Álemdi baýraǵan daýys nemese ánshi Dımash Qudaıbergenniń ómirindegi tylsym oqıǵalar haqynda

Vanganyń boljamy

«I,m a singer» baıqaýy týraly bilerim az edi. Sodan bolar, bastapqyda ol saıys­­ta qazaq balasynyń óner kórsetip jatqany ádettegi oqıǵadaı kóringen. Kúlli áleýmettik jeli Dımash týraly shýlaı bastaǵan soń, «bul ne qylǵan óner­paz?» degen oımen Youtube jelisin ashtym. Youtube-tiń izdeý tetigine «Dımash – Opera-2» dep jazdym da, enter-ge basyp qaldym. Tańǵalǵanym, ınternet jelisi Dımash aıtqan Vıtastyń ánin emes, Vanganyń «boljam taspalaryn» usyndy.

Kóripkel Vanga sóılep jatyr. Onyń san jyldar buryn taspaǵa jazy­lyp alynǵan, qumyǵa sóılegen bol­jam­dary­nyń birin túsinsem, birin tú­sinbeı tyńdap otyrmyn. Kenet ekrannyń arǵy jaǵynda turǵan Vanga meni kórip turǵandaı kúıge tústim.

«Iá, Vanga ájeı meni kórip tur» dedim óz-ózime ishteı kúbirlep.

Sol-aq eken, kóripkel kempir ıyǵyn qıqań etkizip, ıegin aspan jaqqa bir ret kóterip aldy da:

«Aqquba bala jańa Maıkl Djeksonǵa aınalady» (Belyı malchık stanet novyı Maıkl Djeksonom) dedi.

Dımashtyń ánin izdep otyryp, Van­ganyń «aqquba balanyń Maıkl Djek­sonǵa aınalatyny» týraly boljamyna tap kelgenim kezdeısoqtyq pa?

Bul ómirde ózdiginen eshteńe bolmaıdy. Eger Vanganyń boljamyn kez­deısoqtyq deıtin bolsaq, «I,m a singer» baıqaýyna kóp úmitkerdiń ishinen Dı­mashtyń tańdalýy, soǵan jaǵdaıattyń bári ıkemdele ketýi, aldymen Qytaı, sosyn búkil álemdi Dımashtyń magııasy baýrap alýy da kezdeısoqtyq bolmaq.

 

Maıkl Djeksonnyń qoltańbasy

Sol kúni Dımashtyń oryndaýyndaǵy Vıtastyń «Opera-2» ánin tyńdadym. Vanganyń boljamy áser etti me, aýzyna tátti kámpıt salyp alǵan baladaı tamsanyp turǵan Dımash Qudaıbergenniń beınesi meniń kóz aldyma Maıkl Djek­sonnyń keskinin ákele berdi.

Munyń astarynda ne syr bar? Endi osy suraq mazalaı bastady. Sodan beri elimizdegi hám álemdik aqparat qural­daryndaǵy Dımashqa qatysty málimet­terdiń bárin qadaǵalap, oqyp otyratyn boldym. Tipti ózimnen jasy kishi talantty inimniń tileýqoryna, jankúıerine aınaldym desem de bolady.

Shyn jankúıer izdegenin tabady. Ame­rıkada Sılvııa Sandoval atty keıýana turady. Ol uzaq jyldar boıy Je­del jár­­dem qyzmetiniń dárigeri bol­ǵan. Birde Maıkl Djeksonnyń qan qy­symy kóte­rilip, Sılvııa Sando­val «Neverland»-qa (Djeksonnyń baldyr­ǵandarǵa arnap «jer betin­degi jumaqqa teńep» salǵyzǵan úıi) barady.

Sılvııa Sandoval alǵashqy járdemin kórsetip, mýzyka patshasyna dári berip, betin beri qaratady. Maıkl tolyq esin jıyp, qan qysymy qalpyna kelgen soń Sılvııaǵa:

– Atyńyz kim, ápketaı? – deıdi.

– Sılvııa, Sılvııa Sandoval deseńiz de bolady.

– Sılvııa, Sılvııa, – dep kúbirleıdi Maıkl. – Esimińiz ádemi eken. О́zińiz de su­lýsyz. Men erteń, joq búrsigúni úılenem.

– Quttyqtaımyn, – deıdi Sılvııa.

– Men siz sekildi dárigerge, meni teri aýrýy­nan emdegen Debora Roýǵa úılenem…

– Qýanyshtymyn, – deıdi Sılvııa San­doval shattanǵan túr kórsetip.

– Sılvııa, Sılvııa ápketaı! Anaý keregedegi sýretti ákep beresiz be?

Qabyrǵada jıegi ádemi aǵashpen árlengen úlken sýreti tur eken.

Sılvııa ánshiniń aıtqanyn áp-sátte oryndady.

Maıkl onyń aǵash jıegin sheship jatyp, sýrettiń shetin jyrtyp alady.

– Qap, aı, á! Ákelińiz, maǵan berińiz. Aǵash jıekti men shesheıin, – deıdi Sıl­vııa ókinip.

– Joq, bul sýrettiń jyrtylǵany durys boldy, – dedi Maıkl ezý tarta kú­lip. Sóıtti de, sýrettiń jıegine qoltań­basyn qoıady.

– Búgin qaı kún? – dep suraıdy sosyn medbıke Sılvııaǵa synaı qarap.

Sılvııa Sandoval:

– 24 mamyr, 1994 jyl, – deıdi

Maıkl taǵy da kúldi. Sóıtti de, kún­tiz­bedegi kúndi súıkep jaza saldy.

– Báse, bilip edim, –  dedi sosyn ánshi.

– Neni bilip edińiz? –  dedi medbıke.

– Kúnderdiń kúninde bul syılyqty bireýge bergińiz kelse, meni qatty jaqsy kóretin adamǵa ǵana tartý etersiz…

Án áleminiń patshasy Maıkl Djekson osyny aıtty da, endi is bitti degendeı teris aınalyp, búk túsip jata ketken.  Sılvııa Sandoval ánshiniń bul qylyǵyn túsine almaı dal boldy. Bul ánshiden qoltańba surady ma? Syılyq dámetti me? Joq! Endeshe, myna sýretti nege Sılvııaǵa beredi? Medbıke qural-jabdyǵyn jınap jatyp ta, jumysynda júrip te osy suraqqa jaýap izdedi. Keıin Maıkldyń osy bir syılyǵyn kórgen saıyn baıaǵy suraq bas kóterip, qısyndy jaýap tappaı qınalatyn boldy.

Sılvııa Sandoval Qytaıda ótken «I,m a singer» baıqaýynda álemdi aýzy­na qaratqan Dımash Qudaıbergenniń ánin tyńdaǵan. Sol-aq eken, Dımash pen Maıkl Djeksonnyń bir-birine qatty uqsaıtynyn baıqady. Sosyn, Dımashtyń suhbattaryn kórip shyqty. Qudaı-aý, tipti sóı­leý mánerinde de uqsastyq bar eken. Dımash ta Maıkl Djek­son sekildi adamǵa bııazy ún­men til qatyp, asyqpaı sóıleı­tin kórinedi. Ol az ba, ánshi bala Maıkl Djeksonnyń shyǵar­mashylyǵyn da asa qatty qurmetteıdi eken.

Sılvııa Sandoval Maıkl Djekson­nyń syılyǵyn kimge amanattaımyn dep, baıaǵy suraqqa jaýap tappaı oıǵa shomatyn. Ol dostarymen aqyldasyp, bul syılyqty Dımashqa syılasam degen oıyn aıtty. Olar da biraýyzdan qoldaı ketti. Osylaı sheshim qabyldaǵan kúni Dımash kókten tústi me, jer astynan shyqty ma, kim bilsin, dál ertegidegideı Sılvııa Sandovalmen Kolıfornııa shta­tyn­daǵy Gollıvýd saıajolynda ushyra­syp qaldy.

Bul kezde Sılvııanyń jasy jetpis tórtten asyp, aq shashty keıýanaǵa aınalyp edi. Aıaǵy aýyra­tyndyqtan, qatty jú­rýge de shamasy joq-ty. Gol­lıvýd saıajo­lyndaǵy kóp dám­hananyń birinde otyryp, ótip bara jatqan Dımashty kórip, qurbysyna:

– Áne, Dımash ketip barady. Bol tez, júgir, qalaıda qýyp jet, meniń sále­mimdi jetkiz,  –  deıdi. Qurbysy ánshini qýyp jetti.

Qýyp jetip, Sılvııa Sando­valdyń jaıyn aıtty.

– Ana jerde sizdiń bir jankúıerińiz otyr. Aıaǵy aýyrady. Sondyqtan ózi kele almady. Sizge berer syılyǵy bar, – deı júrip, oǵan mán-jaıdy túsindiredi.

Dımash Sılvııa Sandovalǵa kelip, biraz sóılesti.

Sılvııa Sandoval:

– Dımash, men saǵan Maıkl Djekson­nyń óz qolymen berilgen syıyn syıǵa tartaıyn dep edim. Áýejaıǵa aparyp bersem, qabyl alasyń ba? – dedi.

– Joq-joq, tap qazir alýǵa bola ma? – dedi Dımash tek osyny ǵana kútkendeı.

– Ol syılyq sýret. Sol sýretti Maıkl maǵan qaldyrǵanda shetin jyrtyp alyp edi. Sony jelimdep, daıyndap qoıaıyn.

– Joq, Maıkl Djeksonnyń óz qoly­men jyrtylsa, ony jelimdeýdiń qajeti joq, – dedi ol julyp alǵandaı. Sosyn: – Bul syılyqty buǵan deıin nege basqa adamǵa syılamadyńyz? – dedi.

– Sen qalasań, satyp-aq jibereıin, – dedi Sılvııa ájeı ázildep.

Dımash ertesi kúni syılyqty almaq­qa Sılvııanyń úıine keldi. Sılvııa sýretti berip jatqanda ekeýiniń de kózi Maıkldyń óz qolymen jazylǵan dataǵa tústi. 24 mamyr, 1994 jyl. Senesizder me, bul data Dımashtyń týǵan kúni edi.

Sonda bul ne? Dımash dúnıe esigin ashyp jatqan kezde Maıkldyń qan qysymynyń kóterilgeni me? Áıgili ánshi óziniń izbasarynyń dúnıe esigin ashyp jatqanyn sezgeni me? Kezdeısoqtyq deı salýǵa aýzyńyz bara ma?

 

24 mamyr hıkaıasy

Qazir álem Dımashtyń oryndaýyn­daǵy «Samaltaý» ánin súıip tyńdaıdy. Dımashqa qosyla osy ándi aıtqan kezde «halyq áni» delinip kelgen týyndynyń avtory týraly oılanasyń. Birinshi dú­nıe­júzilik soǵystyń qara jumy­syna at­tanyp bara jatqan bozdaqtyń zary jan dúnıeńniń astan-kestenin shyǵarady.

Qazaqtyń belgili mýzyka zertteýshisi Berik Júsip «Samaltaý» ániniń avtory Sapalaı Isataıuly ekenin aıtady.

Sapalaı Isataıulynyń «Samal­taýdan» ózge ısi qazaqqa belgili «Muhıda Sháıbán», «Eki aına» sekildi ánderi bar. Sozaq óńirinde Sapalaı seri atanǵan óner ıesi.

Ol tek seri ǵana emes, 1930 jyly aqpan aıynda bolǵan Sozaq kóterilisin uıymdastyrýshylardyń biri, batyr. Sol kóteriliste Sapalaı Isataı balasy Tutynýshylar odaǵynyń qoımasyn órtep jibergen.

Osy «qylmysy» úshin atý jazasyna kesilip, úkimdi oryndaý úshin Sapalaıdy Qyzylordaǵa poıyzben jóneltedi. Jolda ólim jazasyna kesilgen Mándibek Kenshiuly, Jantóre Imanuly úsheýi jazadan qashpaq bolyp, poıyz terezesinen sekiredi.

Qyzyldar qashqyn úsheýin de taýyp alyp, jol boıynda atyp ketken.

Arhıv qujattarynda barlyq tut­qyndar 25 mamyr kúni atý jazasyna kesilgeni jazylǵan. Sapalaı bastaǵan úshtiktiń bir kún buryn poıyz terezesinen sekirip, mert ketkenin esepke alsaq, taǵy da 24 mamyrdyń, Dımashtyń týǵan kúni­niń tóbesi kórinedi.

Arada alpys tórt jyl ótken soń, dál sol kúni Sapalaıdyń zaryn búkil álemge jetkizer uldyń dúnıege kelýi de kezdeısoqtyq pa?

 

Ajaldan arashalap qaldy

Endi jylystap, qaıtadan ózge qur­lyq­qa óteıik. Kanadalyq Lında Das­sılva atty Dımashtyń jankúıeri bar.

Onyń búkil otbasy kólik apatynan kóz jumyp, jalǵyz qalady. Jalǵyzdyqtyń qaıǵysy Dassılvany depressııanyń tuńǵıyǵyna batyryp áketedi.

Súıgen jar, týǵan týys, jalǵyz uly­nan aırylǵan kelinshek óz-ózine qol jumsamaq bolady.

– Qudaıym, bul ómirde men úshin jylt etken bir qyzyq qalsa,  keremetińdi kórsetshi, kózime… Túımedeı ǵana belgi bershi, – dep zar jylaıdy.…

Júzin taram-taram kóz jasy jýyp ketken. Ásilinde, adamnyń óz-ózine qol jumsaýy áste ońaı nárse bolmasa kerek. Bir ýys ýdy qolyna alǵanymen, ony qylǵyta salýǵa dáti barar emes. Ýy­syndaǵy ýdy qansha ret aýzyna apardy. Qoly dir-dir etip, dári shashylyp qala berdi. Shashylǵan dárini jınap alyp, qaıtadan aýzyna salmaq edi, qoly taǵy da qaltyrap yrqyna baǵyna qoımady.

Ákesi men sheshesi de, inisi men siń­lisi de, tipti ómiriniń shyraǵy bolǵan jal­ǵyz balasy da dúnıeden ozdy. Qu­daı birin qoımaı, bárin de aldy. Jer betin­de jany ashıtyn jaqyny da, tipti muńda­sar dosy da joq edi. Japan túzde jalǵyz qalǵan.

Sóıtip, ózine-ózi qol jumsamaq bolyp jatqanda óship turǵan kompıýterine jan bitip, kenet qulaǵyna Mıshel Berger­diń «Qaıǵyrǵan jannyń qarmanysy» («Sos d’un terrien en detresse») atty áni talyp estilgendeı boldy. О́ship turǵan kompıýteriniń qosylyp ketýi shyn­dyǵynda tańǵajaıyp oqıǵa emes pe?

Nege men ómir súrip, 

nege men kóz jumamyn?

Ne jaıǵa kóńildenip,

ne jaıǵa kóp jyladym?

Mine, bul adamzattyń,

aıtqany kómek surap.

Jol tappaı oǵan naqty,

Taıǵanap kelem biraq.

Qus bolyp ketkim keled,

meken qyp juldyzdardy.

Adamzat kelbetińnen,

jıirkenip júrmin qazir.

О́mirdiń basqa jaǵyn,

kórsem ǵoı sol alańda.

Dúnıe ǵajap shyǵar,

Bıikten qaraǵanda!

Ǵajap ún bólme ishinde qalyqtap ushyp júr. Sol únnen jaryq sáýle sha­shyp, kúńgirttengen bólmege nur quıyl­ǵandaı bolyp kórindi. Ajalǵa asyqqan jany bir sátke bolsyn tynshı qalǵandaı.

Bul Dımashtyń úni bolatyn. Sol ún Lındany ajaldan arashalap qaldy. Bul da kezdeısoqtyq pa?

 

Túıin

Kóripkel Vanganyń «Aqquba bala jańa Maıkl Djeksonǵa aınalady» degen boljamynan bastalǵan tylsym oqıǵalar legi Maıkl Djeksonnyń qupııaǵa toly qoltańbasy, «Samaltaý» áni avtorynyń buqaraǵa beımálim qazasy, óship turǵan kompıýteriniń qosylyp ketip, Lındany ajal­dan arashalap alýy sekildi hıkaıalarmen jalǵasýy júrekti bir búlk etkizeri anyq. Bul jaıttar Dımash Qudaıbergenniń óneri men ómiri týraly áli talaı ańyzǵa bergisiz shyndyqtyń kýási bolarymyzǵa jol silteıtindeı.

Álemdi baýraǵan daýys ıesi týraly aıtylyp jatqan mıstıkalyq áńgimelerdi jazý arqyly qarshadaı ǵana oǵlanymyzdy erekshe qasıetke ıe tulǵaǵa aınaldyrý oıy­myz­da joq. Tek bul maqala Dımashtyń óneri men ómirin tanýǵa degen qulshynysty art­tyrýǵa septesse eken deımiz...