Referendým ereksheligin el aǵalary túsindirdi

Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyq­aralyq qazaq-túrik ýnıver­sıtetinde ótken keńeske «Arda­gerler uıymy» RQB ortalyq keńes­tiń, Astana, Almaty, Shymkent qalalary, óńirlik ardagerler uıymdarynyń basshylary, Túrki­stan oblysy ákiminiń orynbasary Ertaı Altaev, oblystyq máslı­hattyń tóraǵasy Nuraly Ábishov pen zııaly qaýym ókilderi qatysty.

Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldynyń quttyqtaý sózin oblys ákiminiń orynbasary Ertaı Altaev oqyp berdi. Al «Ardagerler uıymy» RQB ortalyq keńesiniń tóraǵasy Baqtyqoja Izmuhambetov óz baıandamasynda Memleket basshysy keıingi jyldary halyqqa jylyna eki ret ma­ńyz­dy Joldaý joldaıtynyn atap ótti.

«Birinshisi jyl saıynǵy dás­túrli Joldaýy bolsa, ekinshisi – Ult­tyq quryltaıda sóıleıtin sózi. Dástúrli Joldaýynda Memleket basshysy ekonomıkalyq másele­­ler men halyqtyń áleýmettik jaǵ­­daıyn jaqsartý jolyndaǵy kúrdeli prob­lemalardy sheshý joldaryn aıtsa, Ulttyq quryltaıda ult­tyq ıdeo­logııamyzdaǵy kúrmeýi kóp máselelerdi tarqatyp aıtyp júr», dedi B.Izmuhambetov.

Sondaı-aq ol Prezıdent Jol­daýynda aıtylǵan toǵyz basym­dyq­qa ıe túrli bastamalary, usynys­tary men tapsyrmalaryna toq­taldy. Joldaýda aıtylǵan atom elektr stansasyn salý nemese sal­maý máselesi elimizdiń bola­shaǵy­na qatysty asa mańyzdy ekenin aıtyp ótti.

«Bárińiz bilesizder, AES qury­lysy taqyryby qoǵamda úlken rezonans týdyryp otyr. AES salýǵa qarsylyq – onyń qanshalyqty paıdaly ekenin bilmeýden, bilim­niń jetkiliksizdiginen, kásibı maman­dardyń aqparatynyń azdy­ǵynan. Keıbir azamattar AES-tiń qandaı paıdasy baryn túsin­bese de áleýmettik jelilerde eldi dúr­liktirip, neshe túrli esh qısyn­ǵa kelmeıtin áńgimelermen úreı­lendirip jatyr. Onyń energııa turǵysynan qaraǵanda áldeqaıda qaýipsiz ekenin, ónimdi energııanyń qaınar kózi ekenin bile bermeıdi. Búgingi tańda Qazaqstanda atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalaný salasynda 17,9 myńǵa jýyq adam jumys isteıdi», dedi «Ardagerler uıymy» RQB ortalyq keńesiniń tóraǵasy.

Elimizde Kýrchatov qalasyn­daǵy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy, Almaty qalasyndaǵy Iаdrolyq fızıka ınstıtýty syndy eki iri ǵylymı uıym atom elektr stansasyn qurý úderisin ǵylymı-tehnı­ka­lyq qamtamasyz etý rólin at­qara­dy, al qyzmetkerleri MAGATE sarapshylar quramyna kire­di. Sondaı-aq baıandamashy qazir­gi qaralyp otyrǵan atom elektr stansasynyń syrtqy qabyǵy tornado, daýyl, 8 balǵa deıingi jer silkinisi, sý tasqyny syndy tabıǵı, tehnogendik jáne antropogendik áserlerge tótep bere alatynyn atap ótti. Búginde búkil órkenıetti álem ekonomıkalyq yntalandyrýdy qosa alǵanda, parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn azaıtýǵa kúsh salyp keledi. Bul mindetteme BUU-nyń Klımattyń ózgerýi jónindegi negizdemelik konvensııasy boıynsha kelisiminde kórsetilgen. Osy kelisimge sáıkes Qazaqstan 2030 jylǵa qaraı parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn 15%-ǵa qys­qartýǵa mindetteme aldy. Par­nıktik gazdardyń edáýir kóle­min jylý elektr stansalary shyǵa­ra­dy. Olardy paıdalaný kezinde kómirqyshqyl gazyn shyǵarmaı­tyn atom elektr stansalaryna aýystyrý qorshaǵan ortaǵa tıgize­tin keri áserdi azaıtady. Buǵan qosa B.Izmuhambetov elimizdiń joǵary oqý oryndarynda «Iаdrolyq fızıka jáne ıadrolyq energetıka» mamandyqtary boıynsha 2011-2023 jyldar aralyǵynda 1 649 maman daıarlanǵanyn, osy oqý jylynda taǵy 253 maman daıarlana­tynyn, ıaǵnı kásibı mamandar ózimizde jetkilikti ekenin aıtyp ótti.

«Atom elektr stansasy keı­bireý­ler oılaǵandaı atom qarýy emes, fýnksııasy múldem basqasha ekenin túsinýimiz kerek. Atom energııasyn álemde damyǵan elder ǵana emes, biz sııaqty damýshy el­der de óz ıgiligine jaratyp otyr. Sondyqtan atom dese at to­ny­myzdy ala qashpaı, AES salý máse­lesin qoldaýymyz ári qor­ǵaýy­myz qajet. Bul – óte jaýapty is. Arda­ger­leri­miz turǵyndarmen kezde­sý­lerde atom energııasynyń paı­dasy orasan zor ekenin durys túsin­dirip júrse deımin», dedi B.Izmuhambetov.

Jıynda jaryssózge shyq­qan Túrkistan oblystyq ardager­ler keńesiniń tóraǵasy J.Máý­len­qulov, Ortalyq keńes tóralqa­sy­nyń múshesi J.Erǵalıev, Mańǵys­taý oblystyq ardagerler keńesi­niń tóraǵasy S.Tóletov, Abaı ob­lys­tyq ardagerler keńesiniń tór­aǵasy M.Álın óz oı-pikirin ortaǵa saldy. Mysaly, Jeńisbek Máý­lenqulov halqymyzdyń ıgi-jaqsy­lary men el aǵalarynyń qasıet­ti shaharda bas qosyp, elimiz­diń bolashaǵyna qatysty keleli máse­lelerdi tal­qyǵa salýy tereń mánge ıe ekenin aıtty.

«Máselege tereńinen qaraıtyn bolsaq, Prezıdent bul Joldaýy arqyly óziniń konstıtýsııalyq mindetin oryndap qana qoımaı, sonymen qatar keleshek urpaqqa qandaı memleket, qandaı qoǵamdy mura etip qaldyrýymyz kerektigin de aıqyndap berip otyr. Búginde elimizde elektr qýatynyń basym bóligi jylý elektr stansalarynda óndirilip jatyr. Birinshiden, qol­danystaǵy jylý elektr stan­salarynyń barlyǵynyń derlik tozyǵy jetken, ekinshiden, mun­daı stansalarda kómir jaǵylatyn­dyqtan, onyń qorshaǵan ortaǵa zııa­ny kóp. Memleket kún jáne jel elektr stansalarynyń jelisin damytý boıynsha da jumys istep jatyr. Biraq bul stansalardyń jumy­sy aýa raıy jaǵdaıyna táýel­­­di bolǵandyqtan, onda óndiri­le­tin energııa turaqty emes. Al otan­dyq ekonomıkanyń damýyna turaq­ty, taza jáne arzan energııa kózi kerek. Atom energetıkasy – jasyl ekonomıkanyń bir tar­maǵy. Qazaqstanda AES salýǵa qajet­ti shıkizat áleýeti joǵary. Búkil álem­degi ýran óndirisiniń 40 paıyz­dan astamy – elimizdiń enshi­sinde. Osylaı bola tura atom ener­gııasyn paıdalanbaý, bulaq­tyń basynda otyryp sýǵa jarymaý sııaqty áreket emes pe?», dedi J.Máýlenqulov.

Sondaı-aq Túrkistan oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy aǵa býyn ókilderine qamqorlyq pen áleýmettik qoldaý kórsetý jáne jas urpaqqa ulttyq tanymǵa saı sanaly tárbıe berý baǵyttarynda óńirde atqarylyp jatqan jumys­tar­ǵa toqtaldy. Al Ortalyq keńes tóral­qasynyń múshesi Jabal Erǵalıev jıynǵa qatysýshylardy úlken isti el úlkenderi bolyp qoldaýǵa shaqyrdy.

«AES salýǵa qatysty máseleniń qoǵam talqysyna túskenine bir jyl boldy. Talqy qazir de qyza tústi. El azamattarynyń pikiri de san alýan. Bireý qarsy, bireý qol­dap jatyr. AES-ke qarsylar bul jobanyń qaýiptiligin, maman­dar­dyń joqtyǵyn alǵa tarta sóılese, qoldaýshylar jaǵy qazir álemde energııa tapshylyǵynyń kúsheıip bara jatqanyn, elimizge senimdi jáne ekologııalyq taza qýat kóz­deri asa qajet degen pikirdi aıtady. О́z basym halyqtyń pikirin de ze­rdeleı otyryp, osy salanyń maman­dary men ǵalymdardyń oıyna kóbirek den qoıamyn. Ne de bolsa bul istiń toq eterin sol istiń óz mamandary aıtqany jón ǵoı dep oılaımyn. Al mamandar men ǵalymdardyń aıtqandarynan túıgenim – biz atom energetıkasyn damytýǵa basa mán berýimiz kerek. О́ıtkeni Qazaqstan osy al­daǵy ýaqytta álem boıynsha túr­li ónerkásip oryndary eń kóp sho­ǵyr­lanǵan memleketteriniń biri bolary anyq. Qazirdiń ózinde el ekonomıkasy kún ótken saıyn mol energııany qajet etip otyrǵanyn, suranysty tek atom energetıkasy qamtamasyz ete alatynyn mamandar dálelmen aıtyp otyr», dedi J.Erǵalıev.

Abaı oblysy ardagerler keńesi­niń tóraǵasy Muratqazy Alın qazir damyǵan jáne damýshy memleketterde 200-ge jýyq atom elektr stansasy jumys istep turǵanyn aıtyp ótti.

«Qanshama jyl ıadrolyq jarystardan zardap shekken Semeı jurty atom degen sózdi estigende, tóbe shashy tik turyp, qarsylyq bil­direri haq. Onyń ústine Cher­nobyl AES-niń apattyq kesiri de áli umytyla qoıǵan joq. Soǵan qara­mastan halyqtyń kópshiligi qazir­gi ǵy­lym­nyń jetistikterine súıe­nip jáne ekonomıkalyq, ener­ge­tıka­lyq táýelsizdikke qol jetkizý úshin aldyńǵy qatarly elder sııaq­ty atom energııasyn paıdalaný kerek degen sheshimge keldi», dedi M.Alın.

Keńeste ardagerler qozǵaly­syna belsendi aralasyp júrgen Túrkistan oblysy ardagerlerine Ortalyq keńestiń tósbelgileri men Qurmet gramotasy tapsyryldy. Alqaly basqosý Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń jas­tarymen kezdesý jıynymen jalǵasty. Ýnıversıtettiń máde­nıet zalynda eńbek adamyna ar­­nal­ǵan mýzykalyq-kompozı­sııa­­lyq qoıylym qoıyldy. Al «Arda­gerler uıymy» RQB orta­­lyq keń­e­siniń tóraǵasy Baqty­qoja Izmu­hambetov stýdent jas­tarmen suh­battasyp, ýnıversıtet ujy­myna kitabyn tapsyrdy. Kez­desý sońynda ýnıversıtet rek­tory Janar Temirbekova bilim or­dasynyń tynys-tirshiligi, jetis­­tigi men aldaǵy maqsattary týraly oıyn ortaǵa saldy. Sondaı-aq ardagerler Túrkistannyń kórikti oryndaryn aralap, soǵys ardagerlerine arnalǵan «Máńgilik alaýǵa» gúl shoqtaryn qoıdy, «Jibek joly» saıabaǵynda aǵash otyrǵyzdy.

TÚRKISTAN