• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 24 Shilde, 2024

Chehovtyń haty

161 ret
kórsetildi

Chehov – oı alyby, izgilik shyraqshysy. Jazýshynyń ómir joly adamgershilikke, jaqsylyq nuryna toly. Ár shyǵarmasynan adamǵa degen mahabbat, janashyrlyq esip turatyn qalam­gerdiń aǵasyna jazǵan haty bir tóbe.

Hattyń álqıssasy: «Meni eshkim túsinbeıdi!» dep sen maǵan jıi shaǵym­danasyń. Bulaı tipti Gıote de, Nıý­ton da shaǵymdanbaǵan. Seni bári ­de jaqsy túsinedi. Eger sen ózińdi-óziń túsinbeseń, bul basqalardyń kiná­si emes, – dep bastalady. «Iniń retin­de, saǵan jaqyn adam retinde óziń­di sendirsem deımin, men seni jaqsy túsinemin, búkil jan dúnıemmen sezinemin. Barlyq adamı kelbetiń­di bes saýsaǵymdaı bilemin, olar­dyń árbirin baǵalaımyn, tereń qur­metpen qaraımyn. Kerek deseń seni túsinetinime dálel keltire alamyn, ony jiliktep, tarmaqtaryn atap ta beremin. Menińshe, sen óte meırimdisiń, keńpeıilsiń, sońǵy tıynyńa deıin bólisetin aqjar­ma adal adamsyń. Saǵan óshi­gý, adamdar men janýarlar­ǵa ­ja­nyń ashymaı qasarysý, alaıaq­tyq, kek saqtaý jat nárse, sen joǵa­ry oryndaǵylardan daryndysyń, sende basqalarda joq bıik bar. Ol – talant», deıdi jazýshy. Chehov jan-tánimen aǵasynyń ilgeri basýyn, sanasyn torlaǵan shıyr­shyq oıdan arylýyn tileıdi. Sirá, adamdy súıý degenińiz osy bo­lar. Súıýdiń basty belgisi – jany ashý, bolysýǵa daıar turý. Jazýshy ­ja­ny egilip hatyn jalǵaı­dy. ­«Ta­lan­tyń seni mılıondaǵan adamdardan bıik etedi, oǵan sebep ­2 mıl­­­lıon adamnyń tek biri ǵana sý­­retshi bolady. Sen qurbaqa ne­me­se búıi bolsań da, talant seni óz­­gelerden oqshaý etedi, kóp adam­ǵa sen qurmettisiń, talantqa kóp nárse keshirimdi. Bilimdi ortada ózińdi jaısyz se­zinbeý úshin, ortańǵol bolmaý úshin, odan azap shekpeý úshin te­reń bilimdi ári tárbıeli bolý qajet. Talant seni ónerpazdar ishine alyp keldi, sen sol ortaǵa táýeldisiń. Aıt­paǵym, dene toǵyshar, ósýshi shy­byq, tómpeshik syndy bir tilim ǵana. Ony jeńý qıyn, óte qıyn. Meniń paıymdaýymsha, tárbıeli adamdar kelesi qaǵıdalarǵa saı kelýge tıis». Jazýshy osylaısha tár­bıeli adamdardyń adamshylyq tarmaqtaryn aıtady. Sol arqyly baýyryn izgilik sáýlesine baý­lý­ǵa kúsh salady. «Olar adamdyq qa­ǵı­dalarǵa qurmetpen qaraıdy, son­dyqtan da árqashan qamqor, jum­saq, sypaıy. Áldebireýmen ómir sú­redi, bul úshin shaǵym jasamaı­dy, al ketse, «sizben ómir súrý múmkin emes!» dep aıtpaıdy. Olar shýdy da, sýyqty da, ashy men táttini de keshe biledi, bas­qalarmen baılanysta ǵumyr ke­shedi. Ekinshiden, olar qaıyrshy úshin de, mysyq úshin de raqymdy. Olar árbir dene úshin jany aýyrady, ne bolsa da jaı kózben qa­raı almaıdy. Úshinshiden, olar ózgeniń dúnıesine qurmetpen qa­raı­dy, qaryzy bolsa qapysyz tó­leıdi. Tórtinshiden, olar aq pe­ıildi, ótirikten ot kórgendeı qor­qady. Olar, tipti bolmashyǵa da óti­rik sóılemeıdi. Tyńdaýshy úshin tárbıeli adamdardyń ne aıt­qanyn kózi aıtyp turady. Olar qubylmaıdy, álektenbeıdi, kó­shede ózin úıdegideı ustaıdy, týystarynyń kózinshe ishimdik usta­maıdy. Olar bóspeıdi, ózinen birdeme suramaıynsha ashylyp sóılemeıdi».

Chehovtyń tárbıeli adamǵa bergen baǵasy kúlli adamzattyq qa­ǵıdalarǵa sáıkes keledi. Tipti qazaq balasy da boıyna sińirip, óz mádenıetindeı qabyldaı alady. Jazýshynyń bir ulttyń ǵana emes, barsha adamzatqa ortaq óner týdyrǵanynyń birden bir dáleli osy bolsa kerek. Iá, Chehovtyń pesalary álemde Shekspırden keıingi teatrlarda eń kóp qoıy­la­tyn týyndylar desedi. Munyń syry, jazýshynyń dúnıe turǵan­sha turatyn máńgilik taqyryptar­dy qaýzaı bilýinde. «Besinshi­den, tár­bıeli adamdar basqaǵa «kómek» bolý úshin ózgeni qorlamaıdy. Olar ózgeni álpeshtep sóıleıdi, basqa­nyń jan dúnıesimen oınamaıdy. «Meni eshkim túsinbeıdi!» dep aıtpaıdy. Altynshydan, tárbıe­li adamdar bos keýde emes. Olar jasandy brıllıantpen aınalyspaı­dy, ataqty adamdarmen tanys bol­sa da, masaıramaı, tanymaldy­lyq­ty áriptesine beredi. Jetinshiden, olar ózi shynymen talant bolsa, ta­lantyn qurmetteıdi. Ol úshin áıeldi de, sharapty da, ótkinshi ómirdi de qurban etedi...»

Chehovtyń haty bir ǵana aǵasy­na emes, kúlli talantty adamdar­ǵa jazylǵan biregeı hat. Qaıbir óner adamy Jaratqannan beril­gen daryndy daraqylyqqa emes, el ıgiline jumsasa ıgi. Áıgili ja­zýshynyń negizgi nıet ushqyny da osyǵan tireledi.

Sońǵy jańalyqtar