Kúrish qaýyzynan jasalǵan ónim

Keshendi zertteýler men synaq alańdaryndaǵy ǵylymı jumystar nátıjesinde kúrish qaýyzynan jasalǵan ınnovasııalyq ónim ónerkásip salalarymen qatar aýyl sharýashylyǵynda keńinen qoldanylady.

Birinshi Almaty aýmaǵynda ornalasqan óndiristik keshende ǵalymdar ishki naryqtyń sura­nysyn óteýmen qatar, ımportqa baǵyt­talǵan ónim óndirýdi jos­parlap otyr. Jaqynda «Ǵylym qory» basqar­ma tóraǵasynyń orynbasary Sultanbek Aımaqov óndiristiń birinshi kezeńin iske qosý barysymen tanysyp, ǵalymdardyń zamanaýı ónimdi úlken naryq­qa shyǵarýdaǵy josparlarymen ­tanysyp qaıtqan bolatyn.

Joba jetekshisi, tehnıka­ ǵylymdarynyń doktory, pro­­fessor Iýrıı Sýharnıkov ınno­vasııalyq ónimniń qur­amy, sondaı-aq óndiristik jumys­ barysymen tanystyrdy. Ǵalymnyń aıtýynsha, qaýyz kúrish salmaǵynyń 20 pa­ıyzyn quraıdy. О́ndiriste paıdalanylatyn kúrish qaýyzy kómirtek pen kremnıı sııaqty mańyzdy elementterden turady. Osy tabıǵı artyqshylyqty keńinen paıdalana otyryp, nátıjesinde polıfýnksıonaldy, kremnıı kómirtekti, nanokompozıtti tehnologııa ázirlendi. Materıaldy rezeńkeden jasalatyn tehnıkalyq buıymdar men frıksııalyq materıaldarda toltyrǵysh, kremnıı men ferroqorytpa alýǵa arnalǵan shıkizat retinde qoldanýǵa bolady.

«Álemde birqatar patent bol­ǵanymen, kremnıı kómirtegi­niń ónerkásiptik óndirisi joq. Osy óndiristiń erekshelikterin eskere otyryp, jobany patenttep, endi úlken óndiristi iske asyr­maq nıetimiz bar. Elimizde kásip­­oryndardyń kremnıı kómir­tegine suranysy jylyna 2 myń tonnany quraıdy. Ázirge bul óndiris jalpy suranystyń 7,5 paıyzyn qamtamasyz ete alady. Kremnıı kómirteginiń quramynda 50 paıyz – S, 40 paıyz – SiO2, 10 paıyz kómirsýtek bar. Baǵasy analogterinen 1,5-2 ese tómen. Eger nanokompozıtti ónim óndirisin jylyna 2 myń tonnadan asyratyn bolsaq, bul elimizdegi kásiporyndar suranysyn tolyq jabýmen qatar, eksportqa shyǵýǵa da múmkindik beredi», deıdi Iýrıı Sýharnıkov.

Bul ónertabystyń ereksheligi, kúrish qaýyzy esh qaldyqsyz jáne keshendi óńdeledi ári odan jartylaı fýnksıonaldy ónimder alý múmkindigi joǵary. Mamandar ınnovasııalyq ónimdi tehnıka jáne aýyl sharýashylyǵy salasynda tıimdi paıdalanýdy tájirıbede dáleldep, paıdasynyń ushan-teńiz ekenine kóz jetkizip otyr. Bul ónimdi aýyl sharýashylyǵynda qustar men janýarlar rasıonynda joǵary tıimdi jemshóp qospasy retinde paıdalanýǵa bolady. Búginde elimizdegi re­zeń­ke óndirisindegi tehnıkalyq kásip­oryndar qajettiligi jylyna 3 myń tonnany quraıtyn bolsa, qus sharýashylyǵynda 16 myń tonnadan asady.

Jobany iske asyrýda mol tájirıbesi bar mamandar táji­rıbelik-ónerkásiptik alańda kremnıı kómirtegin óndirý jáne ónimdi tutynýshylarǵa jetkizý baǵytynda keshendi jumysty iske asyrdy. Kúrish óńdeý qaldyqtarynan kremnıı kómirtegin alý úrdisiniń ǵyly­mı-tehnologııalyq negizderin Iý.Sýharnıkov jasasa, tehnologııa men apparatýrany ázirleý S.Júsipovke júktelip, ol kommersııalandyrý baǵytyn­daǵy jumysty iske asyrdy. Tehno­logııany ónerkásiptik jaǵdaılar­ǵa beıimdegen tehnıka ǵylym­dary­nyń doktory, professor S.Efremova, al kremnıı kómirtegi­niń ónerkásip­tik óndirisin qurý jónindegi jumystar S.Ershın, kremnıı kómirteginiń ónerkásip­tik óndi­risin qurýdy S.Dosqalıev iske asyrdy. Osylaısha, 300 mln teńge kólemindegi grant somasyna, qosymsha qarjy kózderin qarastyra otyryp, mamandar ­zamanaýı ónim jasap shyǵardy.

«Joba «Sary-Bulaq» kom­pa­nııa­sy» JShS-da óndi­ristik synaqtan ótti. Aýyl sharýa­shy­lyǵynda qus rasıonyna 2 pa­ıyz kremnıı kómirtegin qosqan kezde (qurama jem 2 paıyzǵa tómendetilgen) qus basyn saqtap qalý 5,8, al broıler taýyqtarynyń ortasha táýliktik salmaǵy 3,5 paıyzǵa, jemshóp shyǵyndary 3 paıyzǵa, jumyrtqa óndirisi 2,5, jumyrtqanyń salmaǵy 0,8 paıyzǵa artyp otyr. Nanokompozıtti ónim­di qus sharýashylyǵy óndi­risin­de paıdalaný onyń qura­mynda kómir­tek pen kremnıı dıoksıdiniń bolýy­men erekshelenedi, bıolo­gııalyq belsendi ónim re­tindegi tıimdiligin arttyrady» deıdi joba jetekshisi.

Qazaq mal sharýashylyǵy já­­ne jemshóp óndirý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń qory­tyn­dy­sy boıynsha qus etiniń jáne ju­myrtqanyń rasıonyna kremnıı kómirtegi qospasyn engizý ónimdilikti arttyrýǵa, jemshópti únemdeýge, jumyrtqa óndirisin arttyrýǵa yqpal etetindigi anyq­taldy. Kremnıı kómirteginiń qu­ra­­myndaǵy amorfti kremnıı dıo­k­sıdiniń qus aǵzasyna sińýi mıne­raldy qospalardyń basqa túrlerine qaraǵanda 70-80 paıyzdy quraıdy. Bul qustyń epıtalıı jáne súıek tinderiniń nyǵaıýyn qamtamasyz etip, ósýin jedeldetip, salmaǵyn arttyrady. Ǵalymdar ınno­vasııalyq ónim keler jyldan bastap sharýashylyq salalarynda tıimdi qoldanylatyn bolsa, joǵary ónimdilikti qamtamasyz ete­tin ýaqyt ta qashyq emes dep úmit­tenip otyr.

Endigi kezekte ónim óndirý jáne ótkizý boıynsha sharýashylyq qyz­­metti júzege asyratyn jańa qu­rylymdyq bólimshe qurylmaq. In­ves­­tısııalardy ónim shyǵaryla bas­taǵannan keıin 3 jyldan soń qaı­­­tarýǵa bolady. Al 5 jylda krem­­­nıı kómirtegin satý kólemi 3 360­ mln teńgege jetip, túsetin paıda 1 485 mln teńgeni quraıdy degen bol­jam bar. О́ndiris tolyq­qandy iske asqan jaǵdaıda 40-qa jýyq jańa jumys orny, al elimiz aýmaǵy bo­­ıynsha iske asatyn jaǵdaıda 200 ju­­mys ornyn ashýǵa múmkindik zor.

ALMATY