Qalamynan poezııalyq jaýharlarmen qatar, prozalyq kesek shyǵarmalar týdyrǵan Ilııas Jansúgirov – balalar ádebıetiniń de negizin salýshylardyń biri. Ilııastyń balalarǵa arnalǵan óleńderi shynaıy qazaqı ómirdiń kórinisterinen quralǵan. Beıbit ómirge, oqý-bilimge bastaıtyn ıgi maqsattar balanyń bilimge umtylýyna túrtki bolatyn ulttyq tanym ekeni sózsiz. «Jazǵytury», «Kúz», «Qys», «Oqımyn», «Bóbek bóleý», «Tas shesheı», «Sabyn», «Urshyq», «Saptyaıaq», «Kún bolamyz», «Elevator», «Kombaın», «Qazaq úıdiń turmysy», t.b. óleńderi búgingi balalar ádebıetindegi úlken úlgi.
Osyndaǵy «Bóbek bóleý» óleńiniń tárbıelik mańyzy óte zor. Qazir ánimen aıtylyp júr. Shyǵarma 1926 jyly jazylǵan. О́leńniń oıy – tereń, órnegi – ózgeshe. Ana bóbegin halyq uǵymyndaǵy eń jaqsy nárselerdiń bárine teńeıdi. Sábıine degen ystyq sezimi, eljiregen júregi, sheksiz mahabbaty baıqalady.
«Ból-ból bóbek, ból bóbek.
Bóriden bóstek kı bóbek.
Erinbeı eńbek etetin,
Elińe bol elgezek.
Bógelmeı bilim, bil, bóbek.
Bilmegen bilim bekersiń,
Bet aldyńa ketersiń.
Elge esti er kerek.
Er jet, eseı erterek».
Balasyn besikke bólegen ana sábıine qoıatyn osyndaı talabyn óleń etip, onymen erekshe iltıpatpen tildesedi. Aldymen «tórt esikti bederli besigine – óz otaýyna» enýin ótinse, sosyn anasy balasynyń saýsaqaıyn, salbyraǵan qos bilegin tamashalaıdy. Bólegende jónge kónýin, tilalǵysh bolýyn talap etedi. Balanyń «qos juldyzyn» jumyp, jaqsylap demalýyn, uıyqtaǵannan keıin erte turýǵa úırenýdiń de paıdasy zor ekenin eskertedi. Aqyn aýyz ádebıetindegi klassıkalyq dástúrdi ary qaraı damytady. «Bógelmeı bilim, bil bóbek, elge esti er kerek» dep óz zamanynyń bóbekterine til qatady. Urpaqtan urpaqqa jarasymdy jalǵasyp kele jatqan «Besik jyry» negizinde jazylǵan óleńde balaǵa sábı shaqtan sezimdik tárbıe berý mindeti kózdeledi.
Endi, mine, osyndaı tárbıelik máni zor óleń án úlgisinde aıtylyp, Qytaı halqynyń sahnasynda oryndalyp júrgenin habarlaǵymyz keledi.
Jaqynda Ilııas Jansúgirov ádebı mýzeıine Qytaı Halyq Respýblıkasy, Tarbaǵataı aımaǵy, Sháýeshek qalasy, Toly aýdanynyń turǵyny, Shyńjan jazýshylar qoǵamynyń múshesi, Shyńjan kompozıtorlar odaǵynyń bedeldi kompozıtory Dýmangúl Muratjanqyzy kelip qaıtty. Qytaıda qolyna Ilııas Jansúgirovtiń 1926 jyly jaryq kórgen «Bóbek bóleý» (Ana jyry) óleńi jazylǵan eski gazet túsedi. Gazettiń joǵarǵy bóligi jyrtylǵandyqtan, óleńniń aty belgisiz, tek óleń sózderi men sońynda «I.Jansúgirov» dep jazylǵanyn kóredi. Aqynnyń óleńi unaǵany sonsha, kompozıtor án shyǵarady. Ánge «Ana jyry» dep at qoıady. Keıinnen óleńdi Qytaıda jarııalap, sahnaǵa shyǵyp oryndap, úlken marapatqa ıe bolady. Almaty qalasyndaǵy týǵan-týystaryna kelgende, Taldyqorǵan qalasyna arnaıy at basyn buryp, I.Jansúgirov ádebı mýzeıi bar ekenin estip, shyǵarǵan óleńin sonyń qoryna tabystap ketti.
Tipti Qytaı sahnasynda oryndalyp júrgen «Bóbek bóleý» ánin el arasynda da keń taratsaq degen oıymyz bar. Sebebi óleń tek balany áldılep, uıyqtatý maqsatyn kózdemeıdi. Balaǵa ulttyq tálim-tárbıe, ata-anaǵa qolǵanat bolý, eldiń erteńi bolar azamatqa aınalýdy kishkentaıynan qulaǵyna sińirý kerek ekenin jetkizedi. Árbir jas ana aqynnyń «Bóbek bóleý» óleńimen sábıin áldılep besikke bólese, umyt bolyp bara jatqan salt-dástúri jańǵyryp, dáripteledi dep qabyldar edik. Sebebi besikke jatyp, besik jyryn tyńdap ósken qazaq balasynan densaýlyǵy myqty, ıbaly, tárbıeli, ana sútimen daryǵan ulttyq bolmysty saqtaıtyn urpaq qalyptasady dep oılaımyz. Ilııas atamyzdyń ár óleńiniń bolashaq jastar úshin tárbıelik máni joǵary.
Aıda QUNANBAIQYZY,
I.Jansúgirov ádebı mýzeıiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri