Keshe Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen jalpy otyrys ótti. Jıynda depýtattar sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha zań jobasy men Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske engiziletin ilespe túzetýlerdi birinshi oqylymda qarady. Sonymen qatar Májilis komıtetteri úsh jańa zań jobasyn jumysqa qabyldady.
Jıyn kún tártibine daýys berý jáne quramǵa jańa depýtatty tanystyrýmen bastaldy. Qazaqstan Halyq partııasynan Asylbek Jamashuly Nuralın Ortalyq saılaý komıssııasynyń qaýlysymen Májilis depýtaty atandy. Ol Qazaqstan Halyq partııasy fraksııasy atynan ókilettiligin toqtatqan Gaýhar Tanashevanyń ornyna keldi. Jańadan saılanǵan májilismen kóp aldynda ant berip, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń quramyna qosyldy.
Ári qaraı depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine baǵbandyq sharýashylyq seriktestikterin memlekettik qoldaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynyń qorytyndy ázirleýin qarady. Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Serik Egizbaevtyń aıtýynsha, qujat baǵbandyq sharýashylyq aýmaǵynda qurylys jumystaryn júrgizýdi, belgili bir qyzmet túrleri men onyń ishinde ara sharýashylyǵymen aınalysýdy retteıdi. Daýys berý nátıjesinde komıtet zań jobasyn jumysqa aldy.
Sodan soń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraıymy Snejanna Imasheva «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Armenııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy azamattardyń saparlary men bolý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Armenııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalarynyń qorytyndy ázirleýin tanystyrdy.
Qujattar byltyr 15 sáýirde Erevan qalasyndaǵy kelisim sheńberinde ázirlengen. Oǵan sáıkes taraptarǵa bir-biriniń shekarasyn kesip ótken kúnnen bastap, 90 táýlikke deıingi merzimge kelý jáne odan ketý, tranzıtpen júrip-turý, aýmaǵynda bolý quqyqtaryn beredi. Sondaı-aq kóshi-qon bir taraptyń azamattarynyń ekinshi tarap aýmaǵynda quqyqtaryn qorǵaý, ózara is-qımyl jasaý, qos azamattyq jáne zańsyz kóshi-qonǵa qarsy kúres máseleleri qarastyrylǵan. Májilismender biraýyzdan qoldap daýys berip, qaýly qabyldandy.
Budan keıin depýtattar qaraýyna «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy men ilespe qujat usynyldy. Bul týraly Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ulan Sarqulov baıandama jasady.
– Sybaılas jemqorlardyń jarııa tizilimin engizý eskerilgen. Bul – profılaktıkalyq qural. Onyń basty maqsaty – qoǵam arqyly sybaılas jemqorlyqqa tózbeýshilikti qalyptastyrý. Tizilimde aýyr nemese asa aýyr sybaılas jemqorlyq qylmystar jasaǵany úshin sottalǵandar týraly málimetter qamtylady. Málimetter tek zańdy kúshine engen aıyptaý úkiminiń negizinde qosylady. Tizilimnen aqtaý úkiminiń zańdy kúshine enýi jáne sottylyqtyń ótelýi negizinde shyǵarý múmkin bolady. Tizilim agenttiktiń saıtyna ornalastyrylady. Tizilimdi júrgizýdi agenttikke bekitý kózdelip otyr, – dedi ol.
Zań jobasy aıasynda memlekettik qyzmette jáne kvazımemlekettik sektorda múddeler qaqtyǵysy ınstıtýtyn jetildirý, sondaı-aq memlekettik qyzmetshiler men olarǵa teńestirilgen adamdardyń jeke múddelerin deklarasııalaýdy engizý, parany talap etýdi, parany ýáde etý men usynýdy qylmysqa jatqyzý da qarastyrylǵan. Oǵan qosa zańsyz syıaqyny qorqytyp alý derekteri qatań baqylaýǵa alynady jáne zańdy tulǵalardyń jemqorlyq qylmystaryna jaýapkershiligi kúsheıtiledi.
– Bul bastamany Sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasat tujyrymdamasyn jáne Birikken Ulttar Uıymynyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy konvensııasynan týyndaıdy. Konvensııa eger elde zańdy tulǵalardyń sybaılas jemqorlyq úshin ákimshilik jaýapkershiligi belgilengen bolsa da, onyń qylmystyq sanksııalarǵa proporsıonaldy bolýyn
mindetteıdi. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 678-baby boıynsha zańdy tulǵalardyń sheneýnikterge syıaqy bergeni úshin 750 AEK somasynda aıyppul túrinde ákimshilik jaýapkershiligi qoldanylady. Halyqaralyq standarttardy eskere otyryp, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń osy babynyń Qylmystyq kodekstiń 367-babyna (para berý) uqsas eselengen aıyppul túrindegi sanksııalardy kózdeıtin jańa redaksııasy ázirlendi. Aıyppul syıaqy mólsherine baılanysty zańdy tulǵanyń atynan nemese onyń múddesi úshin berilgen materıaldyq syıaqynyń 30-dan 60 eselengenge deıingi somasyn quraıdy, – dedi agenttik ókili.
Talqylaý barysynda Májilis depýtaty Azat Perýashev sybaılas jemqorlyqpen kúresti jetildirýge arnalǵan zań jobasyn talqylaý kezinde halyqtyń qarjysyn jymqyrǵandardy shetelge shyǵarmaýdy usyndy.
– Kapıtaldy qaıtarý jumystarynyń tájirıbesi kórsetti, shetelge shyǵýǵa tyıym salý jemqorlyqqa tosqaýyl bolatyn birden-bir tásil bola alar edi. Sebebi iri sybaılas jemqorlar aqshany konvertpen almaıdy. Árıne, olar offshorlyq aımaqtarǵa shyǵarylady. Osylaı jylystatylǵan aqshanyń izin ashý ońaı emes. Bizdiń memlekettik organdar, tipti Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń offshorda jemqorlardyń qansha aqshasy bar ekenin bilmeıdi. Sondyqtan bul joldastar tipti ustalatynyn bile turyp táýekelge barady. Biraq belgili bir merzimge sottalady da, birazdan keıin shartty túrde bosatylady ne jazasy aıyppulǵa aýystyrylady. Zań aıasynda tipti jazasyn ótep shyqqan sybaılas jemqorlardyń ózine shetelge shyǵýǵa tyıym salý kerektigin birneshe ret usyndyq. Sonda ǵana olar offshorlyq aımaqtarda halyqtan urlanǵan mıllıardtaǵan aqshasyn alańsyz paıdalana almaıdy. Eger olar osynda turýǵa májbúr bolsa, bul aqshany elge qaıtarýǵa májbúr bolady. О́kinishke qaraı, 2017 jyldan beri memlekettik organdar bul túzetýdi áli kúnge deıin qoldamady. Tipti ol usynysymyzǵa qylmystyq is júrgizý kodeksi týraly basqa zań jobasy aıasynda Úkimettiń oń qorytyndysy alyndy. Biraq Ádilet mınıstrligi usynysty qoldaǵan basqa memlekettik organdarǵa qarsy shyǵyp, jumys toby keshe bul normany qabyldaýdy keıinge qaldyrdy, – dedi ol.
Ulan Sarqulov usynysty depýtattarmen birge jumys tobynda talqylaýǵa daıyn ekenin aıtty. Al depýtat Edil Jańbyrshın jemqorlyqty tyıatyn zań jobasyna eýropalyq standarttardy engizerde qazaqstandyq aımaqtyń, otandastarymyzdyń psıhologııasy men mádenıetin eskerý qajet ekenin aıtty. Osylaısha, bir saǵattan asa talqylanǵan zań jobalary birinshi oqylymda maquldandy.
Kún tártibindegi barlyq másele qaralǵan soń depýtattyq saýaldarǵa kezek berildi. Alǵash bolyp Aýyl partııasy fraksııasynyń depýtaty, Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi Jıgýlı Daırabaev sóz alyp, telearnalar men merzimdik basylym arqyly eńbek adamyna arnalǵan mazmundy arttyrý kerek ekenin jetkizdi. О́z kezeginde Májilis depýtaty Erlan Saırov Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa joldaǵan saýalynda eń tómengi aılyqty ınflıasııaǵa saı ındeksteýdi usyndy.
– Úkimettiń jasap jatqan sharalaryna qaramastan halqymyzdyń ál-aýqaty artpaı tur. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetterine súıensek, jan basyna shaqqandaǵy kiris 112 myń teńge bolyp otyr. Onyń 98 myń teńgesi tek azyq-túlik, kıim-keshek, kommýnaldyq qyzmetti tóleýge ketedi. Mysaly, Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekteri boıynsha, kúrishtiń baǵasy 31,3 paıyzǵa, jumyrtqa 16,9 paıyzǵa, sary maı men sút ónimderiniń baǵasy 12 paıyzǵa ósken. Kartop pen irimshik ónimderiniń baǵasy bir jyldyń ishinde 35 paıyzǵa ósken. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqqa kelsek, kommýnaldyq qyzmetter ortasha alǵanda 25 paıyzǵa qymbattaǵan. Elimizdegi eń tómengi jalaqy 85 myń teńgeden kóterilgen joq. Bul 1,8 mln adamnyń turmys deńgeıine qatysty. Eń tómengi jalaqyny kóterý – Úkimettiń basty mindeti. Jumyssyzdyqtan saqtandyrý somasyn arttyrý arqyly eń tómen jalaqy alatyn adamdardyń saqtandyrý júıesin jetildirý kerek. Ákimder óńirlik aýyl sharýashylyq ónimderin jergilikti naryqqa qajetti mólsherde jetkizilýin qamtamasyz etýi qajet. Aýyl sharýashylyq ónimderine beriletin memlekettik tólemderdi ýaqtyly ári qajetti somada tolyq tólenýin qamtamasyz etý mańyzdy, – dedi depýtat.