kıberqylmysqa qarsy kúresý – sonyń basty baǵyttary.
Janar TО́LENDINOVA,Parlamentarızm ınstıtýtynyń qamtamasyz etý máseleleri jónindegi atqarýshy dırektory