Sherhan Qalmyrza – UEFA Chempıondar lıgasynyń jalpy kezeńinde oınaǵan eń jas qaqpashylardyń biri. Eresekter sapyna jańa qosylǵan daryn álemge áıgili «Real Madrıd» klýbyna qarsy oıynda sheberlik tanytty. Halyqtyq komandaǵa aınalǵan «Qaırattyń» 18 jastaǵy qaqpashysynyń bizge beımálim qyryn anasy Sáýle RABAEVADAN surap bildik.
– Sherhan týmysynan sportqa jaqyn bolǵan sekildi.
– Bolar bala bolmysynan belgili. Bir jasqa tolmaı táı-táı basyp, eki jasqa jaqyndaǵanda rolık satyp ápergenimde «súrinip, denesin jaraqattap ala ma» dep te qaýip ettim. Joq, aıaǵyna kıip, boıyn úıretken soń súrinbeı júıtkıtin boldy. Rolıkti erkin meńgergen bala muzdyń ústinde konkıdi de ońaı ıgerip alady eken. Sherhan 4 jasynan bastap muzda konkımen syrǵanaǵanda kánigi sportshylar sekildi edi. Syrt kóz ony arnaıy úıirmege baratyn bala dep te oılaýy múmkin. Jas kezinen sporttyń qaı túrine qyzyǵýshylyǵy oıansa, ózdiginen izdenip, meńgerip alýǵa beıim boldy. 5 jasqa deıin velosıped, samokatty da zyr qaqtyryp, ózgelerden kórgen túrli trıýkterdi de aına qatesiz qaıtalaıtyn.
– Fýtboldan buryn djıý-djıtsý sportymen arnaıy shuǵyldanypty. Saıystarǵa da qatysqan bolar?
– 5 jastan asqan soń óziniń qalaýymen djıý-djıtsý úıirmesine jazdyrdym. Kóp ótpeı bapkeri balanyń fızıkalyq qýaty qatarlastarynan joǵary ekenin baıqap, jarysqa aparatynyn aıtty. Sóıtip, ózinen 2-3 jas úlkenderdiń arasynda dodaǵa salady. Sondaǵy oıy óziniń burynnan baptap júrgen taǵy bir shákirti Sherhanmen bir salmaqta synǵa túsetindikten, joldary túıispeýin kóksegen eken. Túptep kelgende sol shákirtiniń chempıon atanýyna kóp kúsh salady. Dene bitiminiń iriligin jeleý etip, jasynyń kishiligine qaramastan, Sherhandy ózge topqa bólip jiberedi. Irikteý synyndaǵy qarsylastaryn jyǵyp, fınaldyq tartysta jeńildi. О́zinen úlken baladan asa almaǵanyna namystanǵany sondaı, úıge jylap keldi. «Anashym, chempıon atansam dep baryp edim, jeńiske jetýge barymdy saldym», dep ózin-ózi jegideı jedi. Eger qatarlas qurdastarymen beldestirse, chempıon atanary sózsiz edi. Bul qysastyq ana retinde meniń de janyma batty. Qazirden mundaı qysym jasalsa, balanyń meseli qaıtyp, psıhologııalyq soqqy alary sózsiz. Sodan keıin kóp ótpeı-aq Sherhan bul sportty doǵardy. Álgi bapker birneshe jyl habarlasyp, keshirim de suraǵanymen, kelisim bermedik. «Sherhannan keleshekte djıý-djıtsýdan álemge áıgili sportshy shyǵatynyna senemin» dep dúrkin-dúrkin shaqyrdy.
– Odan keıin fýtbolǵa oıysty ǵoı? Qaqpashynyń anasyna da osy sport túri tań emes sııaqty.
– Otbasymyzda úsh qyzbyz, ákem Edilhan Rabaev – fýtboldan bapker, qazir de balalardy fýtbolǵa baýlıdy. Jeke klýby da bar. О́zimniń de bala kúnimde fýtbolǵa qyzyǵýshylyǵym ózgeshe edi. Ákem bul qadamymdy qoldady, tipti Tashkentke de jiberýdi uıǵardy. Alaıda anam qarsy bolyp, jeńil atletıkamen shuǵyldandym. Sherhan jetige tolǵanda ákem: «Qyzym, seniń fýtbolshy bolsam degen armanyńdy osy jıenimiz jalǵaıtyn sekildi. «Astana» klýby 2007 jyly týǵan jetkinshekterden irikteý júrgizbek, aparaıyq» dedi. Birden kelistim de, úsheýmiz bardyq, Sherhan «Astana» klýbynyń synaǵynan súrinbeı ótti.
О́zi bala kúninen tyńǵylyqty, qaǵilez boldy. 7 jasynan-aq eresek sezinip, jaýapkershilik arqalaǵanyn túsine bildi. Klýbqa qabyldanǵan soń Qosshydan Astanadaǵy jattyǵý keshenine deıin qalaı jetýdiń baǵytyn ózim úsh ret janyma ilestirip kórsettim. Keıin ózi adaspaı taýyp baryp-kelip júrdi. Qalanyń syrtynan ortalyqqa jetkenshe birneshe qoǵamdyq kólikke aýysyp otyrady.
Foto: Serik Ardaquly
Ákemniń taǵylymyn alyp, dopty qalaı toqtatyp, túzý tebýdiń tehnıkasyn meńgergeni orasan septigin tıgizdi. Ol birden qaqpashy bolǵan joq. Aldymen ortalyq qorǵaýshy bolyp bekitildi. Qatarlastarynan boıshańdyǵyn eskerdi me, bapkerler qorǵanysta oınaýdy tapsyrdy. Jattyǵý barysynda komandasy jeńilip jatsa, namystanyp qaqpaǵa ózi baryp aýysyp tura qoıatyn. Bapkerler onyń qaıtpas minezi men shapshań qımylyn jiti baqylap, qaqpashylardyń qataryna qosty. Sóıtip, 14 jasqa deıin biliktiligin shyńdady. Qandaı saıysqa qatyssa da «úzdik qaqpashy» degen marapatty almaı qaıtqan kezi sırek.
– «Qaırattyń» fýtbol akademııasyna qalaı joly tústi?
– Fýtbol skaýttary ony 12 jasynan shaqyrdy. Biraq jasóspirim balanyń oıynda óziniń komandasyn satyp ketkendeı bolam ba degen ýaıymy turdy da, kelisim bermedi. Eki jyldan keıin taǵy da shaqyrtý tústi. Tańerteń jattyǵýyna baryp, tústen keıin mektepte sabaǵyna qatysyp, keshkisin úıde inisine qaraılasyp, maǵan edáýir qolǵanat boldy. Biraq Sherhannyń fýtbolmen kásibı shuǵyldanyp, ózin damytqanyn qalap, «Qaırat» fýtbol klýbynyń akademııasyna aýysqany durys dep sheshtim. Mundaǵy bapkerleri Janat Zakırov pen Sapar Tobylbaıuly da Sherhannyń barǵanyn qup kórip, batasyn berdi. Fýtbol akademııasynda múmkindik joǵary ekenin, ózin-ózi jetildirýge, kemeldenip damýyna barlyq jaǵdaı jasalǵanyn aıtyp, shákirtiniń senimin nyǵaıta tústi. Biraq «Astana» fýtbol klýbynyń basshylyǵy alǵashynda jibergisi kelmedi, tipti kelisimshart ta usyndy. «Kesimdi sózin Sherhan ózi aıtsyn» dedim. Jetkinshek kezinen jaýapkershilikti arqalap eseıgen ol oılana kele, akademııaǵa aýysý-ǵa sheshim qabyldady. Jaratqan jolyn ońǵaryp, tabandylyǵy men eńbekqorlyǵynyń arqasynda qabiletin, talantyn pash etti. «Qaırattyń» jastar komandasynda oınady, Freedom QJ League tartystarynda óziniń sheberligimen jankúıerlerin qýantty.
– Kópshilik onyń sheberligine ÝEFA Chempıondar lıgasynyń jalpy kezeńindegi betashar matchta tánti bolyp, esim-soıyna tereńdeı qanyǵa tústi. Lıssabonda ótken «Sportıng» pen «Qaırat» tartysta el senimin aqtady. Anasy retinde júregińizge túsken kúsh jeńil bolmaǵan shyǵar?
– Árıne, júregimizdi qozǵap jibergen match boldy. 18 jastaǵy ulymnyń men sol mezette tek klýbtyń ǵana emes, muqym eldiń abyroıyn arqalap shyqqanyn sezindim. Biz Chempıondar lıgasynyń jalpy kezeńinde alańǵa negizgi quramda shyǵady dep oılaǵan joq edik. «Qaırattyń» qaqpashysy Temirlan Anarbekov el chempıonatyndaǵy oıynda aýyr jaraqat aldy. Temirlan Sherhandy jaqyn tartyp, tipti aǵasyndaı qamqorlyq tanytyp júredi. Oǵan men de, balamnyń aǵa-dosy dep, árdaıym analyq keńesimdi aıtyp otyramyn. «Aqtóbege» qarsy oıynda jaraqattanǵany janyma qatty batty. Bapkerler Temirlannyń ornyna Sherhanǵa senim artty. «Qaırat» fýtbol klýby 70 jyldyq tarıhynda ÝEFA Chempıondar lıgasynyń jalpy kezeńine tuńǵysh shyqsa, eren eńbek sińirgen oıynshy osy Temirlan dep bilemin. «Sportıng», «Real Madrıdke» qarsy matchtarda ózi shyqsa dep oılap edim. «Qaırattyń» negizgi qaqpashysy Aleksandr Zarýskııdiń de eńbegi zor. Chempıondar lıgasynyń irikteý kezeńindegi matchtarda ol da sheberligimen daralandy.
Lıssabondaǵy matchty men kúndelikti qarbalas sharýadan kesh bosaǵandyqtan úıge jete almaı jol-jónekeı sport barlarynyń birinen tamashaladym. Qurbymdy shaqyryp alyp birge kórdik. Mańaıymyzda otyrǵandar da erekshe qoldaý tanytyp, almatylyq klýbtyń oıynshylaryna bolysyp, dem berip otyrdy. Matchtyń birinshi taımynda Iýlmannyń tepken penaltıin qaıtarǵanda ornymnan qalaı atyp turǵanymdy ózim de sezbeı qaldym. О́zgeler bári maǵan qarap ań-tań bolyp otyr. «Qaırattyń» naǵyz jankúıeri eken» dep oılaǵan shyǵar. Match aıaqtalǵan soń qurbym «Bul kisi qaqpashy Sherhannyń anasy» degende bári jamyraı kelip quttyqtap, fotoǵa túsip máre-sáre boldy.
– Odan keıin Almatyda áıgili «Real Madrıdke» qarsy matchta da jastyǵyna qaramaı qaısarlyq tanytty.
– Búkil halyqqa fýtbol merekesin syılaǵan matchty «Ortalyq stadıonnan» baryp tamashaladyq. 90 mınýt boıy erekshe tolqyp, qobaljydym. Oıynnyń aldynda Sherhannan «Daıynsyń ba?» dep suradym. «Árıne ázirmin, anashym», dedi daýsy jarqyn shyǵyp. Almatylyq klýbtyń iri eseppen utylǵany bizge de jeńil soqqan joq. Degenmen de álemge áıgili klýbtyń elimizge kelip oıyn kórsetýi bizdegi sport salasyna oń áser etedi dep oılaımyn. Talaı balanyń fýtbolǵa degen talabyn odan beter ushtaı tústi, kóptegen ata-ananyń balasyn fýtbolǵa berýge yqylasy artty. «Qaırat» ujymyna osyndaı fýtbol merekesin syılaǵany úshin alǵysymyzdy aıtamyz. Bul doda balamyzdyń da juldyzyn jaqty. Sherhandy izdep, suhbatqa shaqyrýshylar óte kóp. Medıa salasynda túrli aqparat, aqıqatynan góri shyndyqqa janaspaıtyn pikirler de jazylyp jatyr. Biraq biz ondaı pikirlerge nazar aýdarmaımyz. Meniń maqsatym – perzentterimniń myqty azamat, tulǵa bolyp qalyptasýyna kúsh salý. Sherhanǵa da, inisi Ábýbákirge de barlyǵy adal eńbek pen izdenistiń arqasynda buıyratynyn únemi aıtyp otyramyn. Analyq armanym – Sherhannyń álemniń tańdaýly klýbtarynda shyńdalyp, elimizdiń abyroıyn asqaqtatqan sátin kórý. Buǵan jetý jolynda áli de orasan eńbek etý keregin de túsinemin.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»