Kreatıvti ındýstrııaǵa jańa mamandar qajet

– Siz úshin kreatıvti ekono­mıka degen ne jáne onyń el­diń damýyna áseri qandaı?

– Búginde «kreatıvti eko­no­mıka» túsinigi kóp otanda­sy­myzdyń sanasyna sińip úlgerdi. Iаǵnı «kreatıv» sózi «shy­ǵar­mashylyq» degen maǵyna bere­tinin bilsek, «kreatıvti ekonomıka» uǵymyn tam-tumdap túsiný qıyn emes. Basty taýar – shyǵarmashylyq ónim nemese kontent. Demek adam qııalynan shyǵarylǵan ónimdi satý, odan paıda tabý. Bylaı­sha aıtqanda, monetızasııalaý. Ekonomıkanyń basqa da salalarynan aıyrmashylyǵy ári utymdy tusy da osy. О́ıtkeni bizdiń oı-qııal, bilim, ıntellekt sarqylmaıtyn resýrs sanalady.

Sál tarqatsaq, kreatıvti ekonomıka bilim-ǵylymǵa súıenetin, óner, mádenıet, bıznes jáne tehnologııalar ushtasatyn ındýstrııa deýge ábden bolady. Búginde bul naryqta «qasqyrǵa» aınalǵan elderdiń birazy salaǵa 13 shy­ǵarmashylyq ındýstrııany ki­ris­tirgen. Olar – reklama, marketıng, sáýlet óneri, qolóner, dızaın, kınematograf, vıdeo men fotoóner, medıa, IT, mýzeı men galereıalar, mýzyka jáne beıneleý óneri, baspa isi.

Kóshbasshy memleketterdiń kóshinen qalmas úshin Qazaqstan Úkimeti de kreatıvti ekonomıkany perspektıvaly baǵyt dep qabyldap, 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan «Shyǵarmashylyq ındýstrııany damytý» tujy­rymdamasyn bekitken edi. Bul talanttardy, ulttyq mádenıetti qoldaýǵa jáne ekonomıkalyq ósimge úles qosýǵa baǵyttaldy. Sáıkesinshe jańa jumys oryndary quryldy. Respýblıka­nyń ár qıyryndaǵy jastyń óz qarym-qabiletin ashýyna, shyǵar­­mashylyqpen aınalysýyna múmkindik týdy. Búginde qoǵamda «shyǵarmashylyqpen aqsha tabý múmkin emes» degen ıdeıa eskirdi. Esepke salsaq, qazir kreatıvti ındýstrııa salasynda 135 myńǵa jýyq azamat jumys isteıdi. Olardyń sany aldaǵy tórt jylda eki ese artady degen boljam bar.

Al eger onyń el damýyndaǵy basty keısterine toqtalsaq, Qazaqstan úshin bul munaı men gaz sektoryna táýeldilikti tómendetýge múmkindik beredi. Qundylyqtardy saqtaı otyra, tól mádenıetti jańasha sıpatta ilgeriletýge, ony jahan jurtyna tanytýǵa jol ashady. Dúnıe júzine ortaq ne ishki problemalarda zamanaýı sheshimderdi usynady. Qoǵamda jastardyń belsendiligine yq­pal­­dasady. Shetel naryǵynda suranys artyp, eksportty júıeleýge jáne jańa ınves­torlardy tartýǵa sep bolady.

– Endi naqty sizdiń mysalǵa toqtalsaq. Qazirgi galereıańyz týraly aıtyp berseńiz...

– Mine, bıyl mádenıet salasynda jumys istep jat­qanyma alty jylǵa jýyqtaı­dy. Negizi mamandyǵym – qarjy aýdı­tory. 2012-2016 jyly Almaty qalasyndaǵy SDU ýnı­versıtetin támam­dadym. Oqýymdy aıaqta­ǵan soń, týyp-ósken qalam Atyraýǵa oralyp, úsh jyl boıy halyqaralyq «Deloıt» kompanııasynda eńbek ettim. Sol aralyqta munaıly ólkede qala turǵyndaryna arnalǵan galereıa ashýdy jos­parladym. Mádenıet, óner salasynan arnaıy bilimim joq bolsa da, jańa orta qalyp­tastyrýdy kózdedim. Ártúrli jobalardy, sonyń ishinde kórmelerdi, dáristerdi, mádenı is-sharalardy ótkizip, biraz tájirıbe jınaqtadym.

Osylaısha, 2019 jyly ózimniń zamanaýı saryndaǵy «Ait Gallery» atty jeke galereıamdy entýzıazmmen ashtym. Maqsat – jas sýretshilerdi qoldaý. Iаǵnı deldal retinde qylqalam sheberleriniń týyndylaryn kópshilikke usynyp, satý. Biz satylǵan óner týyndylarynan qyzmet kórsetý aqysyn ǵana alamyz.

Bastapqyda 150-ge tarta­ óner týyndysynyń avtory, otan­dyq jas sýretshi Ǵanı Kó­beıdiń marjandaryn «Ou Art» atty kórmede usyndyq. Jańalyǵy sol – óner ıesiniń ár kartınasyn kórermen belgili bir áýenniń súıemeldeýimen qaraýǵa tıis. Sonda ilingen kartınalar janǵa tynyshtyq uıalatyp, árkimniń óz janynyń túkpirine úńilýine septesedi. Bul beıneleý ónerindegi jańa baǵyt deýge bolady. Qylqalam sheberiniń shyǵarmashylyǵy­nyń irgetasy oıý-órnekterden qalanǵan. Ár týyndyda ulttyq qundylyqtardan syr sherter tarıh pen tereńdik bar. Bizdiń basty múddemiz – halyqaralyq arenada da ulttyq mádenıetti keńinen tanymal etý.

Búginde jas sýretshiniń kompozısııalyq týyndylary Nıý-Iork, Seýl, London qalalaryndaǵy kórmelerde qoıylyp, AQSh, Eýropa jáne Azııa elderiniń jetekshi galereıalarymen seriktestik quryp úlgerdi. Odan qaldy ózi­mizdiń Astana, Almaty syndy shaharlarda ónersúıer qaýym­nyń yqylasyna bólendi. Biraz kartınalaryn da sattyq.

– Munaıly ólke jasta­ry­nyń qyzyǵýshylyǵy qandaı? Qazir kópshiligi bos ýaqytyn qalaı ótkizedi?

– Atyraýda da kreatıvti oı­laıtyn, ozyq oıly lek qalyp­tasyp keledi. Poetıkalyq kesh uıymdastyrýshylar, neshe túrli ıntellektýaldy oıyndar men jastardyń qarym-qabiletin arttyrýǵa baǵyttalǵan jobalar, mýzykalyq qyryn ashýǵa kómektesetin «Kilen Hub», «Atyrau music community» syndy qaýymdastyqtar, kitap, kıno­súıer oqyrman ıa kórermenge arnalǵan dıalog alańdary bar. Basym kópshiligi memlekettik qol­daý negizinde emes, jeke aza­mat­tardyń, qandaı da bir qoǵam­dyq uıym, áleýmettik joba­lar­dyń bastamalary retinde sátti jumys istep jatyr.

О́zim de galereıadan bólek, Atyraýdyń ishki týrızmin damytýdy qolǵa aldym. «Afisha travel» ataýymen óńirdiń mádenı brendin ilgeriletýge atsalysyp, oblys mańyndaǵy neshe túrli tarıhı mekenderge týrlar uıymdastyryp tura­myn. О́ıtkeni jastar mundaı bastamalarǵa «ash» deýge bolady. Sondyqtan aımaqqa jas otandastarymyzdyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýge sep­tesetin, ıdeıalaryn kásip kózine aınaldyratyn, kreatıvti jastar shoǵyryn qalyptasty­ra­tyn ortaq alań kerek-aq. Mundaı ortalyq qurýǵa biz­diń «Ait Gallery»-diń qaýqa­ry jetkenimen, galereıanyń ­aý­qymy múmkindik bermeı tur. Jalpy, qazirgi jastarda óz­deriniń shyǵarmashylyq qabi­letterin kásipke aınaldyryp, ınnovasııalyq startaptar men jańa jobalardy bastaýǵa ıntellektýaldyq áleýeti bar. Tek keı óńirlerde ınfraqurylym osaldaý keledi.

– Dúıim respýblıkanyń shyǵarmashylyq naryǵyn­da jastarǵa qandaı jaǵdaı ­jasalyp otyr?

– Kreatıvti ekonomıkada ıdeıa tapshy. Al tapshylyq bar jerde baǵa joǵary bolady. Elimizdiń osy ındýstrııaǵa zeıin qoıyp, qarjy bólip, baǵyt-baǵdaryn, maqsat-mindetin aıqyndap alǵaly bes jylǵa jýyqtady. Tek byltyrdyń ózinde Dúnıejúzilik zııatkerlik menshik uıymymen (DZMU) tyǵyz yntymaqtastyq ornatyldy. Azamattarǵa oqytý semınarlary, trenıngter ótkizilip turady. Buǵan qosa DZMU, SIM jáne ÁM qazaqstandyq kreatorlar úshin bilim berý platformasyn iske qosýdy josparlap otyr.

Sondaı-aq kreatıvti taýarlar men qyzmetterdi kommersııalandyrýdy qoldaý úshin olardy Qazaqstan bankteri­niń marketpleısine ornalastyrý jóninde ýaǵdalastyqqa kelisim jasaldy. Prezıdent tapsyrmasy negizinde elimizdiń barlyq iri qalasynda habtar josparly túrde ashylyp jatyr. Qazirgi ýaqytta mundaı ortalyqtar Astana, Almaty, Túrkistan, Shymkent, Atyraý, Qyzylorda, Petropavl, Aqtóbe jáne Almaty oblystarynda jumys istep tur. Alańdar jastardyń shyǵarmashylyq ıdeıalaryn júzege asyrýǵa, bir-birimen tájirıbe almasýǵa, ınnovasııalyq bastamalardy qoldaýǵa arnalǵan.

Oǵan qosa Korporatıvti qor da qurylyp jatyr. Onyń negizgi mindeti – halyqaralyq naryqqa kreatıvti taýarlar men qyzmetterdi shyǵarý, talanttardy qoldaý, ónimder, zııatkerlik qyzmet nátıjelerin eksporttaý jáne kommersııalandyrý.

Eýropalyq komıssııanyń málimetteri boıynsha, Eýropa elderinde kreatıvti ındýstrııa­larda jumys isteıtinderdiń 40%-y 18-34 jas aralyǵyn­daǵy jastardy quraıdy. Bul kórsetkish kóptegen damyǵan elde joǵary, sebebi jastardyń sıfrlyq jáne áleýmettik medıadaǵy belsendiligi olar­dyń shyǵarmashylyq áleýetin arttyryp keledi. 2023 jylǵy «Linkedin» zertteýinde eli­miz­degi kontent jasaýshylar men áleýmettik medıa mened­jerleriniń suranysy 2022 jylmen salystyrǵanda 35%-ǵa artqan. Bul ózgeris jastardyń jańa medıa men sıfrlyq platformalardy paıdalaný daǵdylarynyń joǵary deńgeıde damyp kele jatqanyn kórsetedi.

Demek kreatıvti óndiristiń damýymen jańa mamandyqtar da paıda bolyp jatyr. Máselen, kontent jasaýshylar, sıfrlyq marketologter, fotograftar men vıdeograftar, UX/UI dızaınerler sııaqty mamandar suranysqa ıe. Sonymen qatar parallel shynaıylyq (augmented reality), vırtýaldy shynaıylyq (virtual reality), ja­sandy ıntellekt jáne blokcheın tehnologııalary syndy ba­ǵyttar jastarǵa túrli jańa múmkindikter ashady. О́z ke­zeginde bul jumyssyz ja­s­tar­dyń legin azaıtýǵa kómek­te­sedi.

Áńgimelesken –

Zeıin ERǴALI,

«Egemen Qazaqstan»