Ekonomıkaǵa serpin bergen jobalar

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń óńirdegi kósh­peli brıfınginde oblys ákimi Nurlybek Nálibaev barlyq negizgi makroekonomıkalyq kór­setkish boıynsha qazir oblys respýblıkada birinshi orynda turǵanyn atap ótti.  Qurylys, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip óndirisi men óńdeý ónerkásibinde aıtarlyqtaı ósim bar.  

Bıýdjet molaıyp, múmkindik keńeıdi

On aıda osy jylǵa jospar­lanǵan 517 mlrd 500 mln teńge ınvestısııanyń 478 mlrd 300 mln teńgesi oryndaldy. Osydan eki jarym jyl buryn oblys bıýdjeti 364 mlrd teńge bolsa, qazir 744 mlrd teńgeden asyp tur.  Onyń 55,4 paıyzy áleýmettik salaǵa baǵyttalyp otyr.

Munaı kenishterindegi qordyń sarqylýynan 10 jyl boıy tómendeý tendensııasyn kórsetip kelgen ónerkásip óndirisi kólemi keıingi jyldary oń dınamıkaǵa shyqty.  Bul ósim óńdeý ónerkásibi esebinen qalyptasyp otyr. О́ńdeý óner­kásibi boıynsha 2022 jyly res­pýblıkada 11-orynda turǵan óńir byltyrdan bastap aımaqtar arasynda kósh bastady.

Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»

Degenmen munaı óndirisiniń oblys ekonomıkasyndaǵy úlesi áli de joǵary.  Sondyqtan da óńirde geologııalyq zertteý júr­gizýge den qoıylyp otyr. Aral shógindi basseıniniń «Shyǵys» jáne «Batys» ýchaskelerindegi geolo­gııalyq zerdeleý jumys­tary osy jyldyń sońynda aıaqtalady. 

Bıyl respýblıkalyq bıýdjetten Syrdarııa basseıinin zertteý jumystary bastalady. «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń bastamasymen «Torǵaı paleozoı» ken ornynda tereńdigi 5 myń 500 metr bolatyn uńǵyma burǵylaý bastalyp, qazir shamamen 3 myń 820 metrge jetti. «Saýts Oıl» kompanııa­sy «Qumkól» ken ornyndaǵy taqtatas munaıyn tyń tásilmen óndirý jobasyn bastady. 

Kásipkerlik úlesi artady

«Osydan 2 jyl buryn kásip­kerliktiń ekonomıkadaǵy úlesi 19,1, al byltyr 19,9 paıyz boldy. Sońǵy 2 jylda kásipkerlikti qar­­­jylaı qoldaýǵa túrli qar­jy kóz­derinen 127 mlrd 500 mln teńge jum­salyp, 12 myń 400 jo­ba júzege asyryldy. Onyń 25 mlrd 100 mln teńgesi memle­ket­­tik baǵdarlamalar aıasynda bó­linip otyr. Bıyl bar­lyq qar­jy kózderinen 63 mlrd 523 mln teńgege 3 myń 761 jobany qar­jy­lan­dyryp, kásipkerliktiń ekono­­mı­kadaǵy úlesin 21 paıyzǵa jet­ki­zemiz», dedi N.Nálibaev.

Memleket basshysy bastamasymen qolǵa alynǵan «Aýyl amanaty» boıynsha byltyr 3 mlrd teńgege 406 joba júzege asyp, 713 jańa jumys orny ashylǵan. Baǵdarlamanyń tıimdiligine kózi jetken aýyldaǵylar is aıasyn keńeıtip, bıyl «Aýyl amanaty» aıasynda 4 mlrd 600 mln teńgege 575 joba qolǵa alynypty. Bul baǵytta agrobıznes ókilderiniń úlesi kóp. 

Jumyssyz jastar azaıdy

Bıylǵy 10 aıda 30 myńǵa jýyq turǵyn jumyspen qamtyl­dy. Olardyń ishinde turaqty ju­mys­qa ornalasqany – 11 973 azamat. Osydan 2 jyl buryn jas­tar arasyndaǵy jumyssyzdyq kórsetkishi 4% bolsa, qazir 3,5 paıyzǵa tústi. Aımaqtyń eńbek naryǵyna qajetti kadrlar daıarlaý úshin Mamandyqtar atlasyn ázir­lep, aýyl sharýashylyǵy, qyz­met kórsetý, taý-ken, tehnıka­lyq-tehnologııalyq, IT salasyna qa­jetti kadrlar daıarlaýǵa den qo­ıylyp otyr. IT demekshi, Qazaq­stan men Ońtústik Koreıa yn­ty­maq­tastyǵy aıasynda bıyl Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnı­ver­sıtetinde elimizdegi alǵash­qy ja­sandy ıntellekt ınstıtýty ashyl­ǵany da aıta qalarlyqtaı jańa­lyq bolyp otyr. Bolashaq kıber­qa­ýipsizdik, ınformatıka jáne aq­pa­rattyq júıeler ma­man­­dary Seýl Ulttyq Ǵylym jáne teh­­no­l­ogııalar ýnıversıteti ázir­le­gen baǵ­darlamalar boıynsha oqytylady.

Únem shyǵynnan saqtaıdy

Oblys ákimi aımaqtyń aýyl sha­rýa­shylyǵy salasyna keıin­gi eki jylda 20 mlrd 300 mln teń­ge­den asa ınvestısııa tartylǵanyn atap ótti. Bıylǵy 10 aı ishinde negizgi kapıtalǵa 12 mlrd 200 mln teńge ınvestısııa salynǵan.

«Bıyl 189 myń 449 gektarǵa aýyl sharýashylyǵy daqyldary egilip, jaýyn-shashynǵa uryn­baı jınap aldyq. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes óndiriste sýdy únemdeıtin tehnologııalar qoldanǵan alqap kólemin bıyl ótken jylmen salystyrǵanda bes esege arttyryp, 4 myń 400 gektarǵa jet­kizip otyrmyz. Osydan 2 jyl buryn aımaq dıqandarynyń aldynda kúrish alqabyn 64 myń gektarǵa azaıtý mindeti turǵanyn bilesizder. Sý tapshylyǵynyń zardabyn azaıtýdaǵy bul amal­dyń aqyry kúrishten bosaǵan jerlerdiń tuzdanýyna ákelip soqtyratyn edi. Sondyqtan da biz alqapty qysqartýdyń ornyna oǵan ketetin shyǵyn­dar­dy azaıtýǵa qam jasadyq. Osylaısha, keıingi jyldary dıqandarymyz 55 myń gektar kúrishtik alqapty lazermen tegistedi. Osy arqyly sýdy únemdi jumsap, ónimdilikti 30 paıyzǵa arttyrýǵa qol jetkizdik», dedi oblys ákimi.

Qurylysta da qarqyn bar

Táýelsiz elimizdiń tarıhynda tuńǵysh ret jeke ınvestordyń esebinen halyqaralyq talaptarǵa saı keletin áýejaı jaqynda Qyzylordada qoldanysqa berildi. «Bolat О́temuratov qorynyń» qarjysy esebinen 16 mlrd 600 mln teńgege salynǵan áýejaıdyń ınfraqurylymy úshin jergilikti bıýdjetten 4,3 mlrd teńge bólinip, sý, káriz, elektr jáne baılanys-ınternet jelileri tartylyp, bý qazandyǵy salynǵan. Erekshe arhıtektýralyq úlgide boı kótergen termınaldyń jalpy aýmaǵy 7 500 sharshy metr. Munda saǵatyna 250 jolaýshyǵa qyzmet kórsetiledi. Jańadan elý jumys orny ashylǵan nysanda 210 qyzmetker jumys isteıdi.

Elimiz táýelsizdik alǵaly beri respýblıkada salynyp jat­qan jylý elektr óndiretin alǵash­qy nysan da Qyzylordadan boı kóterip keledi. Syr eliniń ınfra­qurylymdyq damýyna úles qosyp otyrǵan «Aksa Enerdjı» túrik kompanııasy ınvestısııa salǵan qurylys qarqyndy júrip jatyr. Jalpy, 215 mlrd teńge bolatyn joba iske qosylǵanda 240 MVt elektr qýatyn, saǵatyna 277 Gkal jylý berip, óńirdegi tapshylyqty azaıta túsedi.

Bıyl aımaqtaǵy jol qury­lysyn damytýǵa 44 mlrd 703 mln teńge bólinip, 300 shaqyrymnan asa jol jóndeýden ótip jatyr. Osynyń arqasynda jaqsy joldar úlesi 92 paıyzdan asady. «Qyzylorda – Jezqazǵan» avtomobıl jolyn qaıta jań­ǵyrtý baǵytynda bıyl 140 shaqyrymyna rekonstrýksııalaý jumystary aıaqtaldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes Qyzylorda qalasynan Aqtóbe oblysynyń shekarasyna deıingi 566 shaqyrym joldy 1-sanatqa aýystyrý bo­ıynsha «QazAvtoJol» aksıo­nerlik qoǵamy jobalyq-sme­ta­lyq qujattamasy ázirlený ústinde.

Eki jylda – 4 myń páter

Keıingi 2 jylda turǵyndarǵa 4 myńǵa jýyq páter tabystalyp, 17 myń adamnyń baspana máselesi sheshimin tapty. Bıyl bıýdjetten turǵyn úı qurylysyna jáne jeke salýshylardan daıyn páterler satyp alýǵa 39 mlrd 100 mln teńge qaralyp, jyl qorytyndysymen 2 500-ge jýyq baspana paıdalanýǵa beriledi.

Mektepterdegi oryn tapshy­lyǵyn retteýdiń bir joly – bilim oshaǵy janynan qosymsha qurylys salý. Bıyl oblysta jańadan 3 mektep, beseýiniń janynan qosymsha qurylys salynyp, qoldanysqa berildi. Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda óńirde 21 mektep salynady. Olardyń 900 oqýshyǵa arnalǵan alǵashqysy jaqynda oblys ortalyǵynan ashyldy.

Jalpy, óńir damýyna kompanııalar da úlken úles qosyp otyr. Bıyl «QazGermunaı» kom­panııasynyń demeýshiligimen Qyzylorda qalasynda 350 oryn­dyq Oqýshylar saraıy salyndy. «Saýts Oıl» kompanııasy 4 mlrd 800 mln teńge qarjy bólip, mýzy­kalyq kolledj qurylysy júrip jatyr.  

Baspasóz máslıhatynda aımaq basshysyna BAQ ókilderi qoıǵan saýaldyń biri bilim berý salasynda bıýdjet qarjysynyń tıimdi jumsalýyna qatysty boldy.

«Memlekettiń ár teńgesi ıgi­likke jumsalýy kerek. О́kinish­tisi, olaı bolmaı tur. Mem­leket qoldaýymen ashylǵan arts­port úıirmelerinde sol baıaǵy bala sanyn qosyp jazyp, artyq qarjy qymqyryp qalý etek alǵan. Mysaly, jeldetkishi joq aıadaı ǵana bir bólmede 2-3 úıirme jumys jasaıdy degenge kim senedi? Tıisti basqarmalar qur­ǵan monıtorıngtik top Syr­darııa aýdanynda ashylǵan úıir­mege Jańaqorǵan aýdanynan oqý­shy kelip qatysady degen qı­syn­syz ótirikti de anyqtady. Osyn­­daı tekserýdiń arqasyn­da 1 jyldyń ózinde artsport­tan 3 mlrd 800 mln teńge únemde­dik. Monıtorıng arqasynda osy ýaqyt aralyǵynda jalpy jeke­menshik balabaqshalardan únemdel­gen qarjy 8 mlrd teńgege jýyq­tap otyr. Ol qarjy eshqaıda ketken joq, eldiń ıgiligine jarap jatyr», dedi oblys ákimi.

Jýrnalıster tarapynan egistik jer, «Qaısar» fýtbol klýbyndaǵy jalaqy qaryzy, áleýmettik gaz, bilim men tárbıege qatysty qoıylǵan saýaldarǵa aımaq basshysy ashyq jaýap berdi.

Qyzylorda