Alashtyń arda azamaty, mádenıettanýshy, áke jolyn jalǵaǵan dara tulǵa Murat Áýezovtiń bul pánımen qoshtasqanyna qyryq kún tolady. Ákesi Muhtar Omarhanulynyń murasyna adaldyq tanytqan, Alash zııalylarynyń izbasaryna aınalǵan Murat aǵany biz qalaı dáriptesek te jarasady. Qazaqta «At tuıaǵyn taı basar» degen keremet mátel bar.
Murat aǵamyzdyń aıaýly qyzy, belgili túrkitanýshy, PhD Zıfa-Alýa Muratqyzynyń Áýezov ýnıversıtetine arnaıy kelip, ákesi týraly estelik aıtqany kúni keshe-aq edi. Ajalǵa shara bar ma?.. Bul Áýezov ýnıversıteti úshin de orny tolmas qaza boldy.
Aıaýly Murat Muhtaruly men Dıar Asqaruly oqý ordamyzǵa jyl qurǵatpaı kelip turdy. Abyz aǵa jas abaıtanýshy, muhtartanýshy ǵalymdardy alqalap, batasyn berip, qanatymen demegen edi. Ýnıversıtet aldyndaǵy ákesiniń eńseli eskertkishine taǵzym etip, «Muhtartaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵyna bas ıip, ondaǵy ǵalymdarǵa rızashylyǵyn bildirip, alǵys aıtqany áli kúnge deıin esimizde.
Ardaqty aǵamyzdyń qalamynan týǵan «Dilim», «Vremen svıazýıýshaıa nıt» atty jaýhar týyndylar túrki halqyna keńinen tarap, rýhanııatymyzdyń boıtumaryna aınalǵanyn atap ótý kerek.
Muhtar Omarhanuly rýhanı shákirti Kámen Orazalınge jazǵan hatynda: «Qymbatty Kámen! Mynaý Murat Áýezov meniń týǵan balam. Moskva ýnıversıtetinde oqýshy edi. Qazir jazǵa Semeıge, odan ári Abaı aýdanyna ákesi týǵan eldi, jerdi kórýge bara jatyr. О́zine saǵan, Baltashqa bar dedim. Osyny aýdandy aralatyp, eldi, jerdi kórsetip, tanystyrýǵa óziń bar, Baltash bar, kómek etýlerińdi suraımyn. О́zin sen óz úıińe túsirseń deımin. Men aýyryp, Moskvada bolnısada jatyrmyn. Jáıimdi Murat aıtar. Úıińe kóp-kóp sálem. Baltashtikine jaıdy uǵyndyryp, óziń alyp bararsyń. Eldegi bar aǵaıynǵa myń sálem. M.Áýezov (25 maýsym 1961 jyl)» delingen joldardan naǵyz ulylyqtyń ıirimderin ańǵara túsetinimiz aqıqat. Mine, sol uly dańǵylmen Murat aǵa áke amanatyna adaldyq tanytyp, onyń rýhanı bolmysyn ózine tuǵyr etti.
Murat aǵa Áýezov ýnıversıtetin erekshe jaqsy kórdi. «Muhtartaný» zertteý ortalyǵyndaǵy jádigerler men jańa ǵylymı jańalyqtardyń ashylyp jatqanyna jan júregimen qýanatyn.
Barshańyzǵa málim, «Muhtartaný» ortalyǵynyń ǵalymdary tuńǵysh ret hakim Abaıdyń «Kıtab tasdıq» shyǵarmasynyń transkrıpsııasyn jasap shyqty. Transkrıpsııa Abaıdyń ádebı hatshysy Múrseıit Bikiulynyń 1905, 1907, 1910 jylǵy qoljazbalaryna súıenip jasaldy. Sonyń nátıjesinde biz «Abaıdyń «Kıtab tasdıq» shyǵarmasy», «Abaı. Kıtab tasdıq» atty, sondaı-aq jaqynda ǵana «Áýezov hám Abaı» atty eki tomdyq eńbekti jaryqqa shyǵaryp, Áýezov ýnıversıtetinde dúrildetip tusaýyn kesken bolatynbyz. Tek bul ǵana emes, Murat aǵa ýnıversıtetke kelgende Abaı urpaqtaryna qatysty taǵy bir sony jańalyqtyń kýágeri boldy.
«Muhtartaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵy qyzmetkerleri ǵylymı izdenisiniń nátıjesinde Abaı Qunanbaıuly urpaqtarynyń esimi, qaıtys bolǵan merzimi men jerlengen oryndary kórsetilgen erekshe memorıaldy taqtanyń tabylǵandyǵy barsha qazaq jurtshylyǵyn qýantyp edi. Bul mármártasta Abaıdyń:
«Jas qartaımaq, joq týmaq, týǵan ólmek,Taǵdyr joq ótken ómir qaıta kelmek.Basqan iz, kórgen qyzyq artta qalmaq,Bir Qudaıdan basqanyń bári ózgermek»,degen óleńimen qosa: «Abaı Qunanbaevtyń Shymkent qalasynda jerlengen úrim-butaǵy» oryssha mátinde: «Rodstvennıkı Abaıa Kýnanbaeva pohoronennye v gorode Shymkente» dep, oǵan qosa 4 adamnyń esimi qaı jyly, qaı jerde jerlengenderi qazaq-orys tilderinde qashap jazylǵan. Mátini mynaý:
«Turaǵul Abaıuly – Áıgerimnen týǵan. 1934 j. HFZ aımaǵy.Kelinderi: Dámejan – Mıkaıldiń áıeli. 1960 j. Shuqyrsaı.Kamalııa – Áýbákirdiń áıeli. 1962 j. Qasqa zıraty.Nemeresi: Áýbákir – Aqylbaıdyń uly. 1933 j. Kóksaı.Týragýl Abaıýly – syn Aıgerım. 1934 g. r-n HFZ.Jeny synoveı: Damejan – jena Mıkaıla. 1960 g. Shýkyrsaı.Kamalııa – jena Aýbakıra. 1962 g. K-she Kaska.Vnýk: Aýbakır – syn Akylbaıa. 1933 g. Koksaı».
Mine, mármártastyń mazmuny osyndaı. Memorıaldy taqta 30 jylǵa jýyq «Hımfarm» zaýytynyń arnaıy bóliminde óte uqypty saqtalyp kelgen. Jádiger – búginde ýnıversıtetimizdiń «Muhtartaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵyndaǵy qundy eksponattyń biri.
Osy tasty negizge alyp, Abaı atamyz óz perzentindeı kórgen kelini Kamalııa apamyz jerlengen zıratqa arnaıy belgitas ornattyq.
Murat Áýezov «Muhtartaný» ortalyǵynyń ǵalymdarymen únemi baılanys jasap, olarǵa aqyl-keńes berip otyrýshy edi.
Ardaqty aǵamyz ákesi Muhtar Áýezovtiń oń jaǵynan máńgilik jaı tapqany da – halyq qurmeti dep bilemiz.
Tarıhqa yntyzar eli men ulty barda, Abaı men Muhtardy ulyqtap, pir tutqan ǵalymdary men jastary barda Murat Áýezovteı bekzat zııalynyń esimi umytylmaıdy.
Qaırat NURMANBETOV,M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy – rektor m.a.