Jańashyldyq jol apatynan saqtandyrady

Depýtattar bastamashy boldy

Otyrys barysynda depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasy­nyń keıbir zańnamalyq aktileri­ne jekelegen kólik quraldary túrleriniń júrýin uıymdastyrý jáne jol qaýipsizdigin sıfr­landyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshi­lik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine jekelegen kólik qural­dary túrleriniń júrýin uıym­dastyrý jáne jol qaýipsizdigin sıfrlandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdardy eki oqy­lymda qarady.

Zańdaǵy jańa normalarǵa depýtattar bastamashy boldy. Olar kólik quraldarynyń jekelegen túrleriniń qozǵalysy kezinde týyndaıtyn máselelerdi quqyqtyq retteýdiń tıimdiligin art­tyrý­ǵa, jol apattaryn azaıtýǵa arnalǵan. Máselen, qujattarda kórsetilgen normalarǵa sáıkes mopedter mehanıkalyq kólik quraldarynyń tizbesine engizi­lip, olar úshin mindetti memleket­tik tirkeýdi belgileý kózdelgen. Sondaı-aq kólik júrgizýshilerin oqytýmen qatar jolaýshylar tasymaly qaýipsizdigin kúsheıtýge arnalǵan birqatar qosymsha talap engizilip otyr.

Senat tóraǵasy zańdarǵa qatys­ty pikir bildirip, elimizdiń ár óńirinde tirkeletin jol apattary qoǵamdy qatty alańdatyp otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq ol Memleket basshysy bul máse­lege birneshe ret nazar aýdarǵanyn aıtty.

«Prezıdentimiz Joldaýda jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesine erekshe toqtaldy. Búgin qaralǵan zańdar jol qozǵalysyn uıymdastyrý máseleleri boıynsha zańnamany odan ári jetildirýdi kózdeıdi. Jol qaýipsizdigin odan ári sıfrlandyrý isi de nazardan tys qalǵan joq. Maquldanǵan zańdar joldaǵy qaýipsizdikti arttyrýǵa óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Sonymen qatar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshi­lik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine jekelegen kólik qural­dary túrleriniń júrýin uıym­dastyrý jáne jol qaýipsizdigin sıfrlandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań arqyly ÁQBtK-niń 15-babyna túzetýler engizý qarastyrylǵan. Onyń ishinde kólik quralynyń belgilengen qozǵalys jyldamdyǵynan ruqsat etilgen mólsherden saǵatyna 60 jáne odan da kóp kılometrge asqan júrgizýshiler úshin neǵurlym qatań ákimshilik jaýapkershilik kózdelgen. Sondaı-aq qaıtalama quqyq buzýshylyqtar úshin jaýapkershiliktiń qosymsha sharalary jáne basqa da tetikter qolǵa alynady.

Sapasyz jol týrızmniń damýyna kedergi

Palata otyrysynda senator­lar depýtattyq saýaldaryn joldady. Máselen, depýtat Jan­bolat Jórgenbaev Almaty obly­synyń Kegen aýdanyndaǵy avto­­­mobıl joldary men áleý­me­t­tik nysandardyń jaı-kúıin synǵa aldy. Sapasyz jol Qaıyń­dy, Kól­saı kólderi jáne Sharyn shatqaly sııaqty týrıstik oryndarǵa jetýge úlken kedergi keltirip otyr.

Senatordyń málimetinshe, júr­gizilgen memlekettik satyp alýdy taldaý barysynda keıbir kom­panııalardyń qoldanystaǵy zańnamanyń jetilmegenin paıdalana otyryp, avtomobıl jol­­dary men áleýmettik obekti­lerdi salý nemese kúrdeli jóndeý jónindegi jumystardy memle­kettik satyp alý konkýrstaryn negizsiz utyp alatynyn kórsetedi.

«Qarjy mınıstrligine elek­t­­rondyq depozıtarııdi durys júrgizý boıynsha baqy­laýdy kúsheıtýdi tapsyrýyńyzdy suraımyz. О́ıtkeni kóptegen kompanııanyń rastalǵan jumys tájirıbesi satyp alý nysanasyna sáıkes kelmeıdi. Osylaısha, nysandardy salý merzimderi úzilip, bıýdjet qarajaty tıimsiz jumsalyp jatyr», dedi depýtat.

Sondaı-aq Almaty obly­sy­nyń týrıstik nysandaryna aparatyn avtomobıl jol­darynyń jaı-kúıi de ózek­ti. Depý­tattyń aıtýynsha, «Kólsaı kólderi», «Sharyn», «Ile-Alataý» ulttyq parkteri sııaqty kórnekti nysandarǵa baratyn kóptegen týrıst avtomobıl jolymen júrgen kezinde eleýli problemalarǵa tap bolady. Olardyń qatarynda jol jamylǵysynyń sapasyzdy­ǵy, jol ınfraqurylymynyń jetispeýshiligi, qys mezgilinde júrý múmkindiginiń nasharlyǵy jáne basqa da máseleler bar.

«Aımaqtyń kólik ınfraqury­lymyn jaqsartý úshin Kegen aýda­nyndaǵy Qaıyńdy kóline apara­tyn joldy, Myńjylqy-Shar­qudyq joly men Uıǵyr aýdanyn­daǵy Sharyn shatqalyna aparatyn joldardy kúrdeli jóndeý kerek. Osy máselelerdi sheshý aımaqtyń áleýetin nyǵaıtýǵa jáne týrıstik aǵynnyń artýy esebinen oblys ekonomıkasynyń damýyna yqpal etedi», dedi senator J.Jórgenbaev.

Aýylda jumys orny tapshy

Senator Serik Shaıdarov aýyldyq jerde ómir súrý sapasy­nyń tómendegenine, «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasyna túzetý­ler engizý qajet ekenine nazar aýdardy. Ol atalǵan baǵdarlama boıynsha áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar arqyly aýyl turǵyndaryna nesıe berýdi usyndy. Bul rette «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyn negizge alǵan abzal ekenin aıtty.

2019 jyldan beri jumys istep kele jatqan «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aýyldyq jerde ómir súrý sapasyn jaqsartýdy kózdeıdi. 2014-2023 jyldar aralyǵynda respýblıkalyq bıýdjetten 524 mlrd teńge bólinip, 1 800 aýylda 5 myńnan asa jobany júzege asyrýǵa múmkindik týdy. Degenmen senatordyń aıtýyn­sha, baǵdarlamada turaqty ju­mys oryndaryn ashý kórset­kishi joq, bul aýyldy damytý­dyń álemdik tájirıbesine qaıshy keledi. Munda tabys deńgeıi men jumyssyzdyq sııaqty ekonomıkalyq kórsetkishter basty ról atqarady. Sondaı-aq ol elimizde keıingi 20 jylda 1 404 aýyldyń joıylyp ketkenin, bul aýyldyq aımaqtarǵa qatysty memlekettik saıasatty qaıta qaraý qajettigin alǵa tartty.

«Memlekettik qoldaýdyń qatysýymen bólinetin barlyq nesıeni «Aýyl – el besigi» bo­ıynsha aýyldyq eldi mekenderdi qarjylandyrýmen baılanystyrý jáne negizgi ındıkatordy osy aýyldyq eldi mekenderdegi salalar boıynsha jalpy qosylǵan qunnyń jyl saıynǵy ósýine monıtorıng júrgize otyryp, jańa turaqty jumys oryndarynyń ashýdy aıqyndaý usynyldy. Qalyptasqan jaǵdaıdy eskere otyryp, nege ınfraqurylymǵa mıllıardtaǵan soma quıylatyn aýyldyq eldi mekenderde bólin­gen nesıeler men bıznes ashý boıynsha taldaý joq degen suraq týyndaıdy. «Aýyl – el besigi» jobasynyń maqsaty – osy aýyldardaǵy ekonomıkalyq ósý ólshemi arqyly aýyl turǵyn­dary­nyń ómir súrý sapasyn jaq­sartý. Is júzinde bıýdjet qarjysyn ádettegideı ıgerý júrip jatyr, al turaqty jumys oryndary ashylmasa, memleket salynǵan qarjydan tıisti nátıje ala almaıdy», dedi Serik Shaıdarov.

Senatordyń usynysy aýyl­dyq óńirde ekonomıkalyq damýǵa jáne jańa turaqty jumys oryndaryn ashýǵa basa nazar aýdara otyryp, «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasyna keshendi taldaý júrgizý qajettigine negiz­deledi. Depýtat «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyn úlgi ete oty­ryp, aýyl turǵyndaryna ÁKK arqyly nesıe berýdi de usyndy. Sebebi «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy boıynsha joba­lardy jergilikti atqarýshy organdar qalyptastyryp, aýyldarda jumys oryndaryn ashýdy jáne ınfraqurylymdy damytýdy úılestirýdi usynyp otyr.

Importqa táýeldilikten qashan arylamyz?

Sáken Arýbaev qant ımportyna táýeldilik máselesin sheshýdi kózdeıtin basymdyqtar­ǵa toqtaldy. Olardyń qataryn­da ınvestısııa tartý, qant qyzyl­shasyn óńdeýge arnalǵan ınfraqurylymdy jaqsartý sııaqty naqty ister bar.

Depýtattyń aıtýynsha, ım­portqa táýeldilikti azaıtý, stra­tegııalyq aýyl sharýashylyǵy salasy retinde qant qyzylshasy salasyn qoldaý – endigi basty mindet. Degenmen qant óndirý sektorynda eskirgen tehnologııa, klımattyń ózgerýi jáne ımport­qa táýeldilik sııaqty problemalar saqtalyp tur. Memleket­tiń qoldaýy, onyń ishinde qant qyzylshasyn sýbsıdııalaýdy ulǵaıtý egis alqaptarynyń 13,4 myń gektardan 25,2 myń gektarǵa deıin ósýine yqpal etti. Bul jalpy ónim kólemin 1,2 mln tonnaǵa deıin jetkizýge múmkindik berdi. Degenmen qantty óńdeý prob­lemasy ózekti, óıtkeni jumys istep turǵan zaýyttar fermerler óndiretin barlyq qyzylsha kólemin óńdeı almaıdy.

Depýtat barlyq ósirilgen qant qyzylshasy tolyq óńdelse de, bar bolǵany 120 myń tonna qant alynatynyn, al elimizdiń jyldyq qajettiligi 550 myń tonnany quraıtynyn, bul bizdi ımporttyq qantqa táýeldi etetinin basa aıtty. Senator Úkimetke óńdeýshi zaýyttardyń qýatyn ulǵaıtý úshin ınvestısııa tartý, negizgi óńirlerde jańa kásiporyndar salý, qant qyzylshasyn qaıta óńdeý ınfraqurylymyn jaqsartý, tasymal shyǵyndaryn azaıtý, qant qyzylshasyn saqtaıtyn qoımalar salý, egin shyǵynyn azaıtý, óńdeý kólemin ulǵaıtý boıynsha sharalar qabyldaýdy surady.

Sonymen qatar otyrys barysynda senator Evgenıı Bolgert eldegi kásiptik-tehnıkalyq bilim berý sapasy jáne maman daıarlaý isi eńbek naryǵynyń talaptaryna sáıkes kelmeıtinin aıtty. Senator tıisti mınıstrlikterge máseleni sheshýge arnalǵan birqatar usynys joldady. Onyń ishinde jańa jobalardy jáne normatıvtik-quqyqtyq aktiler men oqý baǵdarlamalaryn jetildirý máseleleri de bar.

Amangeldi Nuǵmanov agroóner­kásiptik keshenge nesıe berý máse­lesin kóterip, tıisti ereje­lerdi qaıta qaraýdy, sondaı-aq ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar aıqyndaıtyn basym jobalardy nesıeleýdi engizýdi usyndy.

Senator Sultan Dúısembınov agroónerkásiptik salany odan ári damytý jónindegi sharalarǵa toq­taldy. Depýtattyń aıtýynsha, temirjol ınfraqurylymynyń tozýy, manevrlik lokomotıv­­ter­diń jetispeýshiligi jáne she­kara­lyq ótkelderdegi kepte­lis­­ter logıstıkaǵa qatysty máselelerdi sheshýde qıyndyq týǵyzyp keledi.

Al Janna Asanova kvazı­mem­lekettik sektordaǵy komplaens-qyz­metter jumysynyń tıim­siz­digine nazar aýdardy. Usy­nyl­ǵan naqty sharalardyń biri –burynǵy memlekettik jáne saıası qyzmetshilerdi sol salaǵa nemese naqty vedomstvolyq baǵynysty qury­lymǵa jetekshilik etken kommersııalyq jáne kvazımem­lekettik qurylymdarǵa jumys­qa ornalastyrýǵa tyıym salý merzimin ulǵaıtý.

Senator Bekbolat Orynbekov qatty turmystyq qaldyqtar men stıhııalyq polıgondar máselesin sheshý úshin atalǵan qaldyqtardy qaıta óńdeýshilerge memlekettik deńgeıde qoldaý kórsetý kerektigin aıtsa, Aınur Arǵynbekova otandyq farmasevtıkalyq óndiristi qorǵaý úshin ulttyq tirkeý normalaryn saqtaý mańyzdy dep esepteıdi. Senator EAEO-nyń aqparattyq júıesindegi kemshilikterge baılanysty týyndap otyrǵan qıyndyqtarǵa da toqtalyp ótti.

Talǵat Júnisov Úkimettiń nazaryn buqaralyq sportty damytý úshin deneshynyqtyrýdy ilgeriletýdiń mańyzyna aýdardy. Depýtat mektepterde bul baǵytta sabaqtan tys jumysty arttyrýdy, qosymsha bilim berý pedagogterin jumyldyryp, mekteptiń sporttyq kúntizbesin qalyptastyryp, sport klýbtary men mamandandyrylǵan synyptar qurýdy usyndy.