Tórtkúl dúnıedegi túrli qaqtyǵystar otandyq Qarýly kúshter jasaǵynyń saqadaı saı bolýyn talap etedi. Biraq el qaýipsizdiginde enjarlyq tanytyp, áskerden qashyp, shaqyrý qaǵazyn elemeı júrgen azamattar bar. BAQ betterindegi myna bir derekke súıensek, bıylǵy kóktemgi naýqannyń ózinde 20 myńǵa jýyq jas áskerge barýdan bas tartqan. Áste buǵan sebep te joq emes.
Qazaqstannyń 18 ben 27 jas aralyǵyndaǵy kez kelgen azamaty Otan aldyndaǵy áskerı boryshyn óteýge mindetti. Bastysy – jigitterdiń densaýlyǵy jaqsy bolýǵa tıis. Osy qaǵıdaǵa sáıkes respýblıka boıynsha 700 myńnan asa adam esepke alynǵan. Desek te, bıyl tek 40 myń jaspen Qarýly kúshter, Ulttyq ulan, Shekara qyzmeti, Tótenshe jaǵdaılar jáne Memlekettik kúzet qyzmeti qurylymdary qataryn tolyqtyrý mindeti tur.
Qazir elimizde kúzgi áskerge shaqyrý naýqany júrip jatyr. Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes, bul jeltoqsan aıynyń aıaǵyna deıin jalǵasady. Eki aıǵa jetpeıtin ýaqyt qaldy. Josparlanǵan jasaq quramyna jetkize almaıtyn syńaıly. Jastar da áskerı bıletke ıe bolýǵa asyqpaı tur. Basym bóligi sol jerdegi jaǵdaıdan úreılenedi. Oqtyn-oqtyn medıaǵa jarııalanatyn sarbazdar týraly jaısyz habarlar ata-analardy da ábden úrkitip qoıdy.
Endi she, beıbit zamanda áskerdegi balasynyń daýsynan úreıdi sezip, suraǵanyn bergen olardyń artynsha tabytyn qushaqtap qalýy kimdi bolmasyn beıjaı qaldyrmaıdy. Internetti kezgen myna bir statıstıka da kóńilge bitken jaranyń aýzyn tyrnap tur. Qazaqstanda keıingi úsh jylda 270 áskerı qyzmetker qaza bolǵan. Al Bas áskerı prokýratýra keıingi tórt jyl ishinde áskerde 90-ǵa jýyq sýısıd faktisi tirkelgenin málimdegen.
Áskerde álimjettik bary da belgili. 29 qazanda ǵana Jetisý oblysy Saryózek aýlyndaǵy 29108 áskerı bóliminde 19 jastaǵy sarbazdy uryp-soǵyp, ólimine sebep bolǵan leıtenant «Bılikti asyra paıdalaný» babymen 7 jylǵa sottalǵan-dy. Qonaev qalasyndaǵy 5571 áskerı bóliminde ajal qushqan Almas Shahımov pen Arsen Ishanovtyń áskerge saý ketip, tósekke tańylǵan Erbaıan Muhtardyń da oqıǵasy el esinde. Qıyny sol – olardy áskerge kósheden ustap áketken. Qorǵanys mınıstrliginiń taıaýdaǵy brıfınginde bul ádis endi qoldanylmaıtynyn málimdegen. Biraq joǵaryda keltirilgen faktiler áý bastan zorlyq kórinisi baryn ańǵartady.
Qosh, ekinshi tarapty da tarazyǵa salyp kórdik. Biraq memleket tarapynan jastardy áskerge úgitteý, jigerlendirý sharalary joqtyń qasy deýge bolady. Bul másele tóńireginde osy aptada Májilis minberinde depýtat Aıgúl Quspan baıandama jasaǵan. Ol áriptesterimen birlese elimizdegi áskerı-patrıottyq tárbıeni jetildirýge baǵyttalǵan zań jobasyn ázirlegenin jetkizdi.
«Zań jobasy «Áskerı qyzmet týraly» zańyn «áskerı-patrıottyq tárbıe», «áskerı-patrıottyq tárbıe júıesi» termınderiniń mazmunyn zańnamalyq turǵydan aıqyndaıtyn jańa bappen tolyqtyrady. Sonymen qatar osy norma respýblıkalyq jáne óńirlik deńgeılerde Áskerı-patrıottyq tárbıe jónindegi úılestirý keńesterin qurýdy kózdeıdi. Keńes áskerı-patrıottyq tárbıeni damytý boıynsha usynystar ázirleıdi, barlyq múddeli memlekettik organdar men uıymdardyń jáne qoǵamdyq birlestikterdiń kúsh-jigeri men múmkindikterin biriktiredi, jastardyń boıynda Qazaqstan armııasynyń jaǵymdy beınesin qalyptastyrý úshin kórkem jáne derekti fılmder jasaý, mýzyka jáne ádebı shyǵarmalar týdyrý, baspa ónimderin shyǵarý, telearnalarda áskerler týraly sıkldy habarlar júrgizý jáne áleýmettik jelilerde shynaıy aqparat berýge atsalysady», dedi A.Quspan.
Onyń ústine eldegi áskerı júıe áli kúnge deıin keńes dáýirindegi standarttarmen jumys isteıdi. Sondyqtan túbegeıli reforma kerek.
Aıtpaqshy, epetition.kz saıtynda 10 qyrkúıekte áskerge shaqyrý jasyn 18-den 20-ǵa ózgertý týraly petısııa jarııalanǵan. Qujat avtorlary bul bastamada ózindik sebepterin de keltirgen.
«Psıhologııalyq jáne fızıkalyq turǵyda jetilý, bilimin jalǵastyrý, áskerden qashý men quqyq buzýshylyq deńgeıin tómendetý, áskerı daıyndyq sapasyn jaqsartý. Psıhologııalyq zertteýler boıynsha jasy eseıgen kezde áskerge baratyn jastardyń áskerden qashý deńgeıi azaıady. Máselen, Shvesııa, Germanııa, Shveısarııa men Aýstrııada áskerge 19-20 jastan bastap shaqyrylady. Áskerge shaqyrý jasyn 20 jasqa deıin kóterý áskerı qyzmettiń tıimdiligin arttyryp, jas azamattardyń múddesin qorǵap, Qazaqstannyń qorǵanys júıesinde oń ózgerister ákeletinine senimdimiz», delingen qujatta.
Alaıda Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi petısııany 7 qazanda qaıtarǵan. Sebep – Ákimshilik rásimdik-prosestik kodekske sáıkes petısııanyń máni qorǵanys máseleleri bola almaıdy, ıaǵnı Qazaqstan zańnamasyna sáıkes kelmeıdi dep kórsetilgen.
Túıinge bir derek: Merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrylýdan bas tartqany úshin azamattarǵa zańnamada qylmystyq jáne ákimshilik jaýapkershilik kózdelgen.