Adam janynyń arashashysy

* 21 maýsym – Medısına qyzmetkeri kúni Aýrýdyń jeńili joq degendeı, adamzatqa amanat retinde beriletin densaýlyqtyń qadirin naýqastanǵanda bilemiz. Ásirese, jurtshylyq sanasynda «jazylmas dert» atalyp ketken obyr aýrýynyń ýaqyt artyp emi de, bilikti dárigerleri de kóbeıýde.  Bul turǵyda janǵa arashashy, kóńilge dem bolatyn  mamanǵa jolyqsaq – osy qıyndyqtan múdirmeı ótýge múmkindik týady. Basqa túsken aýyrtpalyqty qasqaıyp, qara nardaı kóterýge óziniń kásibıligi, biliktiligi jáne rýhanı qoldaýymen kómektesip júrgen medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Abaı Maqyshev jaıynda sóz qozǵamaqpyz. Kókshe óńiriniń Qarlykól aýylynda týyp, naǵyz qazaqy topyraqta ósken Abaı Qaıyrǵojauly kópshilik asa qumarta bermeıtin onkologııa salasyna barýdy azamattyq boryshym dep sanapty. Jastaıynan bilim jolyna talpynyp, adam janynyń arashashysy bolýdy maqsat tutqan oqýshy Abaı Selınograd memlekettik medısına ınstıtýtyna qujattaryn tapsyrady. Oqýdy úzdik aıaqtap, odan keıingi ómiri naýqastarǵa em jasap, aýyr dertpen kelgenderge pana bolýmen jalǵasady. Birinshi kezde dáriger-hırýrg, odan keıin onko-hırýrg bolyp qyzmet atqarady. Al bilimin jetildirý úshin 1988 jyly sol kezdegi Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń joldamasymen Máskeý qalasyndaǵy Búkilodaqtyq onkologııalyq ǵylymı ortalyqtyń onkologııa jónindegi klınıkalyq ordınatýrasyna túsedi. Onda 1991 jyly KSRO Me­dısına ǵylymy akademııasynyń Búkilodaqtyq onkologııalyq ǵylymı ortalyǵynda asqazan isigine baılanysty kandıdattyq dıssertasııasyn qorǵap, 1994 jyly Reseı Medısına ǵylymy akademııasynyń N.N.Blohın atyndaǵy Onkologııalyq ǵylymı ortalyǵynyń torakaldy onkologııa bólimshesindegi doktorantýraǵa túsedi. Arada úsh jyl ótken soń «Kardıoezofageldi obyrdyń resıdıvterin hırýrgııalyq emdeý» degen taqyrypta doktorlyq dıssertasııany oıdaǵydaı qorǵap shyǵady. 1997 jyly elordanyń Astana qalasyna aýysýyna baılanysty Aqmola memlekettik medısına akademııasynyń onkologııa kafedrasynyń meńgerýshisi  qyzmetine shaqyryldy. Onda onkologııa­lyq dıspanser bazasynda osy dertti hırýrgııalyq emdeýdiń zamanaýı ádisin engizdi. Atap aıtqanda, kúrdeli bolyp tabylatyn óńesh pen asqazan, ókpe, tamaq, uıqy bezi, baýyr, tik ishek, búırek, qýyq, jatyr moıny obyr aýrýlaryn emdeýge múmkindik jasady. Al bilimin jetildirý maqsatynda 2009 jyly AQSh-tyń Boston qalasyndaǵy jalpy Massachýsets gospıtalinde taǵylymdamadan ótken. Júzinen jylylyq taby baıqalatyn, kóńilindegi kirshiksiz kúı men rııa­syz peıildi aldyna kelgen naýqas birden baıqaıdy. Sonyń áseri de bolar, pro­fessordyń aıtqanyna kónip, qoıǵan talaptaryn buljytpaı oryndap, bolashaǵynan úmitin úzip kelgenderdiń úmit sáýlesin tutandyryp jiberetin Abaı Maqyshev dese, eldiń bári oǵan ılanady. Onyń kásibı biliktiligine bir, rýhanı qoldaýyna eki senim artatyn sońǵy satydaǵy obyr aýrýyna shaldyqqan jan óz aıaǵymen turyp, aýrýhanadan shyǵyp júre beredi. Alǵys aıta, rızashylyǵyn jaýdyra júretin pasıentteri osy mamanǵa tap bolǵandaryna qýanady. Áli kúnge jumbaǵy sheshilmegen, sebebi naqtylanbaǵan obyr aýrýyna shyn máninde adamnyń psıhologııalyq jaı-kúıi sebep bolatynyn udaıy aıtyp otyratyn Abaı Qaıyrǵojauly onkolog-dáriger «dárigerdiń dárigeri» bolýy kerektigin aýzynan tastamaıdy. Qoldan jasalatyn kómektiń 50 paıyzy ǵana naýqasqa daýa bola alatyndyǵyn, qalǵany adamnyń ózine jáne dárigerlerdiń sózine táýeldi ekendigin tuspaldaıdy. Kez kelgen jeńil aýrýdyń ózin bastapqy kezeńde anyqtasa, onyń tolyqqandy jazylyp ketýine múmkindik mol. Al ýaqytynan ótkizip, asqyndyryp alsa, sol kezde máseleniń qıyndaıtyndyǵyn aıtady. Birinshi, ekinshi satyda obyr aýrynyń emi tez ári nátıjeli bolatyndyǵyn, úshinshi, tórtinshi satydaǵy onkologııalyq derttiń asa kúrdeli ári jaýapkershilikke toly ekendigin aıta otyryp, degenmen, bul tusta adamnyń ómirden qol úzýine bolmaıdy. Tap qazirgi medısına men tehnologııanyń qaryshtap damyǵan zamanynda onyń barlyǵy 100 paıyz emdelip jatqandyǵyn jetkizedi. Astana qalasy onkologııalyq dıspanserine emdelýge kelgen naýqastardyń eń aýyr satydaǵy, kúrdeli otalaryn jasaıtyn da, jaýapkershilik pen táýekelge jıi baratyn da osy – Abaı Qaıyrǵojauly. Búgingi tańda «Astana medısına ýnı­versıteti» AQ onkologııa kafedrasynyń meńgerýshisi bolyp qyzmet atqara júrip, jastardy osy salaǵa úıretip, olardyń bilimin jetildirý barysynda aıanbaı eńbek etip keledi. Kópshiliktiń atalǵan aýrýǵa degen kózqarasy ózgerip, bolashaqqa senimmen qaraıtyndardyń qarasy qalyńdap kele jatqandyǵyn da qýana jetkizedi. «Buryn bul aýrýdan kóz jumatyndar sany kóp bolsa, osy kúni olardyń ómirleri uzaryp, ustanymdary ózgerdi», deıdi joǵary sanatty hırýrg-onkolog. Bul máselege elimizde nátıjeli baǵdarlamalar men qolǵa alynǵan sharalardyń septigin tıgizip otyrǵandyǵyn aıtady. Kúnine 3-4 saǵattyq kúrdeli operasııa jasaıtyn dárigerdiń baısaldy bola tura, naýqastardyń kóńilin tabýda psıholog qabileti de bar ekendigi kórinip turady. О́z isiniń sheberi, bilikti dárigerge aınala bilgen aq halatty abzal jannyń eńbegi elenip, jumysy jemisin berip jatqany – oǵan rıza halqynyń kóńilinen týyndaıtyn bedel ǵoı. Onsyzda jurt jaqsy biletin dárigerdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen, eki ret «Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi» belgisimen mara­pattalǵandyǵyn aıtý artyq bolmas. Búgingi kúni emi joq aýrýdyń azaıyp, adamnyń ómir súrý jasynyń ulǵa­ı­yp kele jatqandyǵy da osyndaı dári­gerlerimizdiń arqasynda ekendigin moıyndap qana qoımaı, talaı jandy dertinen qulan-taza aıyqtyryp, ekinshi ómir syılap júrgen olarǵa jurt alǵysy sheksiz... Elmıra MÁTIBAEVA, «Egemen Qazaqstan».