Jetisýda sheshimin kútken jumys áli kóp. Ár salada ilgerileý bar, degenmen kem-ketigi de joq emes. Máselen, gazdandyrý taqyryby áli de turǵyndardy tolǵandyrady. Odan bólek, aýyzsý jáne káriz júıelerin retteý sekildi jumystar da – jetisýlyqtardyń jıi kóteretin máseleleriniń biri. Búginde oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasy atalǵan túıtkilderdiń aldyn alý úshin aýyl-aýyldy aralap júr.
Sózdiń shyny kerek, qazir óńirde kógildir otynǵa tek oblys ortalyǵyna jaqyn aýyl-aımaqtar ǵana qol jetkizdi. Onyń ózi túgeldeı emes. Tekeli, Eskeldi, Kóksý sekildi irgedegi qala-aýdandarda áli kúnge tolyqtaı gaz júrgen joq. Máselen, búginde oblystaǵy bar bolǵany 33 eldi mekenge gaz jetkizilip, 327 myń adam kógildir otynnyń ıgiligin kórip otyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes kelesi jyldyń sońyna deıin oblystaǵy 126 eldi mekendi tabıǵı gazben qamtamasyz etý mindeti tur.
Osy kúni naqty 33 eldi mekenge gaz barsa, jyl sońyna deıin 30 eldi meken gazǵa qosylyp, 433 shaqyrym gaz taratý jelisi salynady. Eldi mekendi gazdandyrýdyń ekinshi kezeńinde Aqsý, Sarqan jáne Alakól aýdandarynyń eldi mekenderine tabıǵı gaz jetkizilmek. Búginde «Taldyqorǵan – Úsharal» magıstraldyq gaz qubyry qurylysynyń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlengen. Uzyndyǵy 302 shaqyrymdy quraıdy. Bul júzege asqanda 124 myń turǵyny bar 66 eldi meken kógildir otynǵa qol jetkizedi.
Gazdandyrý jumysy júrip jatqan Eskeldi aýdanynyń Shymyr aýlynyń jaıyna úńileıikshi. Aýdanda 33 eldi meken bar. Birinshi kezeńde 21 eldi mekendi gazdandyrý qarastyrylsa, búginde 8 aýylǵa gaz jetkizilgen. Qalǵanyna gaz qubyryn tartý jumysy júrgizilip jatyr.
«2014 jyly burynǵy Almaty oblysynda gazdandyrý jumysy bastalyp, Almatydan Taldyqorǵanǵa tartylǵan gaz qubyry Shymyr aýlynyń irgesinen ótkenimen, aýyldy gazǵa qosý jumysy biraz jylǵa keshikti. Aýyl turǵyndarynyń ótinishi bıyl júzege asaıyn dep tur. Shymyr aýlynda jalpy 788 úı bar. Ony tolyq tabıǵı gazben qamtamasyz etý úshin 32 shaqyrym gaz qubyry tartylýy kerek. Qazir jospardyń 50 paıyzy oryndaldy. Qurylys jumysyn «Almaty Production Construction & Invest» JShS júrgizse, jumystyń sapasyn «Turan qurylys» JShS qadaǵalap otyr», deıdi oblystyq Energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Aıdos Beketaev.
Búginde merdiger kompanııanyń jumysy qarbalas. Bir jaqtan qubyrlardy syrlaý, endi bir jaqtan dánekerleý jumysy júrip jatsa, taǵy bir toby gaz jetkizetin shkaftardy ornalastyrýmen qarbalas. Eń bastysy, aýyl turǵyndarynyń kóńili shat. Kógildir otyn olardy qysty kúngi biraz áýreshilikten bosatatyn boldy.
Turǵyndardyń osyndaı qýanyshty kóńil kúıin Qaratal aýdanynyń Eltaı aýyldyq okrýgine qarasty Sarybulaq aýlyna barǵanda da bildik. Sarybulaq 58 úı turatyn shaǵyn aýyl bolǵanymen, jeldiń ótinde ornalasqandyqtan, aýyldastar aýyzsýdyń tapshylyǵy jáne úı jylytýdyń áýresinen sharshaǵan. Bıyl aýyzsý máselesi tolyq sheshilip, árbir úıge qubyr sýy jetkizilipti. Al aldaǵy ýaqytta tabıǵı gazǵa qosylyp, turǵyndardy tolǵandyrǵan másele tolyǵymen sheshilmek.
Aýyzsý degennen shyǵady, oblysta 3 841 shaqyrym sý qubyry jelisi bar. Ortalyqtandyrylǵan sýmen – 325, ortalyqtandyrylmaǵan sýmen – 26, tasymal sýmen 7 eldi meken qamtamasyz etilgen. Bıyl sýmen jabdyqtaý jelilerin salý jáne kúrdeli jóndeýden ótkizý boıynsha 25 joba iske asyrylyp jatyr. Onyń 22-sinde jumys júrip jatyr. Nátıjesinde, jyl sońyna deıin 428,5 shaqyrym jeli salynyp, 2 aýyl ortalyqtandyrylǵan sýǵa qaryq bolady. Kelesi jyldyń sońynda oblystyń 331 eldi mekeni (92,5%) ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etilmek.
Aýyzsýmen jabdyqtaý – Taldyqorǵan qalasynda da ózekti másele. Sebebi jyl saıyn jańa shaǵyn aýdandar qosylyp jatyr. Soǵan oraı aýyzsýǵa degen qajettilik artyp keledi. Ásirese jańadan boı kótergen «Jastar-1» shaǵyn aýdany turǵyndary úshin aýyzsý men sarqyndy sýlardy aǵyzatyn káriz júıesi bas aýyrtatyn dúnıe edi. Shaǵyn aýdanda 158 úı bar. Osyǵan oraı 9,8 shaqyrym sý qubyry men káriz jelisi tartylmaq. Qazirde jobanyń 20 paıyzy atqarylǵan. Sý men káriz qubyry ár úıdiń qaqpasynyń aldyna deıin jetkiziledi. Al turǵyn úılerge kirgizý jumysyn ár otbasy óz qarjysymen jasap alady. Qurylys jumysyn júrgizip jatqan «Qurylys sapa» JShS ókilderiniń aıtýynsha, qyrkúıektiń sońyna deıin joba tolyǵymen aıaqtalady.
Taldyqorǵan qalasynyń Daraboz ana, Abaı, Qabanbaı batyr, Balpyq bı kósheleri boıynsha 1,8 shaqyrym jylý jelilerin qaıta jańǵyrtý jumysy jalǵasyp jatyr. Byltyr Abaı kóshesi boıynsha 600 metr jeli tartylyp, Qabanbaı batyr kóshesine 4 jylý kamerasy ornatyldy. Bıyl Qabanbaı batyr jáne Daraboz ana kóshelerinde uzyndyǵy 700 metr jylýmen jabdyqtaý jelisin qaıta jańartý jumysy bastaldy. Aldaǵy ýaqytta Balpyq bı kóshesi boıynsha qalǵan 500 metr jylý jelisi bastalady dep josparlanyp otyr. Osy jobany iske asyrý nátıjesinde qalanyń ortalyq bóliginde jáne «Qaratal» shaǵyn aýdanynda qýaty 42,5 Gkal/saǵ bolatyn №2 ortalyq qazandyq iske qosylady. Bul óz kezeginde «Basqýat» qazandyǵyna júktemeni aıtarlyqtaı tómendetedi. Qabanbaı batyr kóshesi boıyndaǵy jumys qyrkúıektiń sońyna deıin bitýge tıis. Sonymen qatar Taldyqorǵan qalasyndaǵy Qabylısa jyraý kóshesi boıyndaǵy 1,1 shaqyrym jylý jelisin aýystyrý «Taldyqorǵan jylýservıs» JShS esebinen júrgizilip jatyr.
«Qabanbaı batyr kóshesi boıynda jasalyp jatqan jumystan áli kúnge eshqandaı kemshilik anyqtalǵan joq. Qolǵa alynǵan jobalar bıylǵy jylytý maýsymy bastalǵansha bitedi. Kúndelikti qadaǵalap, apta saıyn monıtorıng júrgizip turamyz. О́tken jyly jylytý maýsymy bastalǵan tusta birdi-ekili keleńsiz jaǵdaı boldy. Ol jumysshylardyń tájirıbesizdigi jáne jaýapsyzdyǵynan bolǵany anyqtaldy. Bıyl turǵyndardy alańdatatyn jaǵdaı oryn almaıtynyna senim bildiremin», deıdi A.Beketaev.
Agrarly óńir tek qana aýyl sharýashylyǵyna ǵana emes, osyndaı ishki máselelerge de nazar aýdarsa deıdi aýyl turǵyndary. Sebebi gaz, sý, turǵyn úı taqyryby – oblystyń eń osal tusy desek bolady. Atqarylyp jatqan jumystardyń aýqymyn kórip, óńirdiń kommýnaldyq salasynyń jaqsaratynyna sengimiz keledi.
Jetisý oblysy