Keıingi jyldary el óńirlerinde qosymsha bilim berý ortalyqtary kóp ashylyp jatyr. Biraq «finprom.kz» sarapshylary statıstıka men aımaqtyq erekshelikterge nazar aýdarý qajettigin alǵa tartyp otyr. Mysaly, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Soltústik Qazaqstanda mundaı ortalyqtar sany respýblıkalyq ortasha kórsetkishten eki esege artyq bolsa, halqy óte tyǵyz ornalasqan Almaty, Túrkistan, Jetisý oblystary men Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda kórsetkish óte tómen. Osylaısha elimizde mektep oqýshylaryn qosymsha bilimmen qamtý 29 paıyzdy quraıdy. Al bilim men mádenıet oshaǵy sanalatyn Almatynyń ózinde mundaı ortalyqtarǵa baratyn balalar sany 10 paıyzdan sál ǵana asady.
Prezıdent tapsyrmasyna oraı bıylǵy oqý jylynda 3 mln-nan astam balany qosymsha bilimmen qamtý kózdelgen. Qazirgi tańda balalar ǵylymı-tehnıkalyq, mýzykalyq, kórkem-estetıkalyq, ekologııalyq-bıologııalyq, týrıstik-ólketaný, áskerı-patrıottyq, áleýmettik pedagogıkalyq jáne taǵy basqa da baǵyttardaǵy 1713 mektepten tys uıymdaǵy 380 úıirmege qatysý múmkindigine ıe.
Balalardyń shyǵarmashylyq qabiletin oıatyp, eńbek etýge, ónerge baýlıtyn ortalyq jetekshisi kásipker Janat Smanqulova búgingi jáne bolashaqtyń mamandaryn tulǵalyq, ıntellektýaldyq, kásibı sapalyq jaǵynan álemdik básekege qabiletti etip daıarlaý, bilim men tárbıe mazmunynyń sapasyna tikeleı baılanysty ekenin alǵa tartady. «Elimizde jumys istep jatqan qosymsha bilim berý ortalyqtarynyń arasynda kásibı básekelestik qalyptaspaǵan, júzden asa bala qabyldap alǵan ortalyqtarda balanyń bilim sapasyna nazar aýdaryp jatqan eshkim joq» degen oıyn ashyq jetkizdi. Mysaly, byltyr ózi basshylyq etken «Bilim jáne jańa ınnovasııalyq ortalyǵyna» robottehnıka boıynsha 35 bala qabyldanǵan. «Biz balalardy oqytyp qana qoımaı, respýblıkalyq, halyqaralyq chempıonattarǵa alyp shyqtyq. Mamandarymyzdyń qoldaýymen oqýshylar robottehnıkadan tyń jobalaryn usyndy» deıdi ortalyq basshysy.
Chempıonat ǵylym, tehnologııa, ınjenerııa jáne matematıka (STEM) salasyndaǵy daǵdylardy damytýdy, atalǵan salalarda shet memleketter komandalarymen tájirıbe almasý, sonymen birge halyqaralyq baılanystar men jastar arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtýdy kózdeıdi. Bul chempıonatqa elimizdiń barlyq aımaǵy men birqatar shet memleketterden 30-40 komanda, ıaǵnı 250-den astam mektep oqýshysy qatysyp, jas sanaty boıynsha birinshilik úshin saıysqa tústi.
Ortalyq mamandary mundaı sharalardyń robottehnıka salasyndaǵy biregeı tájirıbe almasýǵa jáne oqýshylardy shabyttandyratyn alań ekenin aıtady. Saıysqa qatysatyn jas zerdeliler óz sheberlikterin kórsetip, jańa tehnologııalardyń bolashaqtaǵy kóshbasshysy bolýyna múmkindik alady. Jetistikke jetýde olardyń ınnovasııalyq sheshimderi men komandada tıimdi jumys isteý qabileti mańyzdy ról atqardy. Mundaı jarystar shyǵarmashylyq jáne analıtıkalyq daǵdylaryn shyńdaıdy ári oqýshylardyń robottehnıka boıynsha halyqaralyq týrnırdegi jetistigi barlyq qatysýshy úshin zor maqtanysh. Eger de elimizdegi ortalyqtar jumysy durys basqarylatyn bolsa, olardyń nátıjesi de keremet bolatyny anyq.
– Qosymsha bilim berý ortalyqtaryn halyqaralyq baıqaýlar men olımpıadalarǵa shyǵarý deńgeıine qaraı baǵalaı otyryp, qarajatty bala sanyna berý kezinde osy kórsetkishke basty nazar aýdarý qajet. Tapsyrys berýshi memleket bolsa, oryndaýshydan, ıaǵnı kásipkerlerden nátıje talap etilgeni jón. Mysaly, robottehnıka ortalyqtarynda jabdyqtar da qymbatqa túsetini belgili. Balalaryn aqy tólep oqytyp jatqan ata-analar da bar. Biraq qosymsha bilim berý kezinde balany ata-anasy aqsha tólegen, ne bolmasa, memleket aqshasyn tólegen dep ekige jaryp bilim bere almaımyz. Mysaly, memleket tarapynan bir balaǵa ǵylymı-tehnıkalyq baǵyt boıynsha 17 myń tólenedi. Bul árıne, óte az. Alaıda búginde aqyly qosymsha bilim berý ortalyqtaryn ashyp alyp, bıznes maqsatynda iske asyryp otyra berý, balanyń bolashaǵyna qııanat jasaýmen birdeı. Sol úshin qosymsha bilim berý ortalyqtaryna «bir jylda qandaı nátıje bere alasyń, oqýshylardy qabiletine qaraı belgili bir sala boıynsha aýdandyq, respýblıkalyq, halyqaralyq olımpıadalarǵa shyǵarasyń» degendeı talap qoıylý kerek. Eger de jaqsy nátıje shyqpaıtyn bolsa, onda qosymsha oqý ortalyqtaryna memleketten qarjy bólýdiń qajet shamaly. Al bilim basqarmalarynda qosymsha bilim berý ortalyqtarynyń jumysyna qatysty statıstıka jasaý júıesin jolǵa qoıý arqyly sapany baqylaýǵa bolady. Ortalyq ashý balanyń bos ýaqytyn tıimdi paıdalanýǵa emes, qabiletin ashýmen qatar jańa zamanǵa beıim, eńbeksúıgish, bilimge qushtar azamat etip shyǵarýǵa baǵyttalýǵa tıis. Sońǵy kezde robottehnıkaǵa balalardyń qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Onyń respýblıkalyq, halyqaralyq jarystardyń nátıjesinen kórip júrmiz. Oqýshylardyń bul baǵyttaǵy talaby qýantady. Mine, osy rette jaratylystaný jáne de gýmanıtarlyq pánderin oqytatyn qosymsha bilim berý ortalyqtary da osyndaı joǵary nátıjege jetýge talpynýǵa tıis, – deıdi J.Smanqulova.
Oqý-aǵartý mınıstrligi qosymsha bilim berý júıesin damytýda keshendi jumystardy qolǵa alyp, balalardy saýyqtyrý, olardyń shyǵarmashylyq, zııatkerlik áleýetin damytý jónindegi 2024–2026 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy sheńberinde keler jylǵa deıin aýyldyq mektepterde de mektepten tys qosymsha bilim berý uıymdarynyń 1 myń komıýnıtı-ortalyqtaryn ashpaqshy. Al elimizde 2027 jylǵa deıin 100 qosymsha bilim berý ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr.
Biraq osyndaı qarqyndy jumystarǵa qaramastan, elimizdegi qosymsha bilim berý ortalyqtarynyń jumysy syn kótermeıdi. Mamandar pikirinshe, qosymsha bilim berý ortalyqtarynyń birqatary óziniń kásibı deńgeıine saı emes. Al balalardyń talabyn, talantyn ashýǵa tyrysyp jatqan ortalyqtar osy qoıý shańnyń ishinde qalyp qoıyp otyr. Sondyqtan qosymsha bilim berý ortalyqtarynyń baǵdarlamasyn kúsheıtýmen qatar, reıtıngin anyqtaýda ashyqtyq qajet.
ALMATY