Áskerı sherý – qorǵanys áleýetiniń kórinisi

Memleket basshysy jyl basynda «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda Jeńis kúnin merekeleý aıasyndaǵy is-sharalardyń eń mańyzdysy áskerı sherý bolatynyn atap ótken edi. Elimizde sońǵy ret mundaı is-shara 2017 jyly uıymdastyrylypty. Osyǵan oraı, qazirgi kúni elordamyzda araǵa 8 jyl salyp qaıta oralǵan alaman sherýge qyzý daıyndyq júrip jatyr.

Burnaǵy kúni Qorǵanys mınıstrligi buqaralyq aqparat quraldary ókilderi úshin Qyrqynshy stansasyndaǵy 68665 áskerı bólimge arnaıy baspasóz týryn uıymdastyrdy. «Jaqsyny – kórmekke» demekshi, biz de kóppen birge dál osy jerde bolyp jatqan áskerı paradqa ázirlik jumystaryn tamashalap, egjeı-tegjeıin kózben kórip qaıttyq.

Jýrnalıster men blogerlerdi Qur­lyq áskerleriniń bas qolbasshysy, general-maıor Mereke Kóshekbaev qarsy alyp, aldymen eseptoptardyń saptyq júri­si men áskerı tehnıkalardyń sherýi men ázir­lik jumystarynyń barysy jaıynda to­lyq­qandy áńgimelep berdi. Onyń aıtýyn­sha, Jeńistiń 80 jyldyǵyna arnalǵan paradty daıyndap, uıymdastyrý ózine júktelipti.

«Elordamyzdyń bas alańynda ótetin saltanatty sherý – áskerı saladaǵy urpaqtar sabaqtastyǵyn, halqymyzdyń jaýyngerlik erligi men batyrlyq tarıhyn beıneleıtin ıgi dástúr. Qazirgi tańda daıyndyq bekitilgen jos­par bo­ıynsha júrip jatyr. Bıyl bul is-sha­raǵa 4 myńnan asa áskerı qyzmetshi qatysady. Elimizdiń barlyq aımaǵyndaǵy bólimshelerden sarbazdar túgeldeı osy jerge jınalyp úlgerdi. Onyń ishinde 200-den astamy – áıelder. Paradqa buǵan qosa 300-den asa áskerı tehnıka men 70-ke jýyq avıasııa quraly qatysady», dedi general-maıor.

Onyń aıtýynsha, paradqa daıyndyq úsh kezeńmen júzege asyrylmaq. Eń aldymen, eseptoptardyń jekeleı daıyn­dyǵy osy №68665 áskerı bólim aýma­ǵynda júzege asyrylady. Bul jerde jaıaý áskerler men tehnıkalar sherýi pysyqtalyp jatyr. Sonymen qatar elordamyzdyń basqa aýmaǵynda avıasııa daıyndyǵy da bastalǵanyn tilge tıek etti.

Ekinshi kezeń – Indýstrıaldyq qalashyqta ótetin jalpy daıyndyq. Mun­da jaıaý ásker men tehnıkalar, son­daı-aq avıasııa quraldarynyń birikken ázirligi tekseriledi. Al úshinshi kezeń, ıaǵnı basty ári keıingi daıyndyq 3-5 mamyr kúnderi Astanadaǵy parad ótetin alańda uıymdastyrylmaq. Áskerı paradtyń ózine 7 mamyrda ótetini belgili.

Qurlyq áskerleriniń bas qolbasshy­synyń aıtýynsha, №68665 áskerı bólim aýmaǵynda naýryz aıynyń 1-inen eldiń barlyq aımaǵynan keletin áskerı qyzmetshilerdi ornalastyrý úshin dalalyq jaǵdaıdaǵy áskerı qalashyq daıyndaý jumysy qolǵa alynǵan. Naý­ryzdyń aıaǵyna deıin bul jumystar tolyq aıaqtalyp, áskerı qyzmetkerler túgeldeı jınalyp, 1 sáýirden beri daıyndyq jumystary tolyqqandy bas­talypty.

«О́zderińiz kórip otyrǵandaı, qazir bul jerde 288 dalalyq shatyr tigilgen. Onyń ishinde 103 shatyrda 3,5 myńnan asa adam turyp jatyr. Ár shatyrda 35-36 adamnan bar. Qalǵan shatyrlarda ashana, monsha, jýynatyn bólme, medısınalyq pýnkt, qarý-jaraq qoımasy sekildi ózge de qosalqy qajettilikterge arnalǵan jerler ornalasqan», dedi M.Kóshekbaev.

Shatyrlardyń ishin aralap júrip baıqaǵanymyz, eki jaǵyndaǵy kiretin esikteriniń qasyna eki temir pesh (býrjýıka) qoıylǵan. Ot jaǵyp, ishin jylytý úshin arnaıy qyzmetker bekitilgen. Qazir Astanada aýa raıy +10 gradýstyń aınalasynda bolsa, shatyr ishinde +24 gradýs shamasynda jylylyq saqtalynady eken. Áskerdegi sekildi ekiqabatty kereýetter qaz-qatar tur. Tap-tuınaq jınalǵan tósek jabdyqtaryna qarap, ásker kórgen adamdar meken etetin jer ekenin birden ańǵarýǵa bolady.

M.Kóshekbaev jýrnalısterge mun­daǵy áskerı qyzmetkerlerdiń kún tár­tibi jaıynda egjeı-tegjeıli aıtyp berdi. Tańerteń uıqydan saǵat 06.30-da turyp, tamaqtanǵan soń, saǵat 09.00 men 13.00 aralyǵynda eseptoptardyń jalpy sappen júrý daıyndyǵy ótkiziledi. Túski astan keıin eki saǵat boıy ár eseptoptyń jeke daıyndyqtary pysyqtalady. Keshki 22.00-de uıqyǵa jatady. Arasyndaǵy bos ýaqyttarynda túrli zııatkerlik oıyn­dar oınap, kóńil kóterýge jaǵdaı qarastyrylǵan. Úsh mezgil tamaqpen qamtamasyz etilgen.

General-maıordyń aıtýynsha,­ sherýge qatysýshylardy irikteý ke­zinde áskerı qyzmetkerlerdiń dene daıyndyǵy men densaýlyq jaǵdaıynan bastap, boıyna deıin qatań talaptar qoıylǵan. Paradtyq eseptoptardyń negizin Qarýly kúshterdiń Qurlyq áskerleri quraǵanymen, saltanatty sherýge Memlekettik kúzet qyzmeti, IIM Ulttyq ulany, UQK Shekara qyzmeti men Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń jeke quramdary da qatysady.

Biz daıyndyq barysyndaǵy áskerı­lerdiń keıbirin áńgimege tartqan edik. Solardyń biri Ulttyq ulan Qurmet qaraýyl rotasynyń vzvod komandıri, leıtenant Darhan Qalıbaevtyń aıtýyn­sha, Ulttyq ulannan áskerı paradqa qatysý úshin eki eseptop bólinip, ózi bir eseptoptyń baǵyttaýshysy bolyp saılanǵan eken.

«Qazirgi ýaqytta daıyndyq óte jo­ǵary deńgeıde ótip jatyr. Jeńistiń 80 jyldyǵyna arnalǵandyqtan, bıylǵy paradtyń mańyzy joǵary. 300-ge jýyq ulandyq sarbaz keldi. Barlyǵy da aldaǵy synǵa saqadaı saı. Meniń oıymsha, áskerı parad – jaı ǵana kórinis emes, ol Qazaq eliniń árbir áskerı qurylymynyń jaýyngerlik deńgeıin kórsetetin is-shara. Buny búkil dúnıejúzi tamashalaıdy. Sondyqtan elimizdiń qorǵanysy senimdi qolda ekenin kórsetýimiz kerek», dedi ol.

Áskerı sherýge 200-den asa oqaly kıimdegi qyz-kelinshek qatysatynyn aıttyq qoı. Solardyń biri – Almaty garnızonyna qarasty 97617 áskerı bólimi azyq-túlik qyzmetiniń aǵa mamany, qatardaǵy Nazerke Dáýlet.

«Kúndelikti berilgen erik-jiger men rýhtyń arqasynda eshqandaı aýyrt­palyqty sezip jatqanymyz joq. Onyń ústine munda biz úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Áskerı mamandyq – men úshin maqtanysh. Búkil Qazaq eli bizge úmit artyp otyrǵandyqtan, elimizdiń, jerimizdiń órkendeýi jolynda budan da kóp jetistikke jetý úshin bar kúsh-jigerimizdi salamyz. Men áskerı salaǵa 19 jasymda keldim. Aradaǵy úsh jyldyq tájirıbemniń arqasynda osy paradqa alǵash ret qatysqaly otyrmyn», dep jaýap berdi Nazerke.

Onyń aıtýynsha, óz áýletinen buǵan deıin áskerı qyzmetshi shyqpasa da, bul salaǵa júrek qalaýymen kelipti.

«Men áskerı qyzmetti tańdaǵanyma esh ókinbeımin. Osynda júrip joǵary oqý ornyn támamdadym. Bizge kóp jeńildik qarastyrylǵan. Men de Álııa, Mánshúk syndy elimdi álemge tanyt­qym keledi», dep syrymen bólisti.

Desanttyq shabýyldaý brıgadasy oryn tepken áskerı bólimniń plasynda eseptoptar orkestrdiń súıemeldeýimen sappen júrip ótkennen keıin áskerı tehnıkalardyń sherýin de tamashalaý múmkindigi týdy. General-maıor M.Kóshekbaevtyń aıtýynsha, 7 mamyrda saltanatty sherý úsh bólimnen tura­dy. Atap aıtqanda, aldymen tarıhı bólimde elimizdiń aýmaǵynda qurylǵan dańqty jaýyngerlik qurylymdar tanystyrylyp, soǵys ýaqytyndaǵy tanymal tehnıkalar kórsetiledi. Paradty ádettegideı ataqty T-34 tankisi bas­tap shyǵyp, onyń artynan soǵys kezinde je­ke quramdy tasymaldaıtyn júk kó­likteri men ZIS-2 (kalıbri 57 mm)­ zeńbirekteri bar ZIL-157, M-30 (ka­lıbri 122 mm) gaýbısalary bar ZIL-157, sondaı-aq «Katıýshalar» júrip ótedi. Bul kóliktiń bári qazir áskerı bólim aýmaǵyna ákelingen.

Paradtyń ekinshi bóliminde elimizdiń zamanaýı Qarýly kúshteriniń áleýetin pash etetin kórinis kórsetilip, eseptoptar men áskerı tehnıkalar sherýi bolady. Qazirgi kúni áskerı bólim aýmaǵynda paradqa qatysatyn tehnıkalardy bir túske boıaý men jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Al úshinshi bólimde avıasııa kúshteri áýeden ushyp ótedi.

M.Kóshekbaev bul parad Jeńistiń 80 jyldyǵyna arnalǵandyqtan, buryn­ǵylardan ózgeshe bolatynyn aıtty. Biz odan «Ádettegideı ushaq, tikushaq, tank, artıllerııa quraldarynan bólek, zamanaýı tehnıkalar, máselen ushqysh­syz ushatyn apparattar bola ma?» dep sura­­ǵanymyzda: «Árıne, jańa tehnıkalar, olardyń ishinde otandyq ónimder parad­qa qatysady. Biraq naqty qan­daı teh­nıka bolatynyn qazir ashyp aıt­­­paı-aq­ qoıaıyn. Halyq óz kózimen kór­ge­ni jaqsy» dep qysqa jaýap berdi.

Biraq biz, jýrnalıster, keıde qadalǵan jerimizden qan almaı qoımaıtyn ádetimiz bar emes pe, sol jerdegi áskerı qyzmetshilerden syr sýyrtpaqtap júrip, áskerı paradqa drondar qatysatynyn, sonyń ishinde otandyq «Shaǵala» apparaty da ushyp ótetinin bilip aldyq. Al qazir elimiz­de qurastyryla bastaǵan, túriktiń «Bayraktar» ushqyshsyz apparatynyń jetilgen túri «Anka» drony qatysa ma, joq pa, ol jaǵy ázirge beımálim.

Áskerı tehnıkalardyń sherýi kezinde «Arlan», «Cobra» saýytty dóńgelekti kólikteri, «Strela-10», «TOR» jáne «BÝK» zenıttik zymyran keshenderi, BTR-82A, «Almaz» jáne «Agat» mobıldi keshenderi, «TEODor» robottehnıkalyq kesheni, eseptik-tal­damalyq stansa kesheni jáne qarý-jaraq pen áskerı tehnıkanyń basqa da úlgilerin tamashaladyq. Bul – áskerı paradta júrip ótetin soǵys qarýlarynyń bir bóligi ǵana.

Baspasóz týry barysynda Aqtaý qalasyndaǵy 390-jeke gvardııalyq teńiz jaıaý áskerleri brıgadasynyń qatardaǵy jaýyngeri Almas Dáýletbek esimdi aqyn jigitpen de tildesýdiń sáti tústi. Abaı oblysy Aıagóz qalasynyń týmasy óziniń áskerge kelgendegi maqsaty – tek Otan aldyndaǵy boryshyn óteý emes, sonymen qatar qarýlas sarbazdardy otty jyrlarymen jigerlendirý ekenin de aıtyp ótti.