QR Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedovtiń «Änew – müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet» (Áneý – myńjyldyq mádenıettiń máıegi) atty kitabynyń tanystyrylymy ótti. Kitaptyń tusaýkeser rásimi Túrikmenstannyń Astanadaǵy mádenıet kúnderi aıasynda Qazaqstandaǵy Túrikmenstan Elshiligimen birlese uıymdastyryldy.
Uly Turan dalasy iri qalalar men ondaǵy qadaý-qadaý mádenıet oshaqtarymen áıgili. Olardyń árqaısysynda mádenı ortalyqtar, zamanyna saı qundylyqtar men ónerdiń neshe atasy óristegeni tarıhtan belgili. Sonaý Shırazdan Tarazǵa deıingi aralyqty biryńǵaı qala mádenıeti tutastyrǵany jóninde áńgime jetkilikti. Túrki dúnıesinen tamyr tartatyn osyndaı órkenıet pen ıgilikterdiń ortalyǵy qasıetti Túrkistan desek, Halyqaralyq Túrki mádenıeti uıymy (TÚRKSOI) bıyl ejelgi Túrikmen qalasy Áneý – Túrki áleminiń mádenı astanasy dep jarııalaǵan edi. Mádenıetter iri qalalarda tabysyp, shoǵyrlanady, irgelene túsedi. Baýyrlas eldiń salty men dástúri, óneri men mádenıeti, jyry men ańyzyna deıin bizdiń ulttyq mádenıet máneri men naqyshynan alshaq ketpeıtini belgili. Tipti jyraýlarynyń maqam shalystary men saryndaryna deıin úılesip baǵaryn atap ótýimiz kerek. Sondyqtan tamam túrki mádenıetiniń tańǵajaıyptary bir-birine jat emes.
Osyǵan oraı jazylǵan Túrikmenstan Prezıdentiniń eńbegi túrikmen halqynyń baı mádenı-tarıhı murasyn jańǵyrtý, ony álemge keńinen nasıhattaýǵa baǵyttalǵan. Týyndy túrli elderdiń tarıhshylary, arheologteri arasyndaǵy halyqaralyq baılanystardy damytýǵa, Túrikmenstan aýmaǵynda birlesken arheologııalyq jáne etnografııalyq ekspedısııalar uıymdastyrýǵa járdemdesedi. Tastaǵy tańbalardan tamyr tartqan tarıh pen mádenıettegi tutastyq baýyrlas elderdi etenelestire túsedi degen oıdamyz.
О́z kezeginde sóz alǵan Túrikmenstannyń Qazaqstandaǵy elshisi Batyr Rejepov is-sharany uıymdastyrýǵa qoldaý kórsetkenderge alǵys bildirip, úsh tilde jaryq kórgen kitaptyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Túrikmen halqynyń ulttyq kóshbasshysynyń tarıhı derek kózderine súıene otyryp jazǵan kitabyn kitaphanaǵa syıǵa tartty.
Áneý qalasynan osy ýaqytqa deıin birneshe kóne ǵımarat saqtalǵan, olardyń ishindegi eń tanymaly – Seııd Jemalıddın meshiti. Ol XV ǵasyrda salynǵan, biraq 1948 jylǵy Ashhabad jer silkinisinen qatty zaqymdanyp, búgingi kúni onyń qalpyna keltirilgen qaldyqtary ǵana tur. Degenmen, meshit óziniń mańyzyn saqtap qaldy jáne áli týrısterdi de, zertteýshilerdi de aıtarlyqtaı qyzyqtyryp keledi.
Bertinge deıin meshit kesheni sheıh Jemalıddın zıraty men bıik kúmbezdi zaldary bar eki úlken ǵımarattan turatyn. Restavratorlar keshenniń irgetasyn, alańdaǵy kirpishti jáne qabirdi qalpyna keltirgen. Ondaǵy basty tabys – alma aǵashy butaqtarymen birge buratylǵan aıdahardyń qalpyna keltirilgen mozaıkasy jáne meshittiń «Sulýlyq úıi» dep atalǵany týraly jazý. Aıdahar beınesi meshitterge tán emes jáne bul kartınanyń Ortalyq Azııada balamasy joq. Mundaı erekshe sýrettiń paıda bolý sebebi zertteýshilerdi kópten beri tolǵandyrady. Sıýjettiń eń nanymdy túsindirmesin ataqty arheolog jáne ónertanýshy Galına Pýgachenkova bergen. Ol aıdahar «XV ǵasyrda Áneý aýdanyn mekendegen negizgi túrikmen taıpasynyń totemi» dep eseptedi... Árıne, meshitte sary aıdahardyń paıda bolýyn ózinshe túsindiretin ádemi ańyz da bar. Oǵan saı, bir kezderi aýyl turǵyndary aıdahardy ólimnen qutqaryp qalǵan, sol úshin syıǵa altyn alǵan, sóıtip olar meshitte aıdahar sýretin salǵan. Mine, sodan beri aıdahar aýyldyń totemine aınalyp, turǵyndar oǵan tabynyp, ańyzdy urpaqtan-urpaqqa jetkizip otyrady.
Is-shara barysynda qonaqtar aqyn-fılosoftyń jáne túrikmen klassıgi Maqtymquly Pyraǵynyń 300 jyldyǵyna arnalǵan kitap-ıllıýstrasııalyq kórmesin jáne Túrikmenstannyń Astanadaǵy mádenıet kúnderine arnaıy kelgen qonaqtardyń ónerin tamashalady.
Is-sharaǵa dıplomatııalyq korpýs ókilderi, Qazaqstan men Túrikmenstannyń kórnekti ǵalymdary men jazýshylary, Maqtymquly Pyraǵy shyǵarmashylyǵyna qyzyǵýshy oqyrmandar qatysty.