Dinı dıalog jáne jastar áleýeti

О́rkenıetter úndestigin ornyqtyrǵan alań

Forýmdy ashqan Senat tór­aǵasy, Álemdik jáne dástúrli din­der kósh­bas­shylary Sezi Hat­shy­ly­ǵy­nyń bas­shysy Máýlen Áshimbaev Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaevtyń is-sharaǵa qatysýshylarǵa jol­da­ǵan qut­tyqtaýyn oqyp berdi. Onda Mem­­leket basshysy eki jyl buryn Álem­dik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­larynyń VII sezinde onyń ju­mysyn jandandyratyn jańa tásil­der oı­las­tyrýdy usynǵa­nyn atap ótken. Bul bastamany dele­gat­­tar biraýyzdan qoldady. Qazir osy baǵyt­ta birqatar ıgilikti is ta­bys­­­ty júzege asyrylyp jatyr. So­nyń biri – Jas dinı lıderler forýmy.

«Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­basshylarynyń sezi órke­nıetter úndestigin ornyqtyryp, beıbitshilik pen kelisimdi dáripteıtin biregeı dıalog alańy sanalady. Osy asa mańyzdy iske jas býyn ókilderin jumyldyrý – ýaqyt talaby. Sebebi óskeleń urpaq – qashanda jasampazdyq pen jańashyldyq­tyń jarshysy. Túrli elde turatyn jas­tardyń din salasyndaǵy ynty­maqtastyǵy adamzattyń rýhanı bolashaǵyn aıqyndaýǵa tikeleı áser etedi. Qazir álemde geosaıası qaıshylyqtardyń saldarynan túrli syn-qaterler paıda boldy. Osy almaǵaıyp kezeńde halyqaralyq qaýipsizdiktiń jańa júıesin qalyptastyrý óte mańyzdy. Bul rette din kóshbasshylary aıryqsha ról atqarady. Al oǵan jastardyń belsene qatysýy jumysqa tyń serpin bereri sózsiz», delingen Memleket basshysynyń quttyqtaýynda.

Jas kóshbasshylar áleýetin paıdalaný kerek

M.Áshimbaev atap ótkendeı, forým jas kóshbasshylar arasyndaǵy dinaralyq dıalogtiń biregeı platformasyna aınalyp, qazirgi syn-qater­lerdi eńserý isinde jastardyń kúsh-jigerin biriktiretin jańa múmkindikterge jol ashýdy kózdeıdi.

«Qazirgi tańda jahandyq problemalar ýshyǵa túskeni belgili. Forým ótkizý ıdeıasy osy syn-qaterlerge tótep beretin tetik retinde qolǵa alyndy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atap ótkendeı, búgingideı almaǵaıyp kezeńde dıalog ornatý – jańa qaǵıdattar men normalar arqyly kelisimge qol jetkizetin qolaıly orta qurýdyń jalǵyz joly. Álemde qaqtyǵystar men qaıshylyqtar kúsheıip turǵan tusta rýhanı dıplomatııa mádenıetter men dinder arasyndaǵy altyn kópir retinde mańyzdy ról atqarady. Sondaı-aq bul qadam jahandyq syn-qaterlerdi birlesip eńserýde erekshe mánge ıe. Jas din lıderleriniń alǵashqy forýmy – osy mıssııanyń mańyzdy bir bóligi. Biz jas kósh­basshylar dinaralyq dıalogke tyń serpin berip, beıbitshilik, toleranttylyq jáne ózara túsinistik sabaqtastyǵyn saqtap, ony ári qaraı nyǵaıta túsedi dep senemiz», dedi Sezd Hatshylyǵynyń basshysy.

Sonymen qatar M.Áshimbaev jas­tar oń ózgeristerdiń ózegi, ornyqty damýdyń kepili ekenin atap ótti. Sondyqtan jas urpaqtyń únine qulaq asyp, olardyń ıdeıalary men bastamalaryn jahan saıasatyna qatysty túıtkildi máselelerdi sheshý kezinde eskerý asa mańyzdy. Osyǵan baılanysty Hatshylyq basshysy beıbitshilik pen qaýipsiz­dik, klımattyń ózgerýi, sıfrlyq yntymaqtastyq máselelerine nazar aýdaryp, ádilettilik, turaqtylyq jáne kelisimge taban tireıtin ortaq bolashaq qalyptastyrý jolynda jas kóshbasshylardyń áleýetin tıimdi iske asyrýǵa arnalǵan birqatar mańyzdy baǵytqa toqtalyp ótti.

«Zorlyq-zombylyq pen qaty­gez­diktiń kez kelgen kórinisi­ne tózbeý­shilik ahýalyn qalyptasty­rýdyń, qaqtyǵystardy beıbit jolmen sheshýge jáne qoǵamda úılesimdi qarym-qatynas ornatýǵa yqpal etýdiń mańyzy zor. Bul rette jastardyń róli stra­tegııalyq sı­patqa ıe. Qoǵam­da jalǵan aqparat pen teris nasıhat­qa ımmýnı­tet qalyptastyrý, bala­lar men jas­tarǵa bilimniń qoljetim­digin qam­tamasyz etý jáne onyń sapasyn arttyrý da – ózekti másele. Sondaı-aq búginde ınklıýzıvti bilim berýdi damytýǵa arnalǵan bas­tamalardy qoldaý, ornyqty damý qaǵıdattaryn ilgeriletýge belsendi úles qosý jáne sıfrlyq tehnologııalardy adamzat ıgiligi úshin jaýapkershilikpen ári ádeppen paıdalanýdyń mańyzy da artyp otyr. Sizder osy basymdyqtardy keńinen dáripteýge úles qosasyzdar dep senemin», dep Senat tóraǵasy jas lıderlerdi atalǵan baǵytta belsendilik tanytýǵa shaqyrdy.

Toleranttylyq – beıbitshilikke bastaıtyn jol

О́z kezeginde forýmǵa qatysýshy­lar túrli konfessııalardyń, halyqara­lyq jáne qoǵamdyq uıym­dar­dyń jas ókilderine, ǵalymdar men saıasatkerlerge qazirgi ózekti problemalardy talqylaýǵa, olardy sheshýdiń tıimdi joldaryn birlesip tabýǵa múmkindik bergeni úshin Sezd basshylyǵy men Hatshylyǵyna rıza­shylyǵyn bildirdi. Sezdiń dinara­lyq jáne mádenıetaralyq dıa­log pen rýhanı dıplomatııa sabaq­­tas­tyǵyn saqtaýdy qamtamasyz etýge qosqan úlesi zor ekeni de atalyp ótti.

Paneldik sessııalar barysynda jas din kóshbasshylarynyń álemniń turaqty damýyndaǵy róli, jańa tehnologııalar dáýirindegi rýhanı qundylyqtar, onyń ishinde jasandy ıntellektiniń syn-qaterleri men múmkindikteri keńinen talqylan­dy. Ulybrıtanııadan kelgen qonaq, Anglıkan qaýymdastyǵy bas hat­shysynyń orynbasary Djo Beılı Ýells qatysýshylardy osyndaı irgeli forýmnyń ómirge kelýimen quttyqtap, keıingi jyldary álemde bolyp jatqan oqıǵalar armandar oryndalýy úshin beıbitshilik kerek ekenin kórsetip otyrǵanyn jetkizdi.

«Qazaqstannyń osy alańdy usynǵany – bizdiń armanǵa jeter jolymyzdaǵy bastapqy qadam. Al maqsatymyzǵa jetýge áli kóp jumys isteý kerek. Keıbir adamdar búgingi forýmda kóterilip otyrǵan máselelerdi din adamdary emes, saıa­satkerler jasaýy kerek dep aıtýy múmkin. Shynymen solaı ma? Meniń oıymsha, biz dinniń shuǵylasyn adamzatqa shashý arqyly qazirgi álemdegi problemalardy sheshýge óz úlesimizdi odan da kóp qosa alamyz dep oılaımyn. Osynda qatysqan árbir adamnyń senimi jalpyǵa ortaq sáýle shasha alady. Bul bizdiń yntymaqtastyǵymyzdy arttyryp, beıbitshilikti ornatýǵa septigin tıgizedi dep úmittenemin», dedi ol.

Al BAÁ Toleranttylyq jáne birlesip ómir súrý mınıstrliginiń bas dırektory Afra Muhammed ál-Sabrı qazirgi tańda keıingi urpaqqa nazarymyzdy jıi buryp, olardyń bastamalaryn qoldap, óziniń únin bildirýine jaǵdaı jasaý mańyzdy ekenin aıtty.

«Jastarǵa esik ashatyn ýaqyt keldi, olar da din salasynda lıder bolýǵa tıis. Buǵan deıin tálimgerlik degen mektep bolsa, endi jastardyń ózine tizgindi usynýymyz kerek. Biz osyndaı úlken minberlerdi jastarmen bólisýimiz qajet. Olardy bólip-jarmaı, shetke ysyrmaı, ortaǵa tartýymyz qajet. Jastar bizge ınnovasııalyq baǵdarlamalardy ıgerýge kómektesedi, biz olarmen birge jumys isteı alamyz. Osylaısha, biz ortaq qundylyqtardy ilgeriletip, álemge paıda keltiremiz», dep oıymen bólisti.

Ál-Sabrı árbir dinde «Bir-birińdi syılańdar» degen altyn qaǵıda bar ekenin eske saldy.

«Qazaqstan basshylyǵy osy jıyn­dy ótkizý arqyly bizge bir-birimizdi syılaýdy, ózara qurmetti orta­ǵa shyǵarýdy usynyp otyr. Bul – beı­bit­shilik pen toleranttylyqty da­my­týǵa keremet múmkindik», dedi ol.

Sonymen qatar forým barysynda Qasıetti Taqtyń dinaralyq dıalogi jónindegi Dıkasterııasy Islam máseleleri bıýrosynyń basshysy monsenor Haled Akashe, Musylman aqsaqaldar keńesiniń bas hatshysy Muhammed Ábdelsalam, «Dinder beıbitshilik úshin» úkimettik emes uıymy bas hatshysynyń orynbasary Dıpıka Sıngh, Tonaf ınstıtýtynyń prezıdenti Emmanýel Gans, «Nur-Múbárak» ýnıversıtetiniń prorektory Ershat Ońǵar, basqa da jas din lıderleri sóz sóıledi.

Úndeý – ortaq kúsh-jiger rámizi

Seksııalyq otyrystar barysyn­da forýmǵa qatysýshylar jas kósh­bas­shylardyń álemniń turaqty damýyndaǵy, mádenıetter men dinder dıalogindegi rólin, sondaı-aq sıfr­landyrý jáne jasandy ıntellekt dáýirindegi rýhanı qundylyqtardy talqylady.

Forýmnyń nátıjesinde qorytyn­dy qujat – Jas din lıderleriniń birlesken úndeýi qabyldandy. Onda qatysýshylar Sezdiń jáne birinshi forýmnyń uıystyrýshy ári jasampaz róline basa mán berdi. Qujatta jastar ózara qurmet pen kelisim, meıirimdilik pen janashyrlyq, túsinistik pen yntymaqtastyq saltanat qurǵan álem qalyptastyrý­ǵa óz bilimin, kúsh-qýatyn, erik-jigerin jumsaýǵa daıyn ekenin de atap ótken. Sondaı-aq kezdesýge qatysýshylar 2025 jyly Astanada ótetin Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VIII Sezi aıasynda Jas din lıderleriniń ekinshi forýmyn uıymdastyrý jóninde sheshim qabyldady.

M.Áshimbaev forým aıasynda mazmundy talqylaýlar bolǵanyna jáne mańyzdy ıdeıalar aıtylǵanyna nazar aýdaryp, ózekti máselelerdi sheshýge arnalǵan usynystardy – batyl qadam, al birlesken úndeý ortaq kúsh-jigerdiń rámizdik nátıjesi ekenin atap ótti.

«Jas din lıderleriniń birinshi forýmyna qatysýshylardyń birles­ken úndeýinde jahandyq syn-qaterler­di eńserý jolynda adamzatty uıys­t­yra túsetin konfessııaaralyq dıalog­tiń mańyzdy róline basa mán berilgen. Shyn máninde, birlesken jumys arqyly ǵana kedeılik, teńsiz­dik, klımattyń ózgerýi, daǵdarys sııaqty problemalardy tıimdi sheshe alamyz. Osy qujatta kórsetilgen basymdyqtar jas kóshbasshylardyń odan ári birlesken is-qımyldary men óz­ara tıimdi yntymaqtastyǵynyń be­rik negizin qalaıdy. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev atap ótken­deı, jas­tar – álemdegi oń ózgeris­terdiń negiz­­gi qoz­ǵaýshy kúshi. Jas býynnyń kúsh-qýa­ty, ynta-jigeri, ıdeıalary din­­ara­lyq dıalogke tyń serpin berip, ha­lyq­aralyq qoǵam­dastyqtyń búgin­gi syn-qater­lerdi eńserýine oń septi­gin tıgi­zedi dep senemiz», dedi Senat tóraǵasy.

Aıta keteıik, Jas din lıder­leriniń forýmyn ótkizý týraly ıdeıa – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qabyl­danǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary Sezin damytýdyń 2023-2023 jyldarǵa arnalǵan tu­jyrymdamasynda kórsetilgen basym baǵyttardyń biri.