Dúnıeni terbegen ǵajap áýen

Ne qudireti bar eken, dom­byra­ kúmbir etkende, kún­ sáý­leli qazaq dalasy kóz aldy­ńa ke­lip tura qalatyn. Osy­ án­ bas­talǵanda. Sosyn ári qa­raı qu­diretti daýys tynys alyp, qýat­ty aǵynymen jete­leı­ jó­nele­tin. Týyndy qaı ­ýa­qyt­tan beri shyrqala bas­taǵa­nyn bil­me­dik, alaıda beınebaıan­ retinde ekran­nan eliktirgen ýa­qy­ty – eki­myńynshy jyldardyń basy bolsa kerek. Qas-qaraıa úıge kirgen­de kóńil qoıyp tyńdaıtynymyz osy týyndynyń beınebaıany. Klıpiniń ózi kınoǵa bergisiz áserge bóleıtin. Buryndary Abaı­dyń «Qansonarda búrkit­shi shyǵady ańǵa» óleńin oqyp ósken jetkinshekke anyq sýret, qapy­syz qoıylym. Hakim «kóleńkesi túsedi kókeıińe, ár sózin bir oılanyp, salmaqtasań» deýshi edi ǵoı. Myna ándi kómkergen beı­­nebaıan da qansonarda saıat qur­­ǵandardy kadrǵa tartqan. «Yń­­ǵaı­­ly, yqsham kıingen» tórt at­tyly ta­zylaryn ertip, qyran­daryn qon­dyryp shyǵa kelgende ǵana qa­zaq dalasynyń sáni kirgendeı. Onyń ústine, dúnıeni «Da­rıǵa-dáýrenniń» ǵajaby terbep tursa. Án dań­ǵaıyr dalany kóshirerdeı essiz elik­tir­meıdi, «kóńilge túrli oı salady». Tym arǵy dáýirlerden jetken áýen «qulaqtan kirip, boıdy alyp» júıke-tamyrlaryńa jan bitiredi. Qaıbir ýaqyttan beri uıqyda jat­qan jasýshalarǵa dem salady. Astyńdaǵy at alshań basyp,­ omy­raýymen qardy qaqqa aıyra jele jónelgende, janýardyń ja­lyndaǵy aǵysqa júrek qaǵysy qosy­lyp, tymaqty alshysynan kı­gen atam qazaq balasy da aıdyndanyp ketpeı me?

Iá, ánshiniń daýysyn aıt, sózdiń baılaýy men sazdyń sıqy­ryna úńil. Mundaı tereń tolǵaq­ty áýendi Qudaı Tursyn­jan Shapaıdyń keýdesine, dúnıeni baýyryna alǵan mundaı sáýleli sózdi Táńir Nesipbek Aıtulynyń zerdesine túsirip, bulbul úndi Ramazannyń kúmis kómeıine qondyrǵanynyń ózi tegin deısiz be? Bári retimen qııýlasyp tur. Osylaı qylaıyn dese de, reti kele qoımaıtyn qubylys tek Qudaıdyń qalaýymen ǵana dú­nıege keledi. Tipti án emes, tereń tynysty qalyń oı qanatyn qa­ǵyp jiberip qazaq dalasynyń aspanyna arqaý bolǵandaı kórinis keńistikke jetelep bara jatady. «Aqqý-qaz áýeleıdi qalyqtaǵan, Qaıteıin, qanatym joq – qalyp baram» degen joldar áýen syrymen matasa kele kóńilge ornyqqanda, adamzat balasynyń kúlli arman-ańsaryna til bitkendeı jáne sol aıaýly sezim jolynda adasqan júrektiń ókinishi men qapasy qosa qylań urady. Munda tereń tolǵaqty ómir syry men osyndaı mán bar. Myńjyldyq saryndar men naqystar týdyrǵan qasıetti rýhtyń qaınar kózi ánshi­niń kómekeıinen attanyp, endi tyńdarmannyń kókireginde ómirin jalǵastyrady. Múmkin estir qulaq bitken jannyń uǵynardaı sańylaýy bolsa, ózimen qosa onyń da ómirin uzartady. «Júregim qus bop ushyp ketti-aý birge, Jylatyp jalǵyz qalaı alyp qalam» degendi aqyn qalaı qınalmaı aıta salǵan. Urmaı-soqpaı ekige bólingen adam janynyń taǵy bir bólinbesi basqa dúnıeni kezip júrgen shyǵar, biz bilmeımiz ǵoı. Munsha jylap, munsha tebirenip turǵan jan balasy óziniń osynshama qudiretti ekenin túsine almaýynda bop tur ǵoı bar gáp. Jáne de sol qudirettiń bárin áýen de tap basyp, kóńil aýa­nyn jandy jerinen ustaıdy. Án emes, tutas dáýir kóship keledi kóz aldyńa. Ony qabyldap alýǵa da deńgeı kerek, árıne.     

Bir suhbatynda Ramazan Stam­ǵazıev «Darıǵa-dáýren», «Arman», «Sáýle-ǵumyr» ánderine toq­talypty: «Tursynjan aǵanyń trıptıh dúnıesi ǵoı. Ol kisi bylaı deıdi: «Adam ómirge kelgende ar­manǵa boı aldyrady, sodan keıin dáýrenin súredi, ómirden ótkende sońynda sáýlesi ǵana qalady». Osy ánder aıtylǵan jerde meniń esimim atalady. Nesaǵańnyń, Tur­synjan aǵanyń esimi atalady. Bári de – eńbektiń nátıjesi. Talaı avtorlardy kórdim, «ánimdi, áıteýir, shyǵarsań boldy» degen. Bul kisilerde ondaı atymen joq. Kúnimen, túnimen, tań atqansha bir sózge talasyp otyrǵan kezderi bolǵan. Bir sózdiń ózin aqynǵa alty-jeti ret jazdyrǵan. Úsh adam­nyń ortasynda qaınaǵan án óte bir qaınaýy bitik, kóbigi alyn­ǵan, jeterine jetken án boldy. Jetetin jerine jetkizip baryp shyǵarǵan dúnıeni osy ki­silerden kórdim. Sóz qadirin osy kisilerden úırendim», depti. Ári qaraı aıtqan artyq, kóńil qoıyp tyńdaý kerek.