Polshanyń Gryfıno qalashyǵynyń mańynda ózgeshe orman bar. Ereksheligi sol, mundaǵy 400-ge jýyq qaraǵaı toqsan gradýstyq buryshpen ıilip ósken.
Sol sebepti de jurt bul jerdi qısyq qaraǵaıly orman dep atap ketken. Bul erekshe ormannyń negizi 1930 jyly qalanǵan. Búginde aǵashtardyń osylaısha qısaıyp ósýin eshkim dálme-dál túsindirip bere almaıdy. Keıbir ǵalymdar munyń sebebin qatty soqqan jeldiń áserinen bolǵan qubylys dep túsindiredi. Aıtpaqshy, «qısyq» ormanda basqa jerdegideı qustardyń áýenin estı almaıdy ekensiz. Munyń da sebebi áli kúnge deıin jumbaq.
Shokoladtóbe
Aqtóbe, Kóktóbe degendi jaqsy bilemiz. Biraq Shokoladtóbe degendi estimegen bolarsyz? Bul – Fılıppın aralynyń Bohol provınsııasyndaǵy geologııalyq áserden paıda bolǵan túzilis.
Aýmaǵy 50 sharshy shaqyrym bolatyn bul tómpeshikterdiń jalpy sany – 1776. Eń úlken tóbelerdiń bıiktigi shamamen 100 metr, al eń kishkentaılary 30 metrge deıin jetedi. Ár tóbede ósetin shópter kúzde qońyr túske boıalatyndyqtan, jurt osy mekendi «Shokoladtóbe» atap ketken. Bul túzilistiń paıda bolýy zertteýshilerdi únemi qyzyqtyryp keldi. Bir top ǵalym muny janartaý atqylaǵannan keıingi erekshe qubylys dep túsindirse, taǵy bir nusqada tóbeshikter ornalasqan jer ejelgi muhıttyń túbi bolyp, sý deńgeıi tartylǵanda erozııa áserinen konýstyq qurylymǵa aınalǵan dep tujyrymdaıdy.
Sýper aǵash
Sıngapýrdyń Marına-Beı shyǵanaǵyndaǵy jasandy aǵashtar kún energııasyn óndiredi, ósimdikterdiń tik ósýine áser etedi jáne jańbyr sýyn jınaıdy.
Bular tabıǵat pen ozyq ınnovasııanyń úzdik úılesimi bolǵandyqtan, «Sýper aǵashtar» dep atalǵan. Árqaısysynyń bıiktigi – 25-50 metr. Temir aǵashtardyń ushar basyna kún batareıalary ornalastyrylǵan, al dińine sý jınaýǵa arnalǵan arnaıy qurylǵylar bekitilgen. Osylaısha, 2012 jyly bastalǵan bul joba búginde ári ǵylymı ári týrıstik orynǵa aınaldy.