Alakól: aýa jaıylǵan týrızm rettelýge tıis

О́tken aptada Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti: «Memleket basshysy halyqtan kelip túsken kóptegen shaǵymǵa baılanysty Alakól mańyndaǵy áıgili týrıstik aımaqtyń demalýshylardy qarsy alýǵa daıyndyǵy tómen ekeni­ne Úkimettiń nazaryn aýdardy. Atap aıtqanda, qajetti týrıstik ınfra­qu­rylym, qyzmet kórsetý men qaýip­sizdik laıyqty deńgeıde qamtamasyz etilmegen. Úkimetke qysqa merzim ishin­de eldegi barlyq týrıstik baǵyttyń jaǵdaıyn retke keltirip, olqylyq jibergen laýazymdy tulǵalardy jaýap­kershilikke tartýdy tapsyrdy», dep málimdedi.

Rasynda, kólge qatysty qordalanǵan birqatar kúlbilteli másele bar. Birin­shi kezekte, sanıtarlyq talaptardyń saq­talmaýy alańdatady. Kól mańyndaǵy demalys úıleri jobalyq-smetalyq qu­jattamaǵa saı salynbaǵan. Kóbi retsiz ornalasqandyqtan, káriz júıesine qo­sylmaǵan. Las sý ár mekemeniń jeke shuńqyrlaryna quıylady.

Sol shuńqyrlar tolǵan jaǵdaıda las sý tikeleı Qabanbaı aýylynyń káriz tógetin ornyna baǵyttalady. Ol óz kezeginde belgilengen normadan asyp túsetinin aýyl turǵyndary birneshe jyldan beri aıtyp keledi. Keıbir septıkterden shyqqan las sý tikeleı kólge quıylýy múmkin degen qaýip bar. Ekinshiden, jaǵajaı boıyn­da bıodárethanalar jetkilik­siz. Demalýshylar sanyna shaqqanda sanıtarlyq toraptardyń sany syn kótermeıdi. Úshinshiden, qoqys máselesi de ózekti. Kól jaǵasynan jınalǵan qal­dyqtar Qabanbaı aýylyndaǵy polıgon­ǵa jetkiziledi. Alaıda onyń ózi belgilen­gen qýatynan asyp túsken, sol sebepti beıbereket, ruqsatsyz qoqys tastaıtyn oryndar paıda bolǵan. Tórtinshi, mańyzdy jaıt – elektr qýaty. Qazir demalys oryndary Qabanbaı aýylynan tartylǵan jelige táýeldi, biraq ol aýyldyń óz qajetin áreń ótep otyr. Týrıstik ınfraqurylymnyń damýyna bul da – kedergi. Sonymen qatar mamandar aralda uıa salatyn relıkt qustardyń sany jyldan-jylǵa azaıyp bara jatqanyn da eskertip keledi. Bul máseleler bıyl ǵana týyndaǵan joq. Alakól jaǵalaýy 2018 jyldan beri kúrdeli jóndeý kórmegen.

Abaı oblysynyń ákimi bıyl naý­ryz aıynan beri týrıstik aımaqqa úsh márte baryp, jaǵdaımen tanysqan. Nátıjesinde, jaǵalaýdy retke keltirýge, kóktemde Arbat alańyn jóndeýge, jańa qoǵamdyq keńistik qurýǵa 658 mln teńge kóleminde qarajat bólindi. Keıin qosymsha 300 mln teńge qarastyryldy. Alakóldiń jaǵasynda kúnine 15-20 myń adam demalady. Byltyr bir maýsymda shıpaly sýǵa túsken týrıst sany 2 mıllıonǵa jýyqtaǵan. Bıyl elimiz ben alys-jaqyn shetelden keletin demalýshylardyń sany byltyrǵy kórsetkishten de asady degen boljam bar. Sarapshylar qaralǵan qarajattyń Alakól jaǵalaýynyń tozǵan ınfraqurylymyn túbegeıli jańartýǵa, joǵaryda atalǵan problemalardy tolyq sheshýge jetkiliksiz degen pikirde.

141,6 mln teńgege Qabanbaı aýylynda órt sóndirý deposynyń qurylysy, 57,7 mln teńgege kól jaǵalaýynda qutqarý stansasy salynady. Taǵy 100 mln teńge týrıstik aýmaqty damytýdyń bas josparyn ázirleýge baǵyttalǵan. Bıyl jaǵajaı aýmaǵynda 25 kıim aýystyrý kabınasy, 100 qoqys konteıneri, 2 bıodárethana, 10 sanıtarlyq torap ornatylyp (sany 18-ge jetedi), jeti pırstiń úsheýi salyndy. Jaryq túsirilip, qutqarý munaralary qoıyldy. Arbat aýmaǵynda tazalyq ju­mystary ár 30 mınýt saıyn, jaǵalaý­da kúnine úsh ret júrgiziledi. Abaı obly­sy ákimdiginiń baspasóz qyzmetiniń habar­la­ýynsha, Alakól jaǵasynan kúnine 10 ton­­na turmystyq qatty qaldyq shyǵady.

Alakól – elimizdegi shıpaly kóldiń biri. Onyń ekologııalyq, týrıstik mańy­zyn eskere otyryp, bul máseleni tek oblys sheńberinde emes, Úkimet aıasynda qarastyrý qajet degen oı jıi aıtylady. Kóldiń biregeıligin saqtaý – ulttyq deńgeıdegi mindet satysynda bolýǵa tıis.

Alakóldiń jaǵdaıymen tanysý úshin týrıstik aımaqqa arnaıy kelgen úkimet­tik delegasııa Abaı, Jetisý oblystaryn­daǵy Alakól jaǵasyndaǵy kýrort­tyq óńirlerde kóshpeli jıyn ótkizip, tekse­ris júrgizdi. Jaýapty mamandar joǵary­da biz aıtqan máselelerdiń baryna kóz jetkizip, týrısterdiń shaǵymy oryn­dy ekenin paıymdady. Keıbir jaǵajaı­lar­da sanıtarlyq-gıgıenalyq toraptar, dýsh kabınalary, qoqys jáshikteri, ­arnaıy belgiler men qorshaýlar joq. Sý kólikterine baqylaý jetkiliksiz. Qutqarý munaralary men aqparattyq quraldar tapshy. Qaýipsizdikke qoıylatyn negizgi talaptar saqtalmaı otyr.

Vıse-premer Ermek Kósherbaev pen Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynov Abaı oblysyna jasaǵan jumys sapary barysynda Alakól ın­fraqurylymyn jańartyp, máseleni sheshý jónindegi jańa jobany talqylady. Munda basty nazar demalýshylardyń qaýipsizdigine aýdarylady. Qazir bul aýmaqta órt sóndirý orny men qutqarý beketiniń qurylysy bastalyp ketken. Sonymen qatar elektr energııasy tapshylyǵyn sheshý maqsatynda jańa «Alakól» qosalqy stansasy men joǵary kerneýli jeliler qurylysyna jobalar daıyndaldy. Qurylys jumystary 2026 jyldyń qazan aıynda aıaqtalady.

– Halyqqa eń qajettisi – qarapaıym, qolaıly jaǵdaı. Mysaly, qoqys jáshik­teri, kıim aýystyratyn oryn, ájet­hanalar. Qaýipsizdik jaǵynan – baqylaý munaralary. Bul máseleler jóninde ákimdikterge naqty tapsyrma berildi. Olar kemshilikterdi qysqa merzim ishinde túzeýge tıis. Halyqqa qarapaıym ári qaýipsiz demalys jaǵdaıyn jasaýymyz kerek, – dedi Týrızm jáne sport mınıstri.

Mınıstr birqatar kýrortty óńirde qyzmet kórsetý deńgeıi zaman talaptaryna saı kelmeıtinin, «Týrıstik qyzmet týraly» zańǵa mindetti standarttar engizý, ókilettikterdi keńeıtý, ınfraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan túzetýler ázirlep jatqanyn jetkizdi.

– Týrızm – ekonomıkanyń mańyzdy qozǵaýshy kúshteriniń biri. Sondyq­tan osy salada naqty, júıeli qadamdar qajet. Jańa ózgerister otandyq, sheteldik týrıs­ter úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi, – dedi E.Myrzabosynov.

Sapar barysynda tabıǵı faktorlar da nazardan tys qalmady. Máselen, Balqash kólinde sý deńgeıi turaqty bolǵanymen, Alakólde jıi qubylyp turady. Bul jaǵalaý syzyǵynyń aýyt­qýyna, ınfraqurylymdardyń ornyn almastyrýǵa májbúr etedi. E.Kósher­baev jańa nysandardy salý kezinde tabıǵı faktorlardy esepke alyp, ǵylymı, ın­jenerlik esepteý qajet ekenin aıtty.

Úkimettik delegasııa tekseristen soń jergilikti atqarýshy organdarǵa jaǵajaı aýmaǵyndaǵy sanıtarlyq jabdyqtaýdy kúsheıtý, qaýipsiz shomylý aımaqtaryn naqty belgilep, arnaıy belgiler jelisin uzartý, kıim aýystyratyn oryndar, dýsh kabınalary, basqa da abattandyrý elementterin ornatý múmkindigin qarastyrýǵa qatysty birqatar tapsyrma berdi. Alakól jaǵasyndaǵy kemshilik­terdi joıýǵa naqty merzim belgilendi. Mınıstrlik tapsyrmanyń orynda­lýyn jiti qadaǵalap otyrady. Demalys­tyń sapasy men qaýipsizdigi Úkimet pen mı­nıstrliktiń udaıy baqylaýynda bolady.

Abaı oblysy