«Brent» markaly munaıdyń baǵasy 2021 jyldan beri alǵash ret barreline 69 dollarǵa quldyrady. Al «WTI» markaly munaıdyń baǵasy 3,1 paıyzǵa tómendep, 66 dollarǵa tústi. Sarapshylar bul qubylysqa ártúrli baǵa berip otyr. Nesibesin munaıdan tabatyn memleketterdi bul úrdistiń úrkitetini ras. Taıaqtyń bir ushy bizge de tıetindeı.
«Citi» sarapshylary OPEK-ke kirmeıtin elderdiń munaı jetkiziliminiń artýyna, álemdik suranystyń tómendeýine baılanysty 2025 jyly munaı baǵasy barreline 60 dollarǵa deıin tómendeıdi dep otyr.
«Tengenomika» sarapshylarynyń aıtýynsha, álemniń iri ekonomıkalary – AQSh pen Qytaıdaǵy munaıǵa degen álsiz suranys, sonymen qatar jyl sońyna taman munaı óndirisin kúsheıtý týraly OPEK+ sharalary munaı baǵasynyń tómendep ketýine sebep boldy.
«Osylaısha, munaı kotırovkalary «joǵary» deńgeıde bolýdy toqtatady jáne odan ári tómendeý úrdisin jalǵastyra alady. Árıne, Qazaqstan ekonomıkasy men bıýdjet úshin munaıdyń ortasha jyldyq baǵasy mańyzdy. Biraq qazirgi baǵa men ósimniń álsiz perspektıvasy el tabysyna ortasha merzimdi gorızontta qysym kórsetýi múmkin. Bul óte mańyzdy, óıtkeni kelesi jyly elimizdegi óndiris aǵymdaǵy boljanǵan jylyna 90 mln tonnadan 2025 jyly 97,2 mln tonnaǵa deıin artady dep kútilip otyr», deıdi sarapshylar.
Munaı-gaz salasynyń sarapshysy Abzal Narymbetov usynys joǵary, al suranys tómendep kele jatyr deıdi. OPEK sońǵy kezdesýinde óndiristi arttyrýdy 2 aıǵa shegerdi. Sebebi munaı kóp.
– Bul quldyraý el ekonomıkasyna qatty áser etedi. Elimizde munaı baǵasy 75 dollarmen eseptelgen. Endi bul baǵadan tómen satylǵan kezde, bıýdjetke, Ulttyq qorǵa aqsha az túsedi. Sol sebepti, tapshylyq paıda bolady. Tapshylyq týyndasa, Ulttyq qordan odan da kóp aqsha alynady. Túsim az, shyǵynnyń kóp bolýy – sendeltetin soqqy. Sony esepke alý kerek. Osyǵan deıin qordan alynyp júrgen qarajat kólemi odan saıyn artýy múmkin. Bul regress teńgemizdiń qunyna da áser etedi. Arǵy jaǵyn oılaýdyń ózi biraz úreı týǵyzady, – deıdi A.Narymbetov.
Rasynda, bizde qor bıýdjettiń qyzmetin atqaryp jatqany belgili. 2014 jyly qor qarajaty 77 mlrd dollarǵa jetip, sodan beri biraz tómen tústi. Qazir 60-65 mlrd arasynda tur. Memleket basshysy 2030 jylǵa deıin Ulttyq qor qarajatyn 100 mlrd dollarǵa jetkizýdi talap etken edi.
Mamandar barreline 60, 70, 80 dollar munaı úshin qolaıly baǵa deıdi. 2014–2015 jyldary munaı baǵasy birshama tústi. Sodan 2019 jylǵa deıin 60-70 dollar arasynda bolyp keldi. 2020 jyly 40 dollarǵa tússe, 2021 jyly 70 dollar boldy. Al 2022 jyly 100 dollarǵa deıin ósti. 2023 jyly 84-ke túsip, qazir odan ári quldyrap bara jatyr.
– Munaı baǵasy osylaı qubylyp turady. Onyń turaqty baǵasy bolmaıdy. Qatty kóterilip ketse de úlken qaýip tónedi. Sebebi bıýdjet pen kásipkerler oǵan úırenip alady. Mysaly, pandemııa kezinde bizdegi munaı baǵasyn 40 dollarǵa bekitken edik. Baǵasy kóterilgen saıyn, bıýdjettegi baǵany da ósirip otyrdy. Bizdegi qatelik osy jerde. Negizi saraptap, saralap áreket etýimiz kerek. Memleket bıýdjetke úlken baǵa qoımaý kerek. Ortasha alǵanda 3 baǵa qoıýy kerek degen usynym aıtyp júrmin: mınımým, ortasha jáne maksımým. Sebebi munaıdyń joǵarǵy baǵasyna úırenip qalady da, sosyn qarjylyq kúızeliske túsedi. Kóptegen áleýmettik jobaǵa aqsha jetpeı qalady. Sondyqtan árqashan bıýdjette konservatıvti baǵanyń bolýy tıimdi. Odan kóp aqsha kelip jatsa qorǵa jiberý kerek, – deıdi sarapshy.
Sala mamanynyń aıtýynsha, munaıdyń baǵasy túsken kezde munaıdyń aınalasyndaǵy kásipkerlerdiń de jaǵdaıy nasharlaıdy.
– Sondyqtan shaǵyn jáne orta bıznesti damytý kerek. Basqa salalardy endi-endi damytyp kele jatyrmyz. Biz úshin munaı-gaz salasyna táýeldilikten arylý mańyzdy, – deıdi ol.
Birer kún buryn Ulttyq ekonomıka mınıstri Azamat Ámrın Ulttyq qordan kepildendirilgen transfert týraly zańda munaıdyń kesimdi baǵasy 2025 jyly – barreline 42,3 dollar, 2026 jyly – barreline 41,0 dollar, 2027 jyly barreline 39,4 dollar deńgeıinde belgilendi degen málimdeme jasady.