Halyq tarapynan onlaın qarjylyq qyzmetterge suranys artyp jatqandyqtan, bankter sıfrlyq platformalarǵa ınvestısııa salýǵa májbúr. Sarapshylardyń aıtýynsha, aldaǵy úsh jylda otandyq bankterdiń IT-ge jumsaıtyn aqshasy qazirgi 8-10%-dan 15-17%-ǵa deıin kóbeımek. Bul týraly «Standard & Poor's» (S&P) agenttiginiń Ortalyq Azııa men Kavkazdaǵy bólshek bankıngtiń sıfrlandyrylýyna qatysty sholýynda jazylǵan.
«S&P» sarapshylarynyń pikirinshe, tehnıkalyq bilimi bar adamdar kóbeıgendikten, bankterge sıfrlyq tehnologııalardy tezirek engizý, ónimi men qyzmetin únemi jetildirip otyrý óte mańyzdy. Bul tizbekte sıfrlyq kóshbasshylar naryqtaǵy óz pozısııasyn nyǵaıtyp jatsa, keıbiri kósh sońynda qalyp jatyr. Mysaly, Ortalyq Azııa men Kavkaz elderinde uıaly baılanys pen ınternetti paıdalanýshylar sany arasyndaǵy alshaqtyq aıtarlyqtaı qysqarǵan. Sáıkesinshe, sıfrlyq qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylar sany ósken.
– Bolashaqta azamattar naqty bir bankti tańdamaı, birneshe qarjy uıymynyń qyzmetin birden paıdalanýy múmkin. Sonymen qatar bankterdiń aqparattyq tehnologııaǵa jumsaıtyn shyǵyny 15-17%-ǵa deıin ósýi yqtımal. Qazaqstanda kartochka tranzaksııalarynyń shamamen 64%-y Almaty, Astana, Shymkent qalalaryna tıesili bolǵanymen, bul qalalarda eńbekke jaramdy halyqtyń tórtten bir bóligi ǵana turady. Qalalyq turǵyndardyń kóbi kúndelikti jańa qarjy tehnologııalaryn qoldanýǵa daıyn. Halyqtyń shamamen 88%-y tehnologııalardy jaqsy meńgergen, qolma-qol tólemderdiń ornyna bank kartasy, ınternet, mobıldi bankıng qyzmetterin paıdalanady. Bul top bólshek bankıng qyzmetterin tutynýshylardyń negizgi bóligimen tyǵyz baılanysty, – dedi sarapshylar.
«Tamasha ınvestısııalyq múmkindikter» ámbebap modeli men jasampaz platformalardyń básin bıiktetý bank salasynyń tasyn órge domalatpaq. Osy turǵydan alǵanda, agenttik bizdiń eldiń bankteri sıfrlandyrýǵa jiti mán beredi dep baǵamdaıdy. Sebebi bank sektory basqa salalarǵa qaraǵanda jańa tehnologııalardy jyldam ıgerip jatyr. Oǵan qosa, elimizde bilikti IT-mamandary kóp. Sonymen qatar sıfrlandyrýǵa ınternet jyldamdyǵy men onyń keń taralýy da oń áser etip otyr.
– Keıingi on jylda Qazaqstannyń bank sektory, ásirese iri oıynshylar, sıfrlandyrýǵa eleýli qarajat saldy. Bul – klıent suranysy. Alaıda sıfrlandyrýda syn-táýekelderdiń de baryn eskerý mańyzdy. Ol derekterdi qorǵaý, ınfraqurylymdy damytýǵa qosymsha ınvestısııa salýdy qajet etedi, – deıdi sarapshylar.
Demek, fıntehke ınvestısııa salý venchýrlyq kapıtaldyń turalaýy, naryqqa kirýdegi kedergiler túıtkilin sheshýi múmkin. Degenmen shamadan tys retteý jańa qatysýshylardyń naryqqa kirýi men jańa bıznes modelderdiń damýyn shekteıtinin de umytpaý kerek. «Halyk» pen «Kaspi» bankteriniń ústemdik etýi – jeke bankterge artyqshylyq bolǵanymen, fınteh-kompanııalarǵa kedergi bolýy yqtımal. Agenttik osy oıda aıta otyryp, bul bankterge básekeles bolý qıynǵa soǵady deıdi. Sebebi bank júıesiniń jıyntyq aktıvterindegi 10 iri banktiń úlesi shamamen 88%-dy quraıdy.
– Bankter jańa tehnologııalarǵa tez beıimdelip keledi. Mundaı tehnologııalardy alǵash engize bastaǵan uıymdar retinde olardyń aıqyn artyqshylyǵy men naryqtaǵy óz pozısııasyn nyǵaıtý áleýeti bar. Qazir olar ózderiniń tólem ınfraqurylymyn jetildirip, tehnologııalyq baǵdarlanǵan ekojúıeni qurý joldaryn izdeı bastady, – delingen zertteýde.
Jetekshi bankter onlaın bankıng pen mobıldi tólem qyzmetterin únemi jańartyp, klıentterge yńǵaıly sheshimder usynýǵa tyrysatynyn kózimiz kórip júr. Sıfrlyq sheshimder tek iri qalalarda emes, shalǵaı aýdandarǵa da qarjylyq qyzmetterdiń jetýine jol ashty. Bul aýyl sharýashylyǵy men shaǵyn bızneske qoldaý kórsetip, el ekonomıkasynyń ártúrli sektoryn biriktirýge kómektesti. Biraq bir qyzyǵy, «S&P» agenttigi qazaq jastaryn aldyńǵy býynǵa qaraǵanda sıfrlyq sheshimderge batyl, ashyq dep baǵalaǵan. Degenmen el turǵyndarynyń 75%-nyń tabysy ortasha eseppen alǵanda 237 myń teńgeden aspaıtynyn alǵa tartyp, bul bank qyzmetterin paıdalaný, sıfrlyq ınnovasııalarǵa umtylý úderisin shekteıdi deıdi. Árıne, ýrbanızasııa, áleýmettik jaǵdaı bank sektoryndaǵy klıentterdiń sıfrlyq ınnovasııaǵa degen qajettiligine áser etpeı qoımasy anyq.
– Naryqtaǵy básekelestik qysymynyń kúsheıýi men shyǵyndardyń artýy da basty táýekel faktorlaryna aınalyp otyr. Mysaly, mindetti saqtandyrýdaǵy tólemderdiń ósýi marjanyń tómendeýi men qarjylyq kórsetkishterdiń nasharlaýyna ákelýi múmkin. Qanshama qaýipke qaramastan, elimizdiń saqtandyrý sektorynyń ósýine eleýli múmkindikter bar. Al saqtandyrý ónimderin sıfrlandyrý men onlaın saqtandyrý polıstaryn satý, talaptardy retteýdi avtomattandyrý tipti mańyzdy. Jańa tehnologııalardy engizý operasııalyq tıimdilikti arttyrýǵa qosymsha múmkindikter beredi. Bul ınnovasııalardy óz qyzmetine engize alǵan kompanııalar naryqtaǵy pozısııasyn nyǵaıtyp, klıentterge qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartady, – deıdi «Economy.kz» sarapshysy Sultan Ýálıhanov.
Bas banktiń deregine súıensek, bıylǵy barlyq qarjylyq operasııanyń 90%-y ınternet pen mobıldi bankıng arqyly júzege asyrylǵan. Biraz ýaqyt buryn Ulttyq bank qarjy naryǵynyń sıfrlyq úderiske daıyndyǵyn anyqtaý maqsatynda saýalnama júrgizgen edi. Oǵan 94 qatysýshy – ekinshi deńgeıli bankter, mıkroqarjy uıymdary, saqtandyrý uıymdary, baǵaly qaǵazdar naryǵynyń qatysýshylary jáne AHQO rezıdentteri qatysty. Nátıjesi agenttik baǵamdaǵan pikirlerge saıady. Bıyl bank respondentteriniń 45%-y JI tehnologııasynyń áleýetin paıdalanýǵa qulyqty. Qazir qarjy naryǵyna qatysýshylardyń 31%-y óz qyzmetinde JI-di belgili bir dárejede paıdalanady.