Eń basty kapıtal – bilikti maman, adamı qundylyq

– Sálimjan Jumashuly, 2 500-ge jýyq adam eńbek etetin iri kásiporyn – Atyraý munaı óńdeý zaýytynda áleýmettik turaqtylyqty qamtamasyz etý maqsatynda qandaı jumys istelip jatyr?

– Zaýyt jumysshylaryna jan-jaqty qoldaý kórsetý – Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń damý saıasatynyń basym mindetteriniń biri. Zaýytta barlyq jumysshyǵa aýqymdy áleýmettik paket qarastyrylǵan. Onda medısınalyq saqtandyrý, turǵyn úı baǵdarlamasy, biliktilikti arttyrý kýrstary, tamaqtaný, tasymaldaý, otbasyndaǵy ártúrli jaǵdaıǵa baılanysty materıaldyq kómek pen aqyly áleýmettik demalys, dene shynyqtyrý jáne saýyqtyrý keshenine abonement qunynyń, balabaqshaǵa jumsalatyn shyǵynnyń bir bóligin óteý, balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrý, mektep jasyndaǵy balalarǵa birjolǵy materıaldyq kómek, balalarǵa jańa jyldyq syılyqtar men jeńildik qarastyrylǵan. Zaýyt ujymynyń aýyzbirligin arttyrý maqsatynda túrli shyǵarmashylyq konkýrs pen sporttyq sa­ıys jıi ótkiziledi. Ujym ishinde spartakıa­da ótkizý dástúrin bıyl qaıta qolǵa aldyq. Aldaǵy ýaqytta sportshylarymyzdyń daıyndyǵyn pysyqtaý maqsatynda jaǵdaı jasalyp, jańa úlgidegi sporttyq kıimder berilmek. Kásiporyn ardagerleri de nazardan tys qalyp jatqan joq. Olarǵa zeınetaqyǵa qosymsha tólem, medısınalyq qyzmet, sanatorıı-kýrorttyq emdelý aqysyn óteý sekildi áleýmettik kómek kórsetiledi. Qyzmetkerlerdiń jumys jaǵdaıyn jaqsartý baǵytynda da birqatar jumys jasalyp jatyr. О́ndiristerdegi ákimshilik-turmystyq ǵımarattar jón­delip, jumysshylardyń talap-tilegi eskerile otyryp, as máziri ózgertildi. «QazMunaıGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ashat Hasenovtiń qoldaýymen zaýyttaǵy 5 ashanaǵa kúrdeli jóndeý jasaýdy jos­parlap otyrmyz. Budan bólek, zaýytta «Úzdik maman», «Úzdik rasıonalızator», «Lean Six Sigma» sekildi baıqaý ótedi. Sonda jeńiske jetip, zaýyt jumysyn jaqsartýǵa arnalǵan úzdik usynys-joba usynǵan qyzmetkerlerge syıaqy tólenedi. Qyzmetkerlerimizge «KMG International», «Petromidia» sekildi halyqaralyq kompanııa­larda tájirıbe almasyp, zamanaýı tehnologııa, bıznes úderisterdi júrgizý bo­ıynsha biliktiligin arttyrýǵa múmkindik bar.

– Jumysshylardyń biliktiligin arttyrý týraly tolyǵyraq aıtyp ketseńiz. Osy baǵytta naqty qandaı sharýa jasalady?

– Jyl basynda arnaıy jospar jasalyp, bekitilip, qyzmetkerler ózderi tańdaǵan taqyryp boıynsha oqıdy. Kýrs­tar men trenıngterde basty mán beriletin taqyryp – qaýipsizdik tehnıkasy, satyp alý, qarjy jáne ony basqarý, tehnologııa, ekologııa, energetıka, qurylys, jóndeý, jobalaý. О́tken jyly 300-ge jýyq adam biliktiligin shyńdaǵan edi, bıyl 562 qyzmetker ótedi degen oıymyz bar.

– Buryn zaýytta eńbek etetin aǵa býyn ókilderiniń sany basym ekeni baıqalatyn. Sońǵy kezderi jasarǵan sııaqty. Buǵan qatysty ne aıtasyz?

– Iá, sońǵy kezderi jastardy tarta bastadyq. Qyzmetkerlerimizdiń 43 pa­ıyzy – 35 jasqa deıingi. Olarda tyń ıdeıa kóp. Jańasha oılaıdy. 2014 jyly zaýytta jas mamandar keńesi qurylǵan. Osy uıym basshylyq quram men jastar arasyndaǵy altyn kópirge aınaldy. Zaýyt jastarynyń basyn qosyp, kásibı qajettiligin, óndiristik, áleýmettik máselelerge qatysty pikirleri men usynystaryn joǵaryǵa ashyq jetkizip, ońtaıly sheshim tabýǵa yqpal etedi. Keıingi jyldary ótkiziletin mádenı is-shara kóbeıdi. Máselen, belsendi jastardyń qatysýymen kórkemónerpaz, qolónershiler baıqaýy, sporttyq saıys, chellendj, kvız oıyny, qaıyrymdylyq aksııasy jıi uıymdastyrylady. Byltyr sýret jáne qolóner kórmesin ótkizdik. Sý tasqyny kezinde de zaýyt jastary belsendilik tanytty.

– Sizderde «AMО́Z taǵy­lym­ge­ri» degen joba bar ekenin bilemiz. Muny qolǵa alýǵa ne sebepshi boldy?

– Atyraý oblysyndaǵy kásiporyndarda kadr turaqsyzdyǵy degen másele bar. О́ńirde jumys bar bolǵanymen, munaı-gaz salasyndaǵy kompanııalarda kadr turaq­­­ta­maı jatady. Osy máseleni sheshý úshin biz «ARES Training Center» oqý ortalyǵymen birlesip «AMО́Z taǵy­lym­geri» jobasyn bastadyq. Ondaǵy oıymyz – zaýyt­taǵy bos turǵan jumys oryndaryn bilimdi, bilikti, jas mamandarmen tolyq­tyrý.

– Túlekter irikteýden óte me? Syn­­­nan ótkenderdi jumyspen qamtý kom­panııaǵa ne beredi?

– Joba hımııa jáne munaı-gaz salasynda bilim alǵan kolledjder men joǵary oqý oryndarynyń túlekterine arnalǵan. Byltyr qyrkúıek aıynda baǵdarlamaǵa qatysýǵa ótinim qabyldaý naýqany aıaqtaldy. Keıin testileý jáne áńgimelesý kezeńderi bastalyp, odan súrinbeı ótken 60 adam joba qatysýshysy atandy. Olar tehnologııalyq qondyrǵy operatory, tehnologııalyq sorǵylar men kompresorlar mashınısi, baqylaý-ólsheý quraldary jáne avtomatıka aspapshysy mamandyqtary bo­ıynsha taǵylymdamadan ótip jatyr. Teorııalyq bilim «ARES Training Center» oqý ortalyǵynda, prak­tı­kalyq dáris zaýyt bazasynda beriledi. Joba aıasynda zaýyttyń tájirıbeli ardagerleri nusqaýshy-tálimger retinde jas býynǵa bilgenin úıretip, búgingi kúnniń talabyna saı bilimdi, bilikti ári izdenimpaz maman daıarlaýǵa atsalysady. Oqý kezinde stýdentter tegin tamaqpen qamtamasyz etilgen, aı saıyn eńbekaqy tólenedi. Shalǵaı aýdandar men ózge qalalardan kelgenderge «ARES Training Center» bazasynda jataqhana uıymdastyrylǵan. Al «joba kompanııaǵa ne beredi?» degen suraqqa kelsek, eń aldymen, AMО́Z-ge qajetti bilikti mamandardy beredi. Zaýyt jyl saıyn damyp jatyr, tehnologııalyq úderister jetildirilip, jańa sıfrlyq sheshimder engizilýde. Sáıkesinshe, óndiriske kásibı sheberligi joǵary mamandar qajet. Jobany iske asyrý arqyly biz AMО́Z-diń joǵary tehnologııalyq qondyrǵylarynda jumys isteıtin mamandardy daıarlap qana qoımaı, kadrlardyń turaqtamaýynyń óndiris úderisine áserin de azaıtamyz. Sondaı-aq jobanyń arqasynda buǵan deıin zaýyt týraly ústirt habary bar jastar óndirispen jaqynyraq tanysýǵa, kúrdeli úderisterdiń qalaı júretinin túsinip, ózderin qyzyqtyratyn suraqtaryna jaýap tabýǵa biregeı múmkindik aldy. Stýdentter ıgerilgen materıaldar boıynsha aralyq baqylaý tapsyrady. Emtıhannan úzdik shyqqan 21 taǵylymger qazir zaýytta qyzmet etip jatyr. Joba bir jylǵa sozylady dep josparlanǵan edi. Qazirdiń ózinde onyń tıimdiligine, zaýyt úshin de, oqýyn bitirip, jumyssyz júrgen jastar úshin qajettiligine tolyqtaı kózimiz jetti. Sondyqtan baǵdarlama aldaǵy ýaqytta jalǵasýy múmkin.

– Estip te, kórip te júrmiz, zaýytta urpaqtar sabaqtastyǵy berik saqtalǵan. Olaı deıtinimiz, áýletimen eńbek etetin munaı óńdeýshiler bar. Osyndaı erek­she­likti nemen baılanystyrýǵa bo­lady? Sizderde kadr qyzmeti qalaı júzege asady?

– Durys aıtasyz. Zaýytta birneshe, ondaǵan jyl jumys istep, ómirin munaı óńdeý salasymen baılanystyrǵan eńbek dınastııalary ınstıtýty qalyptasqan. Zaýytta 30-dan astam osyndaı otbasy bar. Áýlettiń úlkenderi óz bilimin, munaı óńdeý salasynda jyldar boıy jınaǵan qundy tájirıbesin urpaqtan-urpaqqa jetkizip, balalar bolsa áke isin abyroımen jalǵastyryp keledi. Bul – kásiporynnyń ál-aýqaty men áleýmettik mańyzdylyǵynyń taǵy bir dáleli. Onyń ústine, zaýytta 2003 jyldan beri qyzmetkerlerdiń balalary qatarynan jańa kadr daıarlaýǵa baǵyttalǵan «Jas maman» baǵdarlamasy jumys isteıdi. Osy ýaqytqa deıin atalǵan joba aıasynda ondaǵan stýdent Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti, Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıteti, Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýty sııaq­­­ty aldyńǵy qatarly oqý oryndarynda bilim alyp, zaýytqa jumysqa orna­­lasyp, kásiporyn ıgiligine qyzmet etip júr. Degenmen zaýyt qyzmetkerleriniń bala­lary da konkýrstyq negizde jumysqa qabyldanady, olarǵa da jalpyǵa birdeı talap qoıylady.

– «AMО́Z-ge jumysqa turý qıynnyń qıyny» degendi jıi estımiz. Jalpy, kompanııaǵa jańa qyzmetker alý kezinde qandaı qaǵıdaǵa basymdyq beriledi?

– Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda 2025 jyldy Jumysshy ma­man­­­dyq­­tary jyly dep jarııalaı otyryp, osy ýaqyt aralyǵynda tehnı­kalyq jáne kásibı bilim berý júıesin reformalaýdyń qajettiligin, sonymen qatar jumysshy mamandyqtaryn dáripteý arqyly qoǵamda eńbekqor jáne naǵyz maman bolý ıdeıasyn nasıhattaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótken bolatyn. Bizdiń zaýyttaǵy eń basty qaǵıda, árıne – bilim. Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, zaýyt jyl saıyn damyp, jetilip jatyr. Mundaǵy kúrdeli óndiristik úderisterdi júrgizip, zamanaýı basqarý júıeleriniń tilin túsinetin bilimdi mamandar árqashan suranysta. Zaýytqa kadrlardy jumysqa qabyldaý ishki jáne syrtqy irikteý kezeńderinen turatyn konkýrstyq negizde júrgiziledi. Ishki irikteý kezinde úmitkerler «QazMunaıGaz» kompanııalar toby qyzmetkerleriniń, onyń ishinde zaýyttyqtardyń da arasynan irikteledi. Talaptarǵa saı keletin maman tabylmaǵan jaǵdaıda syrtqy irikteý kezeńin bastaımyz. Ol kezde túrli áleýmettik jelilerge, «Samruk Qyzmet», «HH.kz», «Enbek.kz», «E-Staff recruiter» saıttaryna jarnamalar ornalastyrylady. «Jas maman», «Dýaldy oqytý» baǵdarlamalarynyń túlek­­teri de konkýrsqa qatysyp, úmitker bolady. Túıindemeler jınaqtalǵannan keıin erejege sáıkes testileý jáne arnaıy qurylǵan komıssııamen suhbattasý kezeń­deri ótkizilip, úzdik shyqqan úmitker ju­mysqa qabyldanady.

– Jergilikti oqý oryndaryn bitirip kelgen túlekterdiń bilim deńgeıine kóńilińiz tola ma? Munaı-gaz salasyna mamandardy daıarlaýda nege basymdyq berilýi kerek dep oılaısyz?

– Jalpylama alǵanda, jergilikti oqý oryndaryn aıaqtaǵan túlekterdiń bilim dárejesi jaman emes. Oqýǵa yntasy bar adam qaıda da oqıdy. Alaıda básekelestik zamanynda jastardyń bilim deńgeıi budan da joǵary bolýy kerek, áli de úırenetin tustar óte kóp. Abaı qara sózinde aıtyp ketkendeı, «Adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym degen nársemen ozatyn» dáýirde ómir súrip jatyrmyz qazir. Qaı eldiń ǵylymy ozsa, qaı eldiń jastary bilimdi bolsa, sol el damyǵan dep sanalady. Sondyqtan oqý oryndaryndaǵy bilim sapasyn kóterip, jastardy ilimge baý­lý jumystaryn júıeli júrgizýdi jal­­ǵastyrý kerek dep esepteımin. Ásirese munaı-hımııa salasyna den qoıý ma­ńyz­dy. Qazaq­stan shıkizatqa táýeldi memleket ekeni belgili. Álemdik shıkizat baǵa­synyń quldyraýy el ekonomıkasyna keri áserin tıgizbes úshin Memleket basshysynyń qoldaýymen óńirlerde munaı ónimderin qaıta óńdeýge arnalǵan kásiporyndar ashylyp jatyr. Sol óndiristerdi júrgizetin, basqaratyn, damytatyn mamandar daıarlaýy­myz qajet. Sarapshylardyń paıymdaýyn­­sha, munaı-hımııa ónimderine degen álemdik suranys aldaǵy ýaqytta tek óse túsedi. Sondyqtan naryq suranysyna saı mamandyqty ıgerý mańyzdy. Zaman talaby osy.

– Aldaǵy josparlar týraly aıtyp ótseńiz.

– Eń basty jospar – qalypty óndiris úderisi men jumysshylardyń qaýip­siz­digin qamtamasyz etý, óndiristik jáne ekologııalyq jobalardy sátti júzege asyryp, ujymdaǵy jaǵymdy mıkroklımatty saqtaý. Buıyrsa, keler jyly zaýyttyń 80 jyldyq mereıtoıyn atap ótemiz. Sol aıtýly dataǵa jan-jaqty daıyndyq bastalyp ketti. Uıymdastyrý komıteti qurylyp, jumystardyń aýma­ǵy aıqandaldy. Jospar óte kóp. Judy­ryq­taı jumylyp, otandyq munaı óńdeý salasynyń alǵashqy qarlyǵashy sanalatyn Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń tarıhyndaǵy jańa belesti abyroımen eńseremiz dep senemin.

Atyraý munaı óńdeý zaýyty áleýmettik jaýapkershilikke úlken mán beredi, qoǵam men qorshaǵan ortany jaqsartýǵa baǵyt­talǵan jobalardy árdaıym qol­daı­dy. Máselen, «QazMunaıGaz» kompanııalar tobynda iske asyrylyp jatqan ınklıýzıvti jumys keńistigin qurý jobasy aıasynda bıyl zaýytqa múgedektigi bar adamdardy jumysqa qabyldaý múmkindigin qarastyrý úshin 3 kvota bólingen edi. Qazir sol kvotalar boıynsha III toptaǵy múgedektigi bar eki adam jumysqa qabyldanyp, ekonomıst jáne slesar qyzmetterin atqaryp júr. Sondaı-aq bıyl qalalyq mansap ortalyǵy júzege asyratyn jumyssyzdardy áleýmettik qoldaýǵa arnalǵan memlekettik «Jastar praktıkasy» jobasy aıasynda zaýyttyń joǵary talaptaryna sáıkes keletin 5 jas maman kásiporynda tájirıbeden ótip, olardyń barlyǵy turaqty jumysqa ornalasty. О́tken jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 5 jyl ishinde 2 mlrd aǵash otyrǵyzý jónindegi bastamasyn qoldaý maqsatynda Atyraý oblysy ákimdigi men «QazMunaıGaz» arasynda shahardy kógaldandyrý boıynsha yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıylǵan edi. Qujatqa sáıkes, «AMО́Z» JShS qalalyq ákimdikke bıiktigi 3,5-4 m quraıtyn jabyq tamyr júıesi bar, jetilgen 200 túp kúlteli aǵash tapsyrdy. Aǵashtar byltyr retro-saıabaq aýmaǵyna otyrǵyzyldy. 

Áńgimelesken –

Nurbaı JOLShYBAIULY,

«Egemen Qazaqstan»