Parlamentaralyq baılanystyń baıypty joly

Elimizdegi 17 oblystyń 8-i Reseı ólkelerimen shekaralasady. Bul – eki el arasynda barlyq salada yntymaqtastyq ornatýǵa berik negiz. Solaı bolyp ta keledi. Keńes odaǵy qulaǵannan keıin 1992 jyly eki memleket óz­ara dıplomatııalyq baılanysty jolǵa qoıǵaly beri jan-jaq­ty barys-kelis pen alys-be­ris jan­dandy. Sondaı mańyz­dy qa­rym-qatynastyń biri – parlamentaralyq yntymaqtas­tyq.­

2012 jyldan beri Qazaqstan men Reseı parlamentteri arasynda eki komıssııa jumys isteıdi. Onyń biri 2012 jyldyń 27 naýryzynda qu­ryl­ǵan QR Parlament Senaty men RF Federaldyq Jınalysy Federasııa Keńesiniń Ynty­maq­tas­tyq jónindegi komıssııasy bolsa, ekinshisi – sol jyl­dyń 25 sáýirinde ómirge kelgen QR Par­lament Májilisi men RF Mem­lekettik dýmasy arasyndaǵy yn­tymaq­tastyq jónindegi palata­ara­lyq parlamenttik komıssııa­sy.

Taraptardyń ózara is-áreket­tes­tigin uıymdastyrý men úı­les­tirý maqsatynda qurylǵan bi­rinshi komıssııa qazaqstandyq jáne reseılik eki bólikten tura­dy, olardy teń tóraǵalar bas­­qa­rady. Onyń otyrystary jy­lyna eki ret Qazaqstan men Reseı aýmaqtarynda ótip keledi.

Al QR Parlament Májilisi men RF Memlekettik dýmasy ara­syndaǵy ynty­maq­tastyq jónindegi palata­ara­lyq parlamenttik ko­mıs­­sııa­synyń osyǵan deıin 11 oty­rysy ótken. Sońǵysy bıyl maýsym aıynda uzaq ýaqytqa sozylǵan úzilisten keıin Astana qalasynda uıymdastyrylyp, tıimdi áriptestik qaıta jandan­ǵanyn aıta ketý kerek. Komıssııa quramynda Májilistiń –  20, RF Memlekettik dýmasynyń 17 depýtaty bar.

Bıylǵy on birinshi basqosýda Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov Reseı Qazaqstannyń senimdi odaq­tasy jáne strategııalyq serik­tesi ekenin kezekti márte atap: «Jyl ótken saıyn qarym-qatynasymyz tek nyǵaıyp keledi. Buǵan kóshbas­shylarymyz Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtınniń arqasyn­da qol jet­kizdik. Memleket bas­shy­lary ózara áriptestikti damýdyń jańa deńgeıine kóterdi. Qazaqstanda halyqtarymyzdyń san­­ǵasyrlyq dostyǵy erekshe baǵa­lanady», dedi.

Májilis spıkeri Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy tatý kórshilik jyldarynda dostyq pen senimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan berik shart­tyq baza qalyptasqanyn atap ótti. Sondaı-aq elderimizdi álemdegi eń uzyn shekara baılanystyratynyn aıtyp, byltyr ózara saýda kólemi aıtarlyqtaı óskenine, taýar aınalymynyń shamamen 70 paıyzy óńiraralyq jáne shekara mańy saýdasyna tıesili ekenine nazar aýdardy. Oǵan eki elden myńdaǵan kompanııa men mıllıondaǵan adam tartylǵan.

«Ekijaqty qaty­nasty da­my­­týda par­la­mentaralyq ynty­­maqtastyq mańyzdy ról atqa­­ra­dy. Biz túrli alańdarda jıi kezdesemiz, pikir almasamyz. Ár basqosýymyz jańa ıdeıalar men bastamalarǵa toly. Kóptegen ózekti másele boıynsha árdaıym ortaq sheshimge keletinimiz qýan­tady. Uzaq ýaqyttan keıin ko­mıs­sııamyzdyń jumysyn qaı­ta jandandyrǵanymyz da – bir­lesip jumys isteýge yntalyly­ǵy­myzdyń aıǵaǵy», dedi E.Qoshanov.

RF Memlekettik dýmasy tóra­ǵa­­­­sy­nyń birinshi oryn­­ba­sary Aleksandr Jýkov par­­la­ment­aralyq yntymaqtastyq­tyń áleýeti zor eke­nin aıta kele: «El­derimizdiń kóshbas­shylary parlamentter aldyna saýda-ekonomıka, ınvestısııa salasyndaǵy, ǵylymı-tehnıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ynty­maqtastyqty damytý mindetin qoıdy. Biz prezıdentterimizdiń ýaǵ­dalastyqtarynyń iske asyrylýyn zańnamalyq turǵydan qam­­ta­masyz etýimiz qajet. Parla­­ment­tik ólshemdegi ózara is-áre­kettiń tıimdiligin arttyrý, azamattarymyzdy tolǵandyratyn máselelerdi sheshý de óte ma­ńyzdy», degen edi.

Atalǵan komıssııanyń mú­shesi, Májilis depýtaty Pavel Ka­zansevtiń aıtýynsha, el Par­lamentinde ózge memleketterdegi áriptestermen syrtqy baılanys­tarǵa aıryqsha mańyz beriledi. Sonyń ishinde Májilis bul baǵyt­taǵy qyzmetin úsh deńgeı­de júrgizedi. Birinshisi – halyq­aralyq uıymdar janynan quryl­ǵan parlamentaralyq assam­bleıa­larǵa qatysý; ekinshisi – shetel parlamentterimen komıssııa­lar nemese keńester deńgeıinde baılanys ornatý; úshinshisi jáne keń taraǵan baılanys túri – shet­el parlamentterimen yntymaq­tastyq top­tary deńgeıinde qarym-qaty­nasty jolǵa qoıý.

«Reseı Federasııasynyń Mem­le­kettik dýmasymen arada komıssııa da jumys isteıdi, onyń jumys organy retindegi yntymaqtastyq toby da qurylǵan. Qazaqstan tarapynan komıssııanyń teń tóraǵasy – Májilis depýtaty Albert Raý. Reseı tarapynan Memlekettik dýma tóraǵasynyń orynbasary Aleksandr Jýkov. Kórip otyrǵanyńyzdaı, bizdiń reseılik áriptestermen ekijaqty jumys formaty men mártebesi óte joǵary», deıdi ol.

Májilis depýtatynyń aıtýyn­sha, komıssııa jumysy eki el pala­­talarynyń spıkerleri – Erlan Qoshanov pen Vıacheslav Volo­dınniń baqylaýynda jáne turaqty nazarynda.

«Bıyl biraz úzilisten keıin ko­mıssııa jumysy qaıta jandandy, naqtyraq aıtqanda, jalǵasyn tapty. Maýsym aıynda Astanada ótken otyrystyń kún tártibi mańyzdy da mazmundy boldy. Eki taraptyń depýtattary bul kezdesýdiń paıdaly ári nátı­jeli bolýy úshin jemisti jumys atqardy. Naqty sandarǵa júginsek, kún tártibine 7 bazalyq baǵyttan turatyn 25 másele qoıyldy. Bul Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy baılanystardyń keń kólemdi eke­nin kórsetýmen qatar, ýaqyttyń ózi aldymyzǵa qoıyp otyrǵan kúrdeli máse­lelerdi sheshýge eki taraptyń da bel sheshe kiriskenin aıǵaqtaıdy», deıdi P.Kazansev.

Parlamenttiń mindeti zań shyǵa­rý qyzmeti bolǵandyqtan, eki el par­lamentarııleri kezdesýinde basty talqylanatyn taqyryp ta, árıne, ózara tájirıbe almasý, sonyń ishinde ekonomıka, sıfrlyq quqyq, áleýmettik máselelerdi sheshý, klımattyq jaǵdaılar, volonterlik qyzmet, t.b. ózekti baǵyttarda birinde joqty ekinshisi úırenip, bilgenimen bólisý. Sonymen qatar energetıka, týrızm, mádenı-gýmanıtarlyq baǵyt, qorshaǵan ortany qorǵaý, shekaralyq ózenderdi tıimdi paıdalaný sekildi eki tarapqa ortaq máseleler qozǵaldy.

«Yntymaqtas­tyǵymyzdyń úl­­­ken baǵytynyń biri – kólik qatynasy jáne logıstıka. Bıyl kún tártibinde «Soltústik-Ońtústik» halyqaralyq kólik dá­lizin damytý, onyń shyǵys mar­shrýty­nyń áleýetin sınhrondy túrde ilge­riletý jónindegi Jol kartasy máselesi qaraldy. Sony­men qatar qazaqstandyq tasymaldaýshylar úshin Reseı-Belarýs shekarasyndaǵy kedergi­lerdi alyp tastaý sekildi túıt­kildi jaıttar talqylandy. Qazaq­stan-Reseı ynty­maqtas­ty­ǵyndaǵy mańyzdy oryndy ekeýara taýar­ aınalymyn ul­ǵaıtý men ózara saýda-sattyq jo­lyndaǵy kedergilerdi joıý alady. Bul baǵytta aldymyzda turǵan jumys kóp. Onyń kóbi jedel sheshýdi talap etedi. Sonyń ishinde eki eldiń orta jáne shaǵyn kásip ıeleriniń óz naryqtarymyzǵa enýine qolaıly jaǵdaı jasaýdy aıta alamyn», deıdi P.Kazansev.

Palataaralyq parlamenttik komıs­sııa múshesi, Májilis depýtaty Aıgúl Quspannyń aıtýynsha, qazaqstandyq jáne reseılik depýtattardyń bıylǵy basqosýy eki taraptyń bir-birin tolyq túsinetinin, kóterilgen kóp másele eki elge ortaq ári olardy sheshý máselesinde de birdeı ustanymda ekenin kórsetip bergen.

«Árıne, birlesken jumysy­myzda sheshimin kútken másele áli de kóp. Bul – qalypty jaǵdaı. О́ıt­keni barlyq salada qarym-qaty­nas or­nat­­qannan keıin túrli máse­le men kederginiń týyndamaı qoımaı­tyny belgili. Degenmen bizdiń prezıdentterimiz atap ótkendeı, aradaǵy tatý kórshilik turǵysynan sheshýge bolmaıtyn problema joq. Parlamentaralyq kezdesýlerdiń júıe­li túrde uıymdastyrylýy ar­qy­ly onyń bárin eńserýge ábden bolady», deıdi ol.

Májilis depýtaty Qazaqstan men Reseı parlamentteri ara­syn­daǵy turaqty baılanys­tar eń joǵary deńgeıde júrip jat­qa­nyn jetkizdi. Osy jyldyń ózinde birneshe irgeli kezdesý ótken. Máselen, naýryz aıyn­da Májilis tóraǵasy Erlan Qo­shanov Máskeý jáne Qazan qala­la­rynda bolyp, bizdiń dele­gasııa Reseı parlamentiniń eki palatasy ókilderimen de kezdesý ótkizdi. Al maýsym aıynda Memlekettik dýma spıkeri V.Volo­dın Almatyǵa kelip, UQShU Par­lamenttik assambleıasy­ oty­rysyna tóraǵalyq etkeni belgili.

«Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev shilde aıynda ǵana Sankt-Peter­borda ótken TMD Par­lament­­aralyq assambleıa­syna qatys­ty. Aldaǵy birer kún­­de taǵy da osyndaı jıyn bol­ǵaly jatyr. Mine, mundaı ózara saparlar men baılanystar qos memlekettiń qarym-qaty­na­sy eń joǵary deń­geılerde damyp­ jatqanyn kór­setedi», deıdi A.Quspan.

Osy oraıda syndarly qarym-qatynasqa syzat túsiretin keıbir keleńsiz jaıttardy da jaqsy bilemiz. Biraq kórshi memlekettiń bıligi birqatar reseılik depýtat­tyń aýmaqtyq tutastyq pen táýel­siz­digimizge nuqsan kel­tiretin pikir­leri RF-nyń resmı ustanymy emes ekenin málimdedi. Bul rette RF Memlekettik dý­masyndaǵy Dostyq tobynyń jetekshisi, depýtat Vıktor Selıverstov Qazaqstanmen syılas kórshilik qarym-qatynas ornatýdan asqan mańyzdy mindet joq ekenin tilge tıek etti.

«Keıbir áriptesterimniń pikir­­le­rine toqtalǵym keledi. Bul sózder Reseı qoǵamy men ısteb­­lısh­­mentiniń ustanymy emes. О́z­de­riniń jeke pikirleri. Qazaqstan – Reseımen saýda baılanysy kóle­mi jaǵynan besinshi orynda tur­ǵan memleket. Biz Qazaqstandy ózimizden alystatqymyz kelmeı­di, Qazaqstan da Reseıden jyraq­taýdy qalamaıdy. Biz eshkimniń úl­ken aǵasy ne kishi aǵasy emespiz, teń quqyly seriktespiz», degen edi.

Májilis depýtaty A.Quspan keıbir reseılik depýtattardyń sózderi popýlızm men ózine saıası kapıtal jınaýdyń eń qara­paıym ári soraqy túri ekenin aıtady.

«Biz mundaı jaıttardyń bá­rin eshqashan saıasılandyrmaýy­myz kerek. Eki el parlament tóraǵa­lary da mundaı keleńsizdik­terdi óz ishinde toqtatý týraly kelisken edi. Muny mem­lekettiń saıası usta­ny­my dep qaraýǵa bol­maıdy. Ár depýtat odaq­tas elge, óz eli­ne nuqsan kelti­retin sózder­den aýlaq bolýy kerek», dedi ol.

Búginde Reseı – bizdiń eń basty saıası jáne ekonomıkalyq odaq­tasymyzdyń biri. Táýelsizdik alǵa­ly beri eki el arasynda 300-den asa qu­jatqa qol qoıylǵan. Olar­­dyń eń bastylary – 1992 jylǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasyndaǵy Dostyq, yntymaqtastyq jáne ózara kómek týraly shart jáne 2013 jylǵy HHI ǵasyrdaǵy tatý kór­shilik jáne odaqtastyq týraly shart. A.Quspannyń aıtýynsha, osy jáne ózge de 300-den asa birlesken qujat eki memlekettiń tatýlyǵy men yntymaǵyn nyǵaı­tatyn berik negiz.

«Bizde barlyq deńgeıde qa­rym-qatynas jolǵa qoıylǵan. Prezıdent, Parlament, Úkimet deńgeıinde baılanystarymyz be­kem. Qazirgi tańda Qazaqstan men Reseı arasynda ózara áreket­tes­tik ornamaǵan sala joq. Tatý kór­shilik degen osyndaı bolsa kerek. Qa­zaqtyń «Alystaǵy aǵaıynnan janyńdaǵy kórshiń artyq» degen sózi de dál osyndaı baýyr­lastyq pen syılastyqqa qarata aıtylǵanyna shúbá joq. Bul – ár tarap úshin árdaıym jadynda ustaıtyn taǵylym», dedi depýtat.